ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତଃ ସର୍ଵେଣ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵେନ ସମାଵୃତାଃ। ନିର୍ଯାନ୍ତୁ ରଥସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ପାଦାତୈଶ୍ଚୋପଶୋଭିତାଃ
ସମସ୍ତେ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ସହିତ, ରଥ ଓ ପଦାତି ଦଳରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ବାହାରିଯାଅ।
ଏକଂ ରାମଂ ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ସମରେ ହନ୍ତୁମର୍ହଥ। ଵର୍ଷନ୍ତଃ ଶରଵର୍ଷାଣି ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲ ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାକି ରାମଙ୍କୁ ଘେରି, ବର୍ଷାକାଳର ମେଘମାନେ ପରି ତୀର ବର୍ଷା କରି, ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର।
ଅଥଵାହଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭିନ୍ନଗାତ୍ରଂ ମହାହଵେ। ଭଵଦ୍ଭିଃ ଶ୍ଵୋ ନିହନ୍ତାସ୍ମି ରାମଂ ଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ନାହିଁଲେ, ଆସନ୍ତାକାଲି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଆଘାତ କରି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ଇତ୍ଯେତଦ୍ ଵାକ୍ଯମାଦାଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ। ନିର୍ଯଯୁସ୍ତେ ରଥୈଃ ଶୀଘ୍ରୈର୍ନାନାନୀକୈଶ୍ଚ ସଂଯୁତାଃ
ରାକ୍ଷସନାୟକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ତେଜ ଗତିରେ ରଥ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସେନା ଦଳ ସହିତ ବାହାରିଗଲେ।
ପରିଘାନ୍ ପଟ୍ଟିଶାଂଶ୍ଚୈଵ ଶରଖଡ୍ଗପରଶ୍ଵଧାନ୍। ଶରୀରାନ୍ତକରାନ୍ ସର୍ଵେ ଚିକ୍ଷିପୁର୍ଵାନରାନ୍ ପ୍ରତି
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଲୋହା ଗଦା, ବଣ, ତୀର, ତଳୱାର, କୁଟାର ଭଳି ମାରଣାନ୍ତକ ଅସ୍ତ୍ର ବାନରମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମାନ୍ ଶୈଲାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ପ୍ରତି ଚିକ୍ଷିପୁଃ। ସ ସଂଗ୍ରାମୋ ମହାଭୀମଃ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି
ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯିବାବେଳେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ତୁମୁଲଃ ସମପଦ୍ଯତ। ତେ ଗଦାଭିଶ୍ଚ ଚିତ୍ରାଭିଃ ପ୍ରାସୈଃ ଖଡ୍ଗୈଃ ପରଶ୍ଵଧୈଃ
ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଲଢ଼ାଇ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଗଦା, ବଣ, ତଳୱାର, କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ଏକାଅପରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ଜଘ୍ନୁସ୍ତଦା ଵାନରରାକ୍ଷସାଃ। ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମେ ହ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ସୁମହଦ୍ରଜଃ
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାଅପରକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ବଢ଼ିବା ସହ ବିଶ୍ୱତ୍ତମ ଧୂଳି ଉଠିଲା।
ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ଶାନ୍ତଂ ଶୋଣିତଵିସ୍ରଵୈଃ। ମାତଂଗରଥକୂଲାଶ୍ଚ ଶରମତ୍ସ୍ଯା ଧ୍ଵଜଦ୍ରୁମାଃ
ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେଙ୍କ ରୁହୁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ଧୂଳିକୁ ଶାନ୍ତ କଲା; ହାତୀ ଓ ରଥ ଏଠାଠି ଛିଟିଯାଇଥିଲେ, ତୀର ମାଛ ପରି ଓ ପତାକା ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶରୀରସଂଘାଟଵହାଃ ପ୍ରସସ୍ରୁଃ ଶୋଣିତାପଗାଃ। ତତସ୍ତେ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଶୋଣିତୌଘପରିପ୍ଲୁତାଃ
ଦେହ ରାଶି ବୋହି ରକ୍ତ ନଦୀ ବହିଗଲା; ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜିଗଲେ।
ଧ୍ଵଜଵର୍ମରଥାନଶ୍ଵାନ୍ ନାନାପ୍ରହରଣାନି ଚ। ଆପ୍ଲୁତ୍ଯାପ୍ଲୁତ୍ଯ ସମରେ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରା ବଭଞ୍ଜିରେ
ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁନିପୁନି ଲାଫି, ପତାକା, ବର୍ମ, ରଥ, ଘୋଡା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
କେଶାନ୍ କର୍ଣଲଲାଟଂ ଚ ନାସିକାଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଦଶନୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନଖୈଶ୍ଚାପି ଵ୍ଯକର୍ତଯନ୍
ବାନରମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖରେ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ଚୁଲି, କାନ, କପାଳ ଓ ନାକ ଛିଣିଦେଲେ।
ଏକୈକଂ ରାକ୍ଷସଂ ସଂଖ୍ଯେ ଶତଂ ଵାନରପୁଂଗଵାଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଫଲିନଂ ଵୃକ୍ଷଂ ଶକୁନଯୋ ଯଥା
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଶତାଧିକ ବାନର ନାୟକମାନେ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଝୁମି ପଡନ୍ତି।
ତଦା ଗଦାଭିର୍ଗୁର୍ଵୀଭିଃ ପ୍ରାସୈଃ ଖଡ୍ଗୈଃ ପରଶ୍ଵଧୈଃ। ନିର୍ଜଘ୍ନୁର୍ଵାନରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ରାକ୍ଷସାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ
ତାପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭାରି ଗଦା, ଭାଲ, ତଳୱାର ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦୟରେ ପିଟିଲେ।
ରାକ୍ଷସୈର୍ଵଧ୍ଯମାନାନାଂ ଵାନରାଣାଂ ମହାଚମୂଃ। ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ଯାତା ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରୁଥିବା ବେଳେ ବାନରମାନେଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ରକ୍ଷା ଆଶାରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତତୋ ରାମୋ ମହାତେଜା ଧନୁରାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ରାକ୍ଷସଂ ସୈନ୍ଯଂ ଶରଵର୍ଷଂ ଵଵର୍ଷ ଚ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଧନୁଷ ଧରି ରାକ୍ଷସ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତୀରର ବୃଷ୍ଟି ବର୍ଷାଇଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ତୁ ତଦା ରାମଂ ମେଘାଃ ସୂର୍ଯମିଵାମ୍ବରେ। ନାଧିଜଗ୍ମୁର୍ମହାଘୋରା ନିର୍ଦହନ୍ତଂ ଶରାଗ୍ନିନା
ସେବେଳେ ରାମ ଯେତେବେଳେ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ପାରିଲେନି, ଯେପରି ମେଘ ଆକାଶରେ ତପିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଶକ୍ତି ହୁଏନା।
କୃତାନ୍ଯେଵ ସୁଘୋରାଣି ରାମେଣ ରଜନୀଚରାଃ। ରଣେ ରାମସ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ କର୍ମାଣ୍ଯସୁକରାଣି ତେ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ସତ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଚାଲଯନ୍ତଂ ମହାସୈନ୍ଯଂ ଵିଧମନ୍ତଂ ମହାରଥାନ୍। ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ନ ଵୈ ରାମଂ ଵାତଂ ଵନଗତଂ ଯଥା
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ରାମ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ଚାଲିଦେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ବାତାସକୁ ଦେଖିପାରାଯାଏନାହିଁ।
ଛିନ୍ନଂ ଭିନ୍ନଂ ଶରୈର୍ଦଗ୍ଧଂ ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ଶସ୍ତ୍ରପୀଡିତମ୍। ବଲଂ ରାମେଣ ଦଦୃଶୁର୍ନ ରାମଂ ଶୀଘ୍ରକାରିଣମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ସେନା ତୀରରେ କଟା, ଭାଙ୍ଗା, ପୋଡ଼ା, ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି।
ପ୍ରହରନ୍ତଂ ଶରୀରେଷୁ ନ ତେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଘଵମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଭୂତାତ୍ମାନମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ରାଘବ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ଯେପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଏଷ ହନ୍ତି ଗଜାନୀକମେଷ ହନ୍ତି ମହାରଥାନ୍। ଏଷ ହନ୍ତି ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପଦାତୀନ୍ ଵାଜିଭିଃ ସହ
ଏହି ଜଣେ ହାତୀ ସେନାକୁ ମାରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଜଣେ ବଡ଼ ରଥୀମାନେକୁ ମାରୁଛନ୍ତି, ଏହି ଜଣେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପଦାତି ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରୁଛନ୍ତି।
ଇତି ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ରାମସ୍ଯ ସଦୃଶାନ୍ ରଣେ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କୁପିତା ଜଘ୍ନୁଃ ସାଦୃଶ୍ଯାଦ୍ ରାଘଵସ୍ଯ ତୁ
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ସଦୃଶ ଭାବି ଏକାଉଁଠି ରାଗରେ ଆଘାତ କରିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଏକାଉଁଠିକୁ ରାଘବ ଭାବି ଭ୍ରମିତ ହେଇଥିଲେ।
ନ ତେ ଦଦୃଶିରେ ରାମଂ ଦହନ୍ତମପି ଵାହିନୀମ୍। ମୋହିତାଃ ପରମାସ୍ତ୍ରେଣ ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ମହାତ୍ମନା
ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ଯଦିଓ ସେ ସେନାକୁ ଦହିଦେଉଥିଲେ, କାରଣ ମହାନ ଆତ୍ମା ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ତ୍ରର ମାୟାରେ ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତେ ତୁ ରାମସହସ୍ରାଣି ରଣେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାକ୍ଷସାଃ। ପୁନଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି କାକୁତ୍ସ୍ଥମେକମେଵ ମହାହଵେ
ତଥାପି ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ହଜାର ହଜାର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ପୁଣି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ କେବଳ ଏକ ମାତ୍ର କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଭ୍ରମନ୍ତୀଂ କାଞ୍ଚନୀଂ କୋଟିଂ କାର୍ମୁକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଲାତଚକ୍ରପ୍ରତିମାଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ନ ରାଘଵମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ମହାନ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ସୁନା ଚକ୍ର, ଯାହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ର ପରି ଲାଗୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି।
ଶରୀରନାଭି ସତ୍ତ୍ଵାର୍ଚିଃ ଶରାରଂ ନେମିକାର୍ମୁକମ୍। ଜ୍ଯାଘୋଷତଲନିର୍ଘୋଷଂ ତେଜୋବୁଦ୍ଧିଗୁଣପ୍ରଭମ୍
ଏହି ଚକ୍ରର ନାଭି ଦେହ, ତାହାର ଆଲୋକ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୀରମାନେ ତାଳ, ଧନୁଷ ଚକ୍ରର ଧାର, ତାଣିର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜନା, ତେଜ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଗୁଣପର୍ଯନ୍ତଂ ନିଘ୍ନନ୍ତଂ ଯୁଧି ରାକ୍ଷସାନ୍। ଦଦୃଶୂ ରାମଚକ୍ରଂ ତତ୍ କାଲଚକ୍ରମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଗୁଣରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସେଇ ରାମ ଚକ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରୁଥିଲା, ଏହା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ କାଳଚକ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅନୀକଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ ରଥାନାଂ ଵାତରଂହସାମ୍। ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ରାଣି କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ଦଶ ହଜାର ବାୟୁ ବେଗର ରଥ ଓ ଅଠାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ—
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ସାରୋହାଣାଂ ଚ ଵାଜିନାମ୍। ପୂର୍ଣେ ଶତସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ରାକ୍ଷସାନାଂ ପଦାତିନାମ୍
ଚଉଦ ହଜାର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ସେନା ଓ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ରାକ୍ଷସ ପଦାତି—