ଵିଶଲ୍ଯଃ କ୍ରିଯତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସୌମିତ୍ରିଃ ସଵିଭୀଷଣଃ। ଋକ୍ଷଵାନରସୈନ୍ଯାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ଦ୍ରୁମଯୋଧିନାମ୍
ସୌମିତ୍ରି ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବିଶାଲ୍ୟ କରାଯାଉ, ଏହି ଡାଲି ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରିକ୍ଷ ଓ ବାନର ସେନାର ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଯେ ଚାପ୍ଯନ୍ଯେଽତ୍ର ଯୁଧ୍ଯନ୍ତି ସଶଲ୍ଯା ଵ୍ରଣିନସ୍ତଥା। ତେଽପି ସର୍ଵେ ପ୍ରଯତ୍ନେନ କ୍ରିଯନ୍ତେ ସୁଖିନସ୍ତ୍ଵଯା
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଆହତ ଓ ବାଣ ଲାଗିଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କରି ସବୁଠୁ ସୁସ୍ଥ କର।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରାମେଣ ମହାତ୍ମା ହରିଯୂଥପଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଦଦୌ ନସ୍ତଃ ସୁଷେଣଃ ପରମୌଷଧମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାମନା ବାନର ଦଳପତି ସୁଷେଣ ନିଜର ହାତରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧମାଘ୍ରାଯ ଵିଶଲ୍ଯଃ ସମପଦ୍ଯତ। ତଦା ନିର୍ଵେଦନଶ୍ଚୈଵ ସଂରୂଢଵ୍ରଣ ଏଵ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ଶୁଣିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଶର ବାହାରିଗଲା, ବେଦନା ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଘାଉ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ହେଇଗଲା।
ଵିଭୀଷଣମୁଖାନାଂ ଚ ସୁହୃଦାଂ ରାଘଵାଜ୍ଞଯା। ସର୍ଵଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ଚିକିତ୍ସାମକରୋତ୍ ତଦା
ତାପରେ, ରାଘବଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସୁଷେଣ ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ସମସ୍ତ ବାନର ମୁଖ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରକୃତିମାପନ୍ନୋ ହୃତଶଲ୍ଯୋ ଗତକ୍ଲମଃ। ସୌମିତ୍ରିର୍ମୁମୁଦେ ତତ୍ର କ୍ଷଣେନ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ଶର ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ହରାଇ, ସାଉମିତ୍ରି ନିଜର ପ୍ରକୃତିକୁ ଫେରିପାଇଲେ; ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହେଇ, ସେଠାରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ତଦୈଵ ରାମଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପସ୍ତଥା ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚର୍କ୍ଷପତିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିମରୋଗମୁତ୍ଥିତଂ ମୁଦା ସସୈନ୍ଯାଃ ସୁଚିରଂ ଜହର୍ଷିରେ
ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାମ, ବାନର ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭୀଷଣ ଓ ଭାଲୁ ରାଜା, ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଉଠିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅପୂଜଯତ୍ କର୍ମ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସୁଦୁଷ୍କରଂ ଦାଶରଥିର୍ମହାତ୍ମା। ବଭୂଵ ହୃଷ୍ଟୋ ଯୁଧି ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ନିଶମ୍ଯ ତଂ ଶକ୍ରଜିତଂ ନିପାତିତମ୍
ଦାଶରଥଙ୍କର ମହାମନା ପୁଅ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ବାନର ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଖୁସି ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ମରିଥିବା ଖବର ଶୁଣି।
thumb|ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବିରାନବେ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯସଚିଵାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଵଧମ୍। ଆଚଚକ୍ଷୁରଭିଜ୍ଞାଯ ଦଶଗ୍ରୀଵାଯ ସତ୍ଵରାଃ
ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଖବର ଦେଲେ।
ଯୁଦ୍ଧେ ହତୋ ମହାରାଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ତଵାତ୍ମଜଃ। ଵିଭୀଷଣସହାଯେନ ମିଷତାଂ ନୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ଦେଖିଥିବା ବେଳେ ମରିଗଲେ।
ଶୂରଃ ଶୂରେଣ ସଂଗମ୍ଯ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ହତଃ ଶୂରଃ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଵିବୁଧେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍
ଅପରାଜିତ ଯୋଦ୍ଧା ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ, ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କ ହାତରେ ମରିଗଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ।
ଗତଃ ସ ପରମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ଶରୈଃ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ସ ତଂ ପ୍ରତିଭଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଧଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦାରୁଣମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶରରେ ତୃପ୍ତି ଦେଇ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ; ପୁଅଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ରାବଣ ଭୟରେ ଭରିଗଲେ।
ଘୋରମିନ୍ଦ୍ରଜିତଃ ସଂଖ୍ଯେ କଶ୍ମଲଂ ପ୍ରାଵିଶନ୍ମହତ୍। ଉପଲଭ୍ଯ ଚିରାତ୍ ସଂଜ୍ଞାଂ ରାଜା ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରହାରରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଭୟ ଓ ଅସ୍ତିରତାରେ ଡୁବିଗଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ଜ୍ଞାନ ଫେରିପାଇଲେ।
ପୁତ୍ରଶୋକାକୁଲୋ ଦୀନୋ ଵିଲଲାପାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ହା ରାକ୍ଷସଚମୂମୁଖ୍ଯ ମମ ଵତ୍ସ ମହାବଲ
ପୁଅର ଶୋକରେ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ରାବଣ କହିଲେ: 'ହା, ରାକ୍ଷସ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ, ମୋର ପୁଅ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ!'
ଜିତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରଂ କଥମଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଶଂ ଗତଃ। ନନୁ ତ୍ଵମିଷୁଭିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭିନ୍ଦ୍ଯାଃ କାଲାନ୍ତକାଵପି
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ତୁମେ, ଆଜି କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପଡିଗଲା? ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଶର ଦେଇ କାଳ ଓ ଅନ୍ତକାକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରିଥାନ୍ତ।
ମନ୍ଦରସ୍ଯାପି ଶୃଙ୍ଗାଣି କିଂ ପୁନର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଯୁଧି। ଅଦ୍ଯ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ରାଜା ଭୂଯୋ ବହୁମତୋ ମମ
ମନ୍ଦାର ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପାରିଥିବା ତୁମେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ କଣ? ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଯମ ରାଜା ପୁନି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ଯେନାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ସଂଯୁକ୍ତଃ କାଲଧର୍ମଣା। ଏଷ ପନ୍ଥାଃ ସୁଯୋଧାନାଂ ସର୍ଵାମରଗଣେଷ୍ଵପି। ଯଃ କୃତେ ହନ୍ଯତେ ଭର୍ତୁଃ ସ ପୁମାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗମୃଚ୍ଛତି
ମହାବାହୁ, ଯେଉଁ କାଳଧର୍ମ ସହିତ ଆଜି ତୁମେ ଏକତା ହେଲା, ଏହି ମାର୍ଗ ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ; ଯିଏ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ।
ଅଦ୍ଯ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଲୋକପାଲା ମହର୍ଷଯଃ। ହତମିନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଖଂ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ନିର୍ଭଯାଃ
ଆଜି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଲୋକପାଳ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମରିଥିବା ଶୁଣି, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ସୁଖରେ ଶୁଇପାରିବେ।
ଅଦ୍ଯ ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯଃ କୃତ୍ସ୍ନା ପୃଥିଵୀ ଚ ସକାନନା। ଏକେନେନ୍ଦ୍ରଜିତା ହୀନା ଶୂନ୍ଯେଵ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ଆଜି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ପୃଥିବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ନାହିଁ ଥିବାରୁ, ମୋତେ ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅଦ୍ଯ ନୈର୍ଋତକନ୍ଯାନାଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମ୍ଯନ୍ତଃପୁରେ ରଵମ୍। କରେଣୁସଙ୍ଘସ୍ଯ ଯଥା ନିନାଦଂ ଗିରିଗହ୍ଵରେ
ଆଜି ମୁଁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ନୈରୃତିର କନ୍ୟାମାନେ କିପରି କାନ୍ଦିବା, ଗିରିଗୁହାରେ ହାତୀମାନଙ୍କର ରବ ଯେପରି ଶୁଣିବି।
ଯୌଵରାଜ୍ଯଂ ଚ ଲଙ୍କାଂ ଚ ରକ୍ଷାଂସି ଚ ପରଂତପ। ମାତରଂ ମାଂ ଚ ଭାର୍ଯାଶ୍ଚ କ୍ଵ ଗତୋଽସି ଵିହାଯ ନଃ
ତୁମର ଯୌବରାଜ୍ୟ, ଲଙ୍କା, ରାକ୍ଷସମାନେ, ତୁମ ମା, ମୁଁ ଏବଂ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ—ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡି ଏଉଁଠି କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା?
ମମ ନାମ ତ୍ଵଯା ଵୀର ଗତସ୍ଯ ଯମସାଦନମ୍। ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି କାର୍ଯାଣି ଵିପରୀତେ ହି ଵର୍ତସେ
ବୀର, ଏବେ ତୁମେ ଯମଙ୍କର ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲା, ତୁମ ପାଇଁ ଶବକ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର; ତୁମେ ଏବେ ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛ।
ସ ତ୍ଵଂ ଜୀଵତି ସୁଗ୍ରୀଵେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଚ ସରାଘଵେ। ମମ ଶଲ୍ଯମନୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ କ୍ଵ ଗତୋଽସି ଵିହାଯ ନଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ରାମ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ମୋ ହୃଦୟର ଶଳ୍ୟକୁ ଦୂର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡି କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା?
ଏଵମାଦିଵିଲାପାର୍ତଂ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ଆଵିଵେଶ ମହାନ୍ କୋପଃ ପୁତ୍ରଵ୍ଯସନସମ୍ଭଵଃ
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ରାବଣଙ୍କୁ ପୁଅର ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା କୋପନଂ ହ୍ଯେନଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୁନରାଧଯଃ। ଦୀପ୍ତଂ ସଂଦୀପଯାମାସୁର୍ଘର୍ମେଽର୍କମିଵ ରଶ୍ମଯଃ
ସ୍ୱଭାବରୁ କ୍ରୋଧୀ, ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଆଉ ଭଳି ଭଡାଇଦେଲା, ଗରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ କିପରି କିରଣ ଆଉ ତୀବ୍ର କରେ।
ଲଲାଟେ ଭ୍ରୁକୁଟୀଭିଶ୍ଚ ସଂଗତାଭିର୍ଵ୍ଯରୋଚତ। ଯୁଗାନ୍ତେ ସହ ନକ୍ରୈସ୍ତୁ ମହୋର୍ମିଭିରିଵୋଦଧିଃ
ତାଙ୍କର ଲଳାଟରେ ଭୃକୁଟି ଏକଠା ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ମହା ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ମକରା ଭରିଥିବା ସାଗର।
କୋପାଦ୍ ଵିଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ ଵ୍ଯକ୍ତମିଵ ଜ୍ଵଲନ୍। ଉତ୍ପପାତ ସଧୂମାଗ୍ନିର୍ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ଵଦନାଦିଵ
କ୍ରୋଧରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଧୂଆଁ ସହିତ ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲା, ଭଳି ବୃତ୍ରର ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ବିସ୍ଫୋରିତ ହୁଏ।
ସ ପୁତ୍ରଵଧସଂତପ୍ତଃ ଶୂରଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ଗତଃ। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଵଣୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵୈଦେହ୍ଯା ରୋଚଯଦ୍ ଵଧମ୍
ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁରେ ତୀବ୍ର ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରୋଧୀ ଯୋଦ୍ଧା ରାବଣ, ଚିନ୍ତା କରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।
ତସ୍ଯ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ରକ୍ତେ ଚ ରକ୍ତେ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିନାପି ଚ। ରାଵଣସ୍ଯ ମହାଘୋରେ ଦୀପ୍ତେ ନେତ୍ରେ ବଭୂଵତୁଃ
ସ୍ୱଭାବରୁ ରକ୍ତ ଏବଂ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ରଙ୍ଗିତ ରାବଣଙ୍କର ଦୁଇ ଚକୁ ଭୟଙ୍କର ଭଳି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।