ତତଃ ସ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସଂନିପତ୍ଯ ମହାତେଜାସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ ଵନୌକସଃ
ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ହନୁମାନ ଓ ସମସ୍ତ ବନବାସୀମାନେ ସହିତ ଏକଠା ହେଲେ।
ଆଜଗାମ ତତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଯତ୍ର ସୁଗ୍ରୀଵରାଘଵୌ। ଵିଭୀଷଣମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବଳ ଦେଇ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାଘବ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ତତୋ ରାମମଭିକ୍ରମ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିରଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ତସ୍ଥୌ ଭ୍ରାତୃସମୀପସ୍ଥଃ ଶକ୍ରସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାନୁଜୋ ଯଥା
ତାପରେ ସୌମିତ୍ରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇ, ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଥାନ୍ତି।
ନିଷ୍ଟନନ୍ନିଵ ଚାଗତ୍ଯ ରାଘଵାଯ ମହାତ୍ମନେ। ଆଚଚକ୍ଷେ ତଦା ଵୀରୋ ଘୋରମିନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଵଧମ୍
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବଧ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ରାଵଣେସ୍ତୁ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା। ନ୍ଯଵେଦଯତ ରାମାଯ ତଦା ହୃଷ୍ଟୋ ଵିଭୀଷଣଃ
ବିଭୀଷଣ ଖୁସି ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଯେ ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଇଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ତୁ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନେନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ଵଧମ୍। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ମହାବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ରାମଙ୍କ ମନରେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଆସିଗଲା, ସେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ:
ସାଧୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କର୍ମ ଚାସୁକରଂ କୃତମ୍। ରାଵଣେର୍ହି ଵିନାଶେନ ଜିତମିତ୍ଯୁପଧାରଯ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ବହୁତ ଭଲ କାମ କରିଛ। ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି। ଏହା ଏକ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ। ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନଶ୍ଟ ହେବା ସହିତ ଜିତିବା ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା।
ସ ତଂ ଶିରସ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍। ଲଜ୍ଜମାନଂ ବଲାତ୍ ସ୍ନେହାଦଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଭଲପାଇବାରୁ ଲଜ୍ଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘୁଂଘି ନିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ଜୋର କରି ଆପଣଙ୍କ ଝିଅରେ ବସାଇଦେଲେ।
ଉପଵେଶ୍ଯ ତମୁତ୍ସଙ୍ଗେ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାଵପୀଡିତମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ପୁନଃ ପୁନରୁଦୈକ୍ଷତ
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଝିଅରେ ବସାଇ, ଥକିଯାଇଥିବା ଭାଇକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ପୁନିପୁନି ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଶଲ୍ଯସମ୍ପୀଡିତଂ ଶସ୍ତଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ରାମସ୍ତୁ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତଂ ତଂ ତୁ ନିଃଶ୍ଵାସପୀଡିତମ୍
ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ତପିଥିବା ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୟାରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈନମୁପାଘ୍ରାଯ ଭୂଯଃ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଚ ତ୍ଵରନ୍। ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତ୍ୱରାନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘୁଂଘି ନିଅନ୍ତୁ, ପୁନି ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
କୃତଂ ପରମକଲ୍ଯାଣଂ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରକର୍ମଣା। ଅଦ୍ଯ ମନ୍ଯେ ହତେ ପୁତ୍ରେ ରାଵଣଂ ନିହତଂ ଯୁଧି
ତୁମେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଏବେ ଶତ୍ରୁର ପୁଅ ମରିଗଲା, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ମରିଗଲା।
ଅଦ୍ଯାହଂ ଵିଜଯୀ ଶତ୍ରୌ ହତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦୁରାତ୍ମନି। ରାଵଣସ୍ଯ ନୃଶଂସସ୍ଯ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵୀର ତ୍ଵଯା ରଣେ
ଆଜି ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଜିତିଛି, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇଛ। ଭାଗ୍ୟରେ ଏହି ଶ୍ରେୟ ମିଳିଛି।
ଛିନ୍ନୋ ହି ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁଃ ସ ହି ତସ୍ଯ ଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ। ଵିଭୀଷଣହନୂମଦ୍ଭ୍ଯାଂ କୃତଂ କର୍ମ ମହଦ୍ ରଣେ
ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହାତ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଭରସା ଥିଲା, କାଟିଦେଇଛି। ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ କାମ କରିଛନ୍ତି।
ଅହୋରାତ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵୀରଃ କଥଂଚିଦ୍ ଵିନିପାତିତଃ। ନିରମିତ୍ରଃ କୃତୋଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ନିର୍ଯାସ୍ଯତି ହି ରାଵଣଃ
ତିନି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଏହି ବୀର କିପରି ମରିଗଲା। ଏବେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ; ରାବଣ ନିଶ୍ଚିତ ଚାଲିଯିବ।
ବଲଵ୍ଯୂହେନ ମହତା ନିର୍ଯାସ୍ଯତି ହି ରାଵଣଃ। ବଲଵ୍ଯୂହେନ ମହତା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ନିପାତିତମ୍
ରାବଣ ତାଙ୍କ ପୁଅ ମରିଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ବଡ଼ ସେନା ଗଠନ କରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିବ।
ତଂ ପୁତ୍ରଵଧସଂତପ୍ତଂ ନିର୍ଯାନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ବଲେନାଵୃତ୍ଯ ମହତା ନିହନିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଜଯମ୍
ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜକୁ ମୁଁ ବଡ଼ ସେନା ଦେଇ ଘେରି, ଦୁର୍ଜୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ତ୍ଵଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାଥେନ ସୀତା ଚ ପୃଥିଵୀ ଚ ମେ। ନ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପା ହତେ ତସ୍ମିନ୍ ଶକ୍ରଜେତରି ଚାହଵେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋର ରକ୍ଷକ ଥିବାରୁ, ରାବଣ ମରିଗଲା ପରେ ମୋ ପାଇଁ ସୀତା ଓ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସ ତଂ ଭ୍ରାତରମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ରାଘଵଃ। ରାମଃ ସୁଷେଣଂ ମୁଦିତଃ ସମାଭାଷ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମ ଭାଇକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଆଲିଂଗନ କରି, ଖୁସି ହୋଇ ସୁଷେଣଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଵିଶଲ୍ଯୋଽଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରଵତ୍ସଲଃ। ଯଥା ଭଵତି ସୁସ୍ଵସ୍ଥସ୍ତଥା ତ୍ଵଂ ସମୁପାଚର
ବିଶାଲ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ମିତ୍ରପ୍ରିୟ ସୌମିତ୍ରି। ତାଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱସ୍ଥ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ଵିଶଲ୍ଯଃ କ୍ରିଯତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସୌମିତ୍ରିଃ ସଵିଭୀଷଣଃ। ଋକ୍ଷଵାନରସୈନ୍ଯାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ଦ୍ରୁମଯୋଧିନାମ୍
ସୌମିତ୍ରି ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବିଶାଲ୍ୟ କରାଯାଉ, ଏହି ଡାଲି ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରିକ୍ଷ ଓ ବାନର ସେନାର ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଯେ ଚାପ୍ଯନ୍ଯେଽତ୍ର ଯୁଧ୍ଯନ୍ତି ସଶଲ୍ଯା ଵ୍ରଣିନସ୍ତଥା। ତେଽପି ସର୍ଵେ ପ୍ରଯତ୍ନେନ କ୍ରିଯନ୍ତେ ସୁଖିନସ୍ତ୍ଵଯା
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଆହତ ଓ ବାଣ ଲାଗିଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କରି ସବୁଠୁ ସୁସ୍ଥ କର।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରାମେଣ ମହାତ୍ମା ହରିଯୂଥପଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଦଦୌ ନସ୍ତଃ ସୁଷେଣଃ ପରମୌଷଧମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାମନା ବାନର ଦଳପତି ସୁଷେଣ ନିଜର ହାତରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧମାଘ୍ରାଯ ଵିଶଲ୍ଯଃ ସମପଦ୍ଯତ। ତଦା ନିର୍ଵେଦନଶ୍ଚୈଵ ସଂରୂଢଵ୍ରଣ ଏଵ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ଶୁଣିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଶର ବାହାରିଗଲା, ବେଦନା ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଘାଉ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ହେଇଗଲା।
ଵିଭୀଷଣମୁଖାନାଂ ଚ ସୁହୃଦାଂ ରାଘଵାଜ୍ଞଯା। ସର୍ଵଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ଚିକିତ୍ସାମକରୋତ୍ ତଦା
ତାପରେ, ରାଘବଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସୁଷେଣ ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ସମସ୍ତ ବାନର ମୁଖ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରକୃତିମାପନ୍ନୋ ହୃତଶଲ୍ଯୋ ଗତକ୍ଲମଃ। ସୌମିତ୍ରିର୍ମୁମୁଦେ ତତ୍ର କ୍ଷଣେନ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ଶର ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ହରାଇ, ସାଉମିତ୍ରି ନିଜର ପ୍ରକୃତିକୁ ଫେରିପାଇଲେ; ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହେଇ, ସେଠାରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ତଦୈଵ ରାମଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପସ୍ତଥା ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚର୍କ୍ଷପତିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିମରୋଗମୁତ୍ଥିତଂ ମୁଦା ସସୈନ୍ଯାଃ ସୁଚିରଂ ଜହର୍ଷିରେ
ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାମ, ବାନର ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭୀଷଣ ଓ ଭାଲୁ ରାଜା, ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଉଠିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅପୂଜଯତ୍ କର୍ମ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ସୁଦୁଷ୍କରଂ ଦାଶରଥିର୍ମହାତ୍ମା। ବଭୂଵ ହୃଷ୍ଟୋ ଯୁଧି ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ନିଶମ୍ଯ ତଂ ଶକ୍ରଜିତଂ ନିପାତିତମ୍
ଦାଶରଥଙ୍କର ମହାମନା ପୁଅ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ବାନର ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଖୁସି ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ମରିଥିବା ଖବର ଶୁଣି।
thumb|ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବିରାନବେ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯସଚିଵାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଵଧମ୍। ଆଚଚକ୍ଷୁରଭିଜ୍ଞାଯ ଦଶଗ୍ରୀଵାଯ ସତ୍ଵରାଃ
ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଖବର ଦେଲେ।