ଘୋରଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ରୂପଂ ତତ୍ ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍। ବଭୂଵ ରୂପଂ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଦୁରାସଦମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ସ୍ୱଭାବରୁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ଭଡାଇ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି କ୍ରୋଧିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦେହ।
ତସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାପତନ୍ନଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ। ଦୀପାଭ୍ଯାମିଵ ଦୀପ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସାର୍ଚିଷଃ ସ୍ନେହବିନ୍ଦଵଃ
କ୍ରୋଧିତ ରାବଣଙ୍କର ଚକୁରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପଡୁଥିଲା, ଦୁଇଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୀପରୁ ତେଲ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଚୁଇଁ ତଳେ ପଡିବା ଭଳି।
ଦନ୍ତାନ୍ ଵିଦଶତସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତେ ଦଶନସ୍ଵନଃ। ଯନ୍ତ୍ରସ୍ଯାକୃଷ୍ଯମାଣସ୍ଯ ମଥ୍ନତୋ ଦାନଵୈରିଵ
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ କଟିବା ସମୟରେ ଦଶନର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଦାନବମାନେ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଟାଣି ଘୁଞ୍ଚାଇବା ସମୟରେ ଶବ୍ଦ ହୁଏ।
କାଲାଗ୍ନିରିଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯାଂ ଯାଂ ଦିଶମଵୈକ୍ଷତ। ତସ୍ଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତା ରାକ୍ଷସାଃ ସଂଵିଲିଲ୍ଯିରେ
ଯେପରି କାଳାଗ୍ନି ଭଳି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯେଉଁ ଦିଶାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେଇ ଦିଶାରେ ଭୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଗଳିଗଲେ।
ତମନ୍ତକମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଚରାଚରଚିଖାଦିଷୁମ୍। ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ରାକ୍ଷସା ନୋପଚକ୍ରମୁଃ
ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦିଶାକୁ ଦେଖୁଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟ ଆସିଲେନି।
ତତଃ ପରମସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ସଂସ୍ତମ୍ଭଯିଷୁରାହଵେ
ତାପରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ପତି ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଦୃଢ ହେବାକୁ ଚାହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ।
ମଯା ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଚରିତ୍ଵା ପରମଂ ତପଃ। ତେଷୁ ତେଷ୍ଵଵକାଶେଷୁ ସ୍ଵଯଂଭୂଃ ପରିତୋଷିତଃ
ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯୈଵ ତପସୋ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ନାସୁରେଭ୍ଯୋ ନ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଭଯଂ ମମ କଦାଚନ
ସେଇ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର କୃପାରେ, ମୋତେ ଅସୁରମାନେ କିମ୍ବା ଦେବମାନେ କେବେ ଭୟ ନାହିଁ।
କଵଚଂ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଂ ମେ ଯଦାଦିତ୍ଯସମପ୍ରଭମ୍। ଦେଵାସୁରଵିମର୍ଦେଷୁ ନ ଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଵଜ୍ରମୁଷ୍ଟିଭିଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିଆ ହେବା ଏହି କବଚ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ବଜ୍ର ବା ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ନଥିଲା।
ତେନ ମାମଦ୍ଯ ସଂଯୁକ୍ତଂ ରଥସ୍ଥମିହ ସଂଯୁଗେ। ପ୍ରତୀଯାତ୍ କୋଽଦ୍ଯ ମାମାଜୌ ସାକ୍ଷାଦପି ପୁରଂଦରଃ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହିଛି, ଆଜି ମୋ ସାମ୍ନାରେ କିଏ ଆସିପାରିବ? ପୁରନ୍ଦର ମଧ୍ୟ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।
ଯତ୍ ତଦାଭିପ୍ରସନ୍ନେନ ସଶରଂ କାର୍ମୁକଂ ମହତ୍। ଦେଵାସୁରଵିମର୍ଦେଷୁ ମମ ଦତ୍ତଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ସ୍ୱୟଂବୁ ମୋତେ ଖୁସି ହେଇ ଦେଇଥିବା ଏହି ବଡ଼ ଧନୁ ଓ ତୀର, ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଅଦ୍ଯ ତୂର୍ଯଶତୈର୍ଭୀମଂ ଧନୁରୁତ୍ଥାପ୍ଯତାଂ ମମ। ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋରେଵ ଵଧାଯ ପରମାହଵେ
ଆଜି ଶତ-ଶତ ଯୁଦ୍ଧ ଡ଼଼କାର ସହ ମୋ ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଉଠିବ, ଏହି ପ୍ରମୁଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ।
ସ ପୁତ୍ରଵଧସଂତପ୍ତଃ କ୍ରୂରଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ଗତଃ। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଵଣୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସୀତାଂ ହନ୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତ
ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ, ନିର୍ଦୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଡ଼଼ିଯାଇ, ରାବଣ ବିଚାର କରି ସୀତାକୁ ମାରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲା।
ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ସୁଘୋରୋ ଘୋରଦର୍ଶନଃ। ଦୀନୋ ଦୀନସ୍ଵରାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନୁଵାଚ ନିଶାଚରାନ୍
ତାଳି ଆଖି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଜନକ ରାବଣ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଭରା ସ୍ୱରରେ ସମସ୍ତ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଦେମନମାନେକୁ କହିଲା।
ମାଯଯା ମମ ଵତ୍ସେନ ଵଞ୍ଚନାର୍ଥଂ ଵନୌକସାମ୍। କିଂଚିଦେଵ ହତଂ ତତ୍ର ସୀତେଯମିତି ଦର୍ଶିତମ୍
ମୋ ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଅଟବୀବାସୀମାନେକୁ ଭୁଲେଇବା ପାଇଁ, କିଛି ମାନେ ମାରାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ସୀତା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ତଦିଦଂ ତଥ୍ଯମେଵାହଂ କରିଷ୍ଯେ ପ୍ରିଯମାତ୍ମନଃ। ଵୈଦେହୀଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁମନୁଵ୍ରତାମ୍
ଏବେ ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି; ମୁଁ ଶୂର ବନ୍ଧୁ ପତିକୁ ଭଲପାଇଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଚିଵାନ୍ ଖଡ୍ଗମାଶୁ ପରାମୃଶତ୍। ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନଂ ଵିମଲାମ୍ବରଵର୍ଚସମ୍
ଏପରି କହି ସଚିବମାନେଙ୍କୁ, ରାବଣ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଗୁଣବତ୍ତା ଭରା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧାର ଥିବା ତଳୱାରକୁ ଧରିଲା।
ନିଷ୍ପପାତ ସ ଵେଗେନ ସଭାର୍ଯଃ ସଚିଵୈର୍ଵୃତଃ। ରାଵଣଃ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ଭୃଶମାକୁଲଚେତନଃ
ପୁତ୍ର ଶୋକରେ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକଳ, ରାବଣ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସଚିବମାନେ ସହ ଶୀଘ୍ର ତଳକୁ ଯାଇଲା।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଖଡ୍ଗମାଦାଯ ସହସା ଯତ୍ର ମୈଥିଲୀ। ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସିଂହନାଦଂ ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ
କ୍ରୋଧରେ ତଳୱାର ହାତରେ ଧରି, ମୈଥିଳୀ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ତାଁଠାରେ ଯାଇଲା; ରାକ୍ଷସ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ସିଂହ ଦ୍ୱନି କରି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସମ୍। ଅଦ୍ଯୈନଂ ତାଵୁଭୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ପ୍ରଵ୍ଯଥିଷ୍ଯତଃ
ସେମାନେ ଏକାଉଁଠାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇକୁ ଦେଖି ଆଜି ତାଙ୍କ ମନ ଉତ୍ତଳିତ ହେବ।
ଲୋକପାଲା ହି ଚତ୍ଵାରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନାନେନ ନିର୍ଜିତାଃ। ବହଵଃ ଶତ୍ରଵଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵଭିପାତିତାଃ
ଚାରି ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଅନେକ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରତ୍ନାନି ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଆହୃତ୍ଯ ରାଵଣଃ। ଵିକ୍ରମେ ଚ ବଲେ ଚୈଵ ନାସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ସଦୃଶୋ ଭୁଵି
ରାବଣ ତିନି ଲୋକର ରତ୍ନ ଦଳାଇ ଉପଭୋଗ କରେ; ଶୂରତା ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ସଂଜଲ୍ପମାନାନାମଶୋକଵନିକାଂ ଗତାମ୍। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵୈଦେହୀଂ ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ସେମାନେ ଏପରି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ଅଶୋକବନକୁ ଯାଇଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ି ଗଲା।
ଵାର୍ଯମାଣଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୁହୃଦ୍ଭିର୍ହିତବୁଦ୍ଧିଭିଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଖେ ଗ୍ରହୋ ରୋହିଣୀମିଵ
ସୁହୃଦମାନେ ନିଜ ଭଲ ଚିନ୍ତା କରି ରାବଣକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରୋହିଣୀକୁ ଗ୍ରହ ଧରିଥିବା ପରି ଦୌଡ଼ି ଗଲା।
ମୈଥିଲୀ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣା ତୁ ରାକ୍ଷସୀଭିରନିନ୍ଦିତା। ଦଦର୍ଶ ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଵରଧାରିଣମ୍
ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମୈଥିଳୀ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତଳୱାର ହାତରେ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ନିଶମ୍ଯ ସନିସ୍ତ୍ରିଂଶଂ ଵ୍ଯଥିତା ଜନକାତ୍ମଜା। ନିଵାର୍ଯମାଣଂ ବହୁଶଃ ସୁହୃଦ୍ଭିରନିଵର୍ତିନମ୍
ତଳୱାରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଜନକର ଝିଅ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସୁହୃଦମାନେ ବାରମ୍ବାର ରାବଣକୁ ରୋକିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ସୀତା ଦୁଃଖସମାଵିଷ୍ଟା ଵିଲପନ୍ତୀଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଯଥାଯଂ ମାମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମଭିଦ୍ରଵତି ସ୍ଵଯମ୍
ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଯାଇ, କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କହିଲେ: 'ଏହି ମଣିଷ ଯେପରି ରାଗରେ ଆମୋ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି—'
ଵଧିଷ୍ଯତି ସନାଥାଂ ମାମନାଥାମିଵ ଦୁର୍ମତିଃ। ବହୁଶଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ଭର୍ତାରଂ ମାମନୁଵ୍ରତାମ୍
'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମୋତେ ରକ୍ଷାକାରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନାଥ ଭାବେ ମାରିଦେବେ; ମୁଁ ଯେଉଁଠି ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଅନେକଥର କହିଥିଲି, ସେଠି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲି।'
ଭାର୍ଯା ମମ ଭଵସ୍ଵେତି ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୋ ଧ୍ରୁଵଂ ମଯା। ସୋଽଯଂ ମାମନୁପସ୍ଥାନେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନୈରାଶ୍ଯମାଗତଃ
'ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ "ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଅ" ବୋଲି କହିଥିଲେ ମୁଁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲି; ଏହିଠି ଏବେ, ମୋ ପତି ନଥିବାରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିରାଶ ହୋଇଯାଇଛି।'
କ୍ରୋଧମୋହସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମାଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ। ଅଥଵା ତୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
'କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି; କିମ୍ବା ହେତେ, ସେଇ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାଇ ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—'