ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈନମୁପାଘ୍ରାଯ ଭୂଯଃ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଚ ତ୍ଵରନ୍। ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତ୍ୱରାନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘୁଂଘି ନିଅନ୍ତୁ, ପୁନି ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
କୃତଂ ପରମକଲ୍ଯାଣଂ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରକର୍ମଣା। ଅଦ୍ଯ ମନ୍ଯେ ହତେ ପୁତ୍ରେ ରାଵଣଂ ନିହତଂ ଯୁଧି
ତୁମେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଏବେ ଶତ୍ରୁର ପୁଅ ମରିଗଲା, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ମରିଗଲା।
ଅଦ୍ଯାହଂ ଵିଜଯୀ ଶତ୍ରୌ ହତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦୁରାତ୍ମନି। ରାଵଣସ୍ଯ ନୃଶଂସସ୍ଯ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵୀର ତ୍ଵଯା ରଣେ
ଆଜି ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଜିତିଛି, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇଛ। ଭାଗ୍ୟରେ ଏହି ଶ୍ରେୟ ମିଳିଛି।
ଛିନ୍ନୋ ହି ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁଃ ସ ହି ତସ୍ଯ ଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ। ଵିଭୀଷଣହନୂମଦ୍ଭ୍ଯାଂ କୃତଂ କର୍ମ ମହଦ୍ ରଣେ
ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହାତ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଭରସା ଥିଲା, କାଟିଦେଇଛି। ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ କାମ କରିଛନ୍ତି।
ଅହୋରାତ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵୀରଃ କଥଂଚିଦ୍ ଵିନିପାତିତଃ। ନିରମିତ୍ରଃ କୃତୋଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ନିର୍ଯାସ୍ଯତି ହି ରାଵଣଃ
ତିନି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଏହି ବୀର କିପରି ମରିଗଲା। ଏବେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ; ରାବଣ ନିଶ୍ଚିତ ଚାଲିଯିବ।
ବଲଵ୍ଯୂହେନ ମହତା ନିର୍ଯାସ୍ଯତି ହି ରାଵଣଃ। ବଲଵ୍ଯୂହେନ ମହତା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ନିପାତିତମ୍
ରାବଣ ତାଙ୍କ ପୁଅ ମରିଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ବଡ଼ ସେନା ଗଠନ କରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିବ।
ତଂ ପୁତ୍ରଵଧସଂତପ୍ତଂ ନିର୍ଯାନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ବଲେନାଵୃତ୍ଯ ମହତା ନିହନିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଜଯମ୍
ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜକୁ ମୁଁ ବଡ଼ ସେନା ଦେଇ ଘେରି, ଦୁର୍ଜୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ତ୍ଵଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାଥେନ ସୀତା ଚ ପୃଥିଵୀ ଚ ମେ। ନ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପା ହତେ ତସ୍ମିନ୍ ଶକ୍ରଜେତରି ଚାହଵେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋର ରକ୍ଷକ ଥିବାରୁ, ରାବଣ ମରିଗଲା ପରେ ମୋ ପାଇଁ ସୀତା ଓ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସ ତଂ ଭ୍ରାତରମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ରାଘଵଃ। ରାମଃ ସୁଷେଣଂ ମୁଦିତଃ ସମାଭାଷ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମ ଭାଇକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଆଲିଂଗନ କରି, ଖୁସି ହୋଇ ସୁଷେଣଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଵିଶଲ୍ଯୋଽଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରଵତ୍ସଲଃ। ଯଥା ଭଵତି ସୁସ୍ଵସ୍ଥସ୍ତଥା ତ୍ଵଂ ସମୁପାଚର
ବିଶାଲ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ମିତ୍ରପ୍ରିୟ ସୌମିତ୍ରି। ତାଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱସ୍ଥ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ଵିଶଲ୍ଯଃ କ୍ରିଯତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସୌମିତ୍ରିଃ ସଵିଭୀଷଣଃ। ଋକ୍ଷଵାନରସୈନ୍ଯାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ଦ୍ରୁମଯୋଧିନାମ୍
ସୌମିତ୍ରି ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବିଶାଲ୍ୟ କରାଯାଉ, ଏହି ଡାଲି ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରିକ୍ଷ ଓ ବାନର ସେନାର ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଯେ ଚାପ୍ଯନ୍ଯେଽତ୍ର ଯୁଧ୍ଯନ୍ତି ସଶଲ୍ଯା ଵ୍ରଣିନସ୍ତଥା। ତେଽପି ସର୍ଵେ ପ୍ରଯତ୍ନେନ କ୍ରିଯନ୍ତେ ସୁଖିନସ୍ତ୍ଵଯା
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଆହତ ଓ ବାଣ ଲାଗିଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କରି ସବୁଠୁ ସୁସ୍ଥ କର।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରାମେଣ ମହାତ୍ମା ହରିଯୂଥପଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଦଦୌ ନସ୍ତଃ ସୁଷେଣଃ ପରମୌଷଧମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାମନା ବାନର ଦଳପତି ସୁଷେଣ ନିଜର ହାତରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧମାଘ୍ରାଯ ଵିଶଲ୍ଯଃ ସମପଦ୍ଯତ। ତଦା ନିର୍ଵେଦନଶ୍ଚୈଵ ସଂରୂଢଵ୍ରଣ ଏଵ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ଶୁଣିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଶର ବାହାରିଗଲା, ବେଦନା ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଘାଉ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ହେଇଗଲା।
ଵିଭୀଷଣମୁଖାନାଂ ଚ ସୁହୃଦାଂ ରାଘଵାଜ୍ଞଯା। ସର୍ଵଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ଚିକିତ୍ସାମକରୋତ୍ ତଦା
ତାପରେ, ରାଘବଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସୁଷେଣ ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ସମସ୍ତ ବାନର ମୁଖ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରକୃତିମାପନ୍ନୋ ହୃତଶଲ୍ଯୋ ଗତକ୍ଲମଃ। ସୌମିତ୍ରିର୍ମୁମୁଦେ ତତ୍ର କ୍ଷଣେନ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ଶର ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ହରାଇ, ସାଉମିତ୍ରି ନିଜର ପ୍ରକୃତିକୁ ଫେରିପାଇଲେ; ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହେଇ, ସେଠାରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ତଦୈଵ ରାମଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପସ୍ତଥା ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚର୍କ୍ଷପତିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିମରୋଗମୁତ୍ଥିତଂ ମୁଦା ସସୈନ୍ଯାଃ ସୁଚିରଂ ଜହର୍ଷିରେ
ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାମ, ବାନର ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭୀଷଣ ଓ ଭାଲୁ ରାଜା, ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଉଠିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅପୂଜଯତ୍ କର୍ମ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସୁଦୁଷ୍କରଂ ଦାଶରଥିର୍ମହାତ୍ମା। ବଭୂଵ ହୃଷ୍ଟୋ ଯୁଧି ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ନିଶମ୍ଯ ତଂ ଶକ୍ରଜିତଂ ନିପାତିତମ୍
ଦାଶରଥଙ୍କର ମହାମନା ପୁଅ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ବାନର ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଖୁସି ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ମରିଥିବା ଖବର ଶୁଣି।
thumb|ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବିରାନବେ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯସଚିଵାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଵଧମ୍। ଆଚଚକ୍ଷୁରଭିଜ୍ଞାଯ ଦଶଗ୍ରୀଵାଯ ସତ୍ଵରାଃ
ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଖବର ଦେଲେ।
ଯୁଦ୍ଧେ ହତୋ ମହାରାଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ତଵାତ୍ମଜଃ। ଵିଭୀଷଣସହାଯେନ ମିଷତାଂ ନୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ଦେଖିଥିବା ବେଳେ ମରିଗଲେ।
ଶୂରଃ ଶୂରେଣ ସଂଗମ୍ଯ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ହତଃ ଶୂରଃ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଵିବୁଧେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍
ଅପରାଜିତ ଯୋଦ୍ଧା ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ, ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କ ହାତରେ ମରିଗଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ।
ଗତଃ ସ ପରମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ଶରୈଃ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ସ ତଂ ପ୍ରତିଭଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଧଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦାରୁଣମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶରରେ ତୃପ୍ତି ଦେଇ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ; ପୁଅଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ରାବଣ ଭୟରେ ଭରିଗଲେ।
ଘୋରମିନ୍ଦ୍ରଜିତଃ ସଂଖ୍ଯେ କଶ୍ମଲଂ ପ୍ରାଵିଶନ୍ମହତ୍। ଉପଲଭ୍ଯ ଚିରାତ୍ ସଂଜ୍ଞାଂ ରାଜା ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରହାରରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଭୟ ଓ ଅସ୍ତିରତାରେ ଡୁବିଗଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ଜ୍ଞାନ ଫେରିପାଇଲେ।
ପୁତ୍ରଶୋକାକୁଲୋ ଦୀନୋ ଵିଲଲାପାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ହା ରାକ୍ଷସଚମୂମୁଖ୍ଯ ମମ ଵତ୍ସ ମହାବଲ
ପୁଅର ଶୋକରେ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ରାବଣ କହିଲେ: 'ହା, ରାକ୍ଷସ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ, ମୋର ପୁଅ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ!'
ଜିତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରଂ କଥମଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଶଂ ଗତଃ। ନନୁ ତ୍ଵମିଷୁଭିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭିନ୍ଦ୍ଯାଃ କାଲାନ୍ତକାଵପି
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ତୁମେ, ଆଜି କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପଡିଗଲା? ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଶର ଦେଇ କାଳ ଓ ଅନ୍ତକାକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରିଥାନ୍ତ।
ମନ୍ଦରସ୍ଯାପି ଶୃଙ୍ଗାଣି କିଂ ପୁନର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଯୁଧି। ଅଦ୍ଯ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ରାଜା ଭୂଯୋ ବହୁମତୋ ମମ
ମନ୍ଦାର ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପାରିଥିବା ତୁମେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ କଣ? ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଯମ ରାଜା ପୁନି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ଯେନାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ସଂଯୁକ୍ତଃ କାଲଧର୍ମଣା। ଏଷ ପନ୍ଥାଃ ସୁଯୋଧାନାଂ ସର୍ଵାମରଗଣେଷ୍ଵପି। ଯଃ କୃତେ ହନ୍ଯତେ ଭର୍ତୁଃ ସ ପୁମାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗମୃଚ୍ଛତି
ମହାବାହୁ, ଯେଉଁ କାଳଧର୍ମ ସହିତ ଆଜି ତୁମେ ଏକତା ହେଲା, ଏହି ମାର୍ଗ ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ; ଯିଏ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ।
ଅଦ୍ଯ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଲୋକପାଲା ମହର୍ଷଯଃ। ହତମିନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଖଂ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ନିର୍ଭଯାଃ
ଆଜି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଲୋକପାଳ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମରିଥିବା ଶୁଣି, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ସୁଖରେ ଶୁଇପାରିବେ।
ଅଦ୍ଯ ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯଃ କୃତ୍ସ୍ନା ପୃଥିଵୀ ଚ ସକାନନା। ଏକେନେନ୍ଦ୍ରଜିତା ହୀନା ଶୂନ୍ଯେଵ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ଆଜି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ପୃଥିବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ନାହିଁ ଥିବାରୁ, ମୋତେ ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି।