ଧ୍ଵଜଵର୍ମରଥାନଶ୍ଵାନ୍ ନାନାପ୍ରହରଣାନି ଚ। ଆପ୍ଲୁତ୍ଯାପ୍ଲୁତ୍ଯ ସମରେ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରା ବଭଞ୍ଜିରେ
ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁନିପୁନି ଲାଫି, ପତାକା, ବର୍ମ, ରଥ, ଘୋଡା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
କେଶାନ୍ କର୍ଣଲଲାଟଂ ଚ ନାସିକାଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଦଶନୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନଖୈଶ୍ଚାପି ଵ୍ଯକର୍ତଯନ୍
ବାନରମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖରେ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ଚୁଲି, କାନ, କପାଳ ଓ ନାକ ଛିଣିଦେଲେ।
ଏକୈକଂ ରାକ୍ଷସଂ ସଂଖ୍ଯେ ଶତଂ ଵାନରପୁଂଗଵାଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଫଲିନଂ ଵୃକ୍ଷଂ ଶକୁନଯୋ ଯଥା
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଶତାଧିକ ବାନର ନାୟକମାନେ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଝୁମି ପଡନ୍ତି।
ତଦା ଗଦାଭିର୍ଗୁର୍ଵୀଭିଃ ପ୍ରାସୈଃ ଖଡ୍ଗୈଃ ପରଶ୍ଵଧୈଃ। ନିର୍ଜଘ୍ନୁର୍ଵାନରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ରାକ୍ଷସାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ
ତାପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭାରି ଗଦା, ଭାଲ, ତଳୱାର ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦୟରେ ପିଟିଲେ।
ରାକ୍ଷସୈର୍ଵଧ୍ଯମାନାନାଂ ଵାନରାଣାଂ ମହାଚମୂଃ। ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ଯାତା ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରୁଥିବା ବେଳେ ବାନରମାନେଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ରକ୍ଷା ଆଶାରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତତୋ ରାମୋ ମହାତେଜା ଧନୁରାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ରାକ୍ଷସଂ ସୈନ୍ଯଂ ଶରଵର୍ଷଂ ଵଵର୍ଷ ଚ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଧନୁଷ ଧରି ରାକ୍ଷସ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତୀରର ବୃଷ୍ଟି ବର୍ଷାଇଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ତୁ ତଦା ରାମଂ ମେଘାଃ ସୂର୍ଯମିଵାମ୍ବରେ। ନାଧିଜଗ୍ମୁର୍ମହାଘୋରା ନିର୍ଦହନ୍ତଂ ଶରାଗ୍ନିନା
ସେବେଳେ ରାମ ଯେତେବେଳେ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ପାରିଲେନି, ଯେପରି ମେଘ ଆକାଶରେ ତପିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଶକ୍ତି ହୁଏନା।
କୃତାନ୍ଯେଵ ସୁଘୋରାଣି ରାମେଣ ରଜନୀଚରାଃ। ରଣେ ରାମସ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ କର୍ମାଣ୍ଯସୁକରାଣି ତେ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ସତ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଚାଲଯନ୍ତଂ ମହାସୈନ୍ଯଂ ଵିଧମନ୍ତଂ ମହାରଥାନ୍। ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ନ ଵୈ ରାମଂ ଵାତଂ ଵନଗତଂ ଯଥା
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ରାମ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ଚାଲିଦେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ବାତାସକୁ ଦେଖିପାରାଯାଏନାହିଁ।
ଛିନ୍ନଂ ଭିନ୍ନଂ ଶରୈର୍ଦଗ୍ଧଂ ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ଶସ୍ତ୍ରପୀଡିତମ୍। ବଲଂ ରାମେଣ ଦଦୃଶୁର୍ନ ରାମଂ ଶୀଘ୍ରକାରିଣମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ସେନା ତୀରରେ କଟା, ଭାଙ୍ଗା, ପୋଡ଼ା, ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି।
ପ୍ରହରନ୍ତଂ ଶରୀରେଷୁ ନ ତେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଘଵମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଭୂତାତ୍ମାନମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ରାଘବ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ଯେପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଏଷ ହନ୍ତି ଗଜାନୀକମେଷ ହନ୍ତି ମହାରଥାନ୍। ଏଷ ହନ୍ତି ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପଦାତୀନ୍ ଵାଜିଭିଃ ସହ
ଏହି ଜଣେ ହାତୀ ସେନାକୁ ମାରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଜଣେ ବଡ଼ ରଥୀମାନେକୁ ମାରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଜଣେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପଦାତି ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରୁଛନ୍ତି।
ଇତି ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ରାମସ୍ଯ ସଦୃଶାନ୍ ରଣେ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କୁପିତା ଜଘ୍ନୁଃ ସାଦୃଶ୍ଯାଦ୍ ରାଘଵସ୍ଯ ତୁ
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ସଦୃଶ ଭାବି ଏକାଉଁଠି ରାଗରେ ଆଘାତ କରିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଏକାଉଁଠିକୁ ରାଘବ ଭାବି ଭ୍ରମିତ ହେଇଥିଲେ।
ନ ତେ ଦଦୃଶିରେ ରାମଂ ଦହନ୍ତମପି ଵାହିନୀମ୍। ମୋହିତାଃ ପରମାସ୍ତ୍ରେଣ ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ମହାତ୍ମନା
ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ଯଦିଓ ସେ ସେନାକୁ ଦହିଦେଉଥିଲେ, କାରଣ ମହାନ ଆତ୍ମା ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ତ୍ରର ମାୟାରେ ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତେ ତୁ ରାମସହସ୍ରାଣି ରଣେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାକ୍ଷସାଃ। ପୁନଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି କାକୁତ୍ସ୍ଥମେକମେଵ ମହାହଵେ
ତଥାପି ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ହଜାର ହଜାର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ପୁଣି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ କେବଳ ଏକ ମାତ୍ର କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଭ୍ରମନ୍ତୀଂ କାଞ୍ଚନୀଂ କୋଟିଂ କାର୍ମୁକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଲାତଚକ୍ରପ୍ରତିମାଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ନ ରାଘଵମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ମହାନ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ସୁନା ଚକ୍ର, ଯାହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ର ପରି ଲାଗୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି।
ଶରୀରନାଭି ସତ୍ତ୍ଵାର୍ଚିଃ ଶରାରଂ ନେମିକାର୍ମୁକମ୍। ଜ୍ଯାଘୋଷତଲନିର୍ଘୋଷଂ ତେଜୋବୁଦ୍ଧିଗୁଣପ୍ରଭମ୍
ଏହି ଚକ୍ରର ନାଭି ଦେହ, ତାହାର ଆଲୋକ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୀରମାନେ ତାଳ, ଧନୁଷ ଚକ୍ରର ଧାର, ତାଣିର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜନା, ତେଜ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଗୁଣପର୍ଯନ୍ତଂ ନିଘ୍ନନ୍ତଂ ଯୁଧି ରାକ୍ଷସାନ୍। ଦଦୃଶୂ ରାମଚକ୍ରଂ ତତ୍ କାଲଚକ୍ରମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଗୁଣରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସେଇ ରାମ ଚକ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରୁଥିଲା, ଏହା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ କାଳଚକ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅନୀକଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ ରଥାନାଂ ଵାତରଂହସାମ୍। ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ରାଣି କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ଦଶ ହଜାର ବାୟୁ ବେଗର ରଥ ଓ ଅଠାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ—
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ସାରୋହାଣାଂ ଚ ଵାଜିନାମ୍। ପୂର୍ଣେ ଶତସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ରାକ୍ଷସାନାଂ ପଦାତିନାମ୍
ଚଉଦ ହଜାର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ସେନା ଓ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ରାକ୍ଷସ ପଦାତି—
ଦିଵସସ୍ଯାଷ୍ଟଭାଗେନ ଶରୈରଗ୍ନିଶିଖୋପମୈଃ। ହତାନ୍ଯେକେନ ରାମେଣ ରକ୍ଷସାଂ କାମରୂପିଣାମ୍
ଏକ ଦିନର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ମଧ୍ୟରେ, ରାମ ଏକାକୀ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛାରୂପୀ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବଧ କଲେ।
ତେ ହତାଶ୍ଵା ହତରଥାଃ ଶାନ୍ତା ଵିମଥିତଧ୍ଵଜାଃ। ଅଭିପେତୁଃ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ହତଶେଷା ନିଶାଚରାଃ
ଘୋଡ଼ା ମୃତ, ରଥ ଭଙ୍ଗ, ପତାକା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦଳ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ନିଶାଚରମାନେ ଲଂକା ପୁରୀକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ହତୈର୍ଗଜପଦାତ୍ଯଶ୍ଵୈସ୍ତଦ୍ ବଭୂଵ ରଣାଜିରମ୍। ଆକ୍ରୀଡଭୂମିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ମହାତ୍ମନଃ
ହାତୀ, ପଦାତି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୃତ ହେବାରୁ ସେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ର ଖେଳସ୍ଥଳୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ରାମସ୍ଯ ତତ୍ କର୍ମ ସମପୂଜଯନ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ତରମ୍। ଵିଭୀଷଣଂ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵାନରମ୍
ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବ, ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସେଇ ସମୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମୈନ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଵିଦମେଵ ଚ। ଏତଦସ୍ତ୍ରବଲଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମମ ଵା ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ଵା
ଜାମ୍ବବାନ, ବନରାଜ ମଇନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ: 'ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି କିମ୍ବା ମୋର, କିମ୍ବା ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କର।'
ନିହତ୍ଯ ତାଂ ରାକ୍ଷସରାଜଵାହିନୀଂ ରାମସ୍ତଦା ଶକ୍ରସମୋ ମହାତ୍ମା। ଅସ୍ତ୍ରେଷୁ ଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଜିତକ୍ଲମଶ୍ଚ ସଂସ୍ତୂଯତେ ଦେଵଗଣୈଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୈଃ
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସେନାକୁ ବିନାଶ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମହାତ୍ମା ରାମ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ ଥିଲେ, ଏବଂ ଖୁସି ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଚଉନବେଁ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତାନି ନାଗସହସ୍ରାଣି ସାରୋହାଣି ଚ ଵାଜିନାମ୍। ରଥାନାଂ ତ୍ଵଗ୍ନିଵର୍ଣାନାଂ ସଧ୍ଵଜାନାଂ ସହସ୍ରଶଃ
ସେହି ହଜାର ହଜାର ହାତୀ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପତାକାସହିତ ରଥମାନେ—
ରାକ୍ଷସାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଗଦାପରିଘଯୋଧିନାମ୍। କାଞ୍ଚନଧ୍ଵଜଚିତ୍ରାଣାଂ ଶୂରାଣାଂ କାମରୂପିଣାମ୍
ହଜାର ହଜାର ଗଦା ଓ ଲୋହ ଗଦାଧାରୀ, ସୁନାର ପତାକା ଲାଗାଇଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ଦ, ଇଚ୍ଛାରୂପୀ ରାକ୍ଷସମାନେ—