ପତିତଂ ସମଭିଜ୍ଞାଯ ରାକ୍ଷସୀ ସା ମହାଚମୂଃ। ଵଧ୍ଯମାନା ଦିଶୋ ଭେଜେ ହରିଭିର୍ଜିତକାଶିଭିଃ
ବଡ଼ ସେନା ପଡ଼ିଗଲା ବୋଲି ବୁଝି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରି ମାରୁଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଵାନରୈର୍ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ। ଲଙ୍କାମଭିମୁଖାଃ ସସ୍ରୁର୍ଭ୍ରଷ୍ଟସଂଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଧାଵିତାଃ
ବାନରମାନେ ମାରୁଥିବାରୁ, ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଭୟରେ ଲଙ୍କା ଦିଗରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ବହୁଧା ଭୀତା ରାକ୍ଷସାଃ ଶତଶୋ ଦିଶଃ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରହରଣାନ୍ ସର୍ଵେ ପଟ୍ଟିଶାସିପରଶ୍ଵଧାନ୍
ଶତ-ଶତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ବହୁ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରହରଣ — ବାଉ, ତଳୱାର, କୁଲାଡ଼ି — ଛାଡ଼ି ଦେଲେ।
କେଚିଲ୍ଲଙ୍କାଂ ପରିତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଵାନରାର୍ଦିତାଃ। ସମୁଦ୍ରେ ପତିତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ପର୍ଵତମାଶ୍ରିତାଃ
କେହି ଭୟରେ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କେହି ସମୁଦ୍ରରେ ଝାପିଲେ, କେହି ପାହାଡ଼ରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ହତମିନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଯାନଂ ଚ ରଣକ୍ଷିତୌ। ରାକ୍ଷସାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ନ କଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ହଜାର ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ।
ଯଥାସ୍ତଂ ଗତ ଆଦିତ୍ଯେ ନାଵତିଷ୍ଠନ୍ତି ରଶ୍ମଯଃ। ତଥା ତସ୍ମିନ୍ ନିପତିତେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ଗତା ଦିଶଃ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ ତାହାର କିରଣ ରହିନଥାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କ ପଡ଼ିଯିବା ପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରି ହୋଇଗଲେ।
ଶାନ୍ତରଶ୍ମିରିଵାଦିତ୍ଯୋ ନିର୍ଵାଣ ଇଵ ପାଵକଃ। ବଭୂଵ ସ ମହାବାହୁର୍ଵ୍ଯପାସ୍ତଗତଜୀଵିତଃ
ସେ ମହାବଳୀ, ଜୀବନ ଛାଡିଦେଇ, ଶାନ୍ତ ରଶ୍ମି ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି କିମ୍ବା ନିର୍ବାଣ ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି ହେଇଗଲେ।
ପ୍ରଶାନ୍ତପୀଡାବହୁଲୋ ଵିନଷ୍ଟାରିଃ ପ୍ରହର୍ଷଵାନ୍। ବଭୂଵ ଲୋକଃ ପତିତେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତେ ତଦା
ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ପଡିଯିବା ପରେ, ଦୁଃଖ ଓ ଶତ୍ରୁ ଦୂର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା।
ହର୍ଷଂ ଚ ଶକ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ ସହ ସର୍ଵୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ। ଜଗାମ ନିହତେ ତସ୍ମିନ୍ ରାକ୍ଷସେ ପାପକର୍ମଣି
ପାପ କର୍ମ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ମରିଯିବା ପରେ, ଭଗବାନ ଶକ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଆକାଶେ ଚାପି ଦେଵାନାଂ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନଃ। ନୃତ୍ଯଦ୍ଭିରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ
ଉପର ଆକାଶରେ ଦେବମାନେ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ବାଜା ଶୁଣିଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମିଶିଥିଲେ।
ଵଵର୍ଷୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ପ୍ରଶଶାମ ହତେ ତସ୍ମିନ୍ ରାକ୍ଷସେ କ୍ରୂରକର୍ମଣି
ସେମାନେ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରିଲେ, ଯାହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା; ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ମରିଯିବା ପରେ ଶାନ୍ତି ଛାଇଗଲା।
ଶୁଦ୍ଧା ଆପୋ ନଭଶ୍ଚୈଵ ଜହୃଷୁର୍ଦେଵଦାନଵାଃ। ଆଜଗ୍ମୁଃ ପତିତେ ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଲୋକଭଯାଵହେ
ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ଆକାଶ ଖୁସି ହେଲା, ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ସେ ପଡିଗଲା।
ଊଚୁଶ୍ଚ ସହିତାସ୍ତୁଷ୍ଟା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ। ଵିଜ୍ଵରାଃ ଶାନ୍ତକଲୁଷା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵିଚରନ୍ତ୍ଵିତି
ତୁଷ୍ଟ ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ, ଦୁଃଖ ହିନ ଓ ମଳ ଦୂର କରି, ଏକସাথে କହିଲେ: 'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଚାଲିଯାନ୍ତୁ।'
ତତୋଽଭ୍ଯନନ୍ଦନ୍ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ସମରେ ହରିଯୂଥପାଃ। ତମପ୍ରତିବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହତଂ ନୈର୍ଋତପୁଙ୍ଗଵମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ନିରୃତି ନାୟକ ମରିଯିବାକୁ ଦେଖି, ହରି ଦଳପତିମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଉତ୍ସବ କରିଲେ।
କ୍ଷ୍ଵେଡନ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ଗର୍ଜନ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ଲବ୍ଧଲକ୍ଷା ରଘୁସୁତଂ ପରିଵାର୍ଯୋପତସ୍ଥିରେ
ବାନରମାନେ ଶିସ୍କି ଦେଇ, ଉଡି, ଗର୍ଜନ କରି, ରଘୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଯିବା ପରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ଲାଙ୍ଗୂଲାନି ପ୍ରଵିଧ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ଫୋଟଯନ୍ତଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଜଯତୀତ୍ଯେଵ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଶ୍ରାଵଯଂସ୍ତଦା
ବାନରମାନେ ଲାଙ୍ଗୁଳ ଉଡାଇ ଚାପି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୟୀ!'
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ହରଯୋ ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ। ଚକ୍ରୁରୁଚ୍ଚାଵଚଗୁଣା ରାଘଵାଶ୍ରଯସତ୍କଥାଃ
ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାଉଁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାଘବଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଗୁଣ ଓ ସତ୍କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ।
ତଦସୁକରମଥାଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରିଯସୁହୃଦୋ ଯୁଧି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ କର୍ମ। ପରମମୁପଲଭନ୍ମନଃପ୍ରହର୍ଷଂ ଵିନିହତମିନ୍ଦ୍ରରିପୁଂ ନିଶମ୍ଯ ଦେଵାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏହି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପ୍ରିୟ ସହଯୋଗୀମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମରିଯିବା ଶୁଣି, ମନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
thumb|ଏକନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକାନବେଁ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ରୁଧିରକ୍ଲିନ୍ନଗାତ୍ରସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ। ବଭୂଵ ହୃଷ୍ଟସ୍ତଂ ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଜେତାରମାହଵେ
ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଜୟୀକୁ ମାରି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ତତଃ ସ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସଂନିପତ୍ଯ ମହାତେଜାସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ ଵନୌକସଃ
ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ହନୁମାନ ଓ ସମସ୍ତ ବନବାସୀମାନେ ସହିତ ଏକଠା ହେଲେ।
ଆଜଗାମ ତତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଯତ୍ର ସୁଗ୍ରୀଵରାଘଵୌ। ଵିଭୀଷଣମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବଳ ଦେଇ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାଘବ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ତତୋ ରାମମଭିକ୍ରମ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିରଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ତସ୍ଥୌ ଭ୍ରାତୃସମୀପସ୍ଥଃ ଶକ୍ରସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାନୁଜୋ ଯଥା
ତାପରେ ସୌମିତ୍ରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇ, ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଥାନ୍ତି।
ନିଷ୍ଟନନ୍ନିଵ ଚାଗତ୍ଯ ରାଘଵାଯ ମହାତ୍ମନେ। ଆଚଚକ୍ଷେ ତଦା ଵୀରୋ ଘୋରମିନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଵଧମ୍
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବଧ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ରାଵଣେସ୍ତୁ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା। ନ୍ଯଵେଦଯତ ରାମାଯ ତଦା ହୃଷ୍ଟୋ ଵିଭୀଷଣଃ
ବିଭୀଷଣ ଖୁସି ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଯେ ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଇଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ତୁ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନେନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ଵଧମ୍। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ମହାବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ରାମଙ୍କ ମନରେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଆସିଗଲା, ସେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ:
ସାଧୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କର୍ମ ଚାସୁକରଂ କୃତମ୍। ରାଵଣେର୍ହି ଵିନାଶେନ ଜିତମିତ୍ଯୁପଧାରଯ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ବହୁତ ଭଲ କାମ କରିଛ। ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି। ଏହା ଏକ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ। ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନଶ୍ଟ ହେବା ସହିତ ଜିତିବା ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା।
ସ ତଂ ଶିରସ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍। ଲଜ୍ଜମାନଂ ବଲାତ୍ ସ୍ନେହାଦଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଭଲପାଇବାରୁ ଲଜ୍ଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘୁଂଘି ନିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ଜୋର କରି ଆପଣଙ୍କ ଝିଅରେ ବସାଇଦେଲେ।
ଉପଵେଶ୍ଯ ତମୁତ୍ସଙ୍ଗେ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାଵପୀଡିତମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ପୁନଃ ପୁନରୁଦୈକ୍ଷତ
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଝିଅରେ ବସାଇ, ଥକିଯାଇଥିବା ଭାଇକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ପୁନିପୁନି ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଶଲ୍ଯସମ୍ପୀଡିତଂ ଶସ୍ତଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ରାମସ୍ତୁ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତଂ ତଂ ତୁ ନିଃଶ୍ଵାସପୀଡିତମ୍
ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ତପିଥିବା ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୟାରେ ଦେଖୁଥିଲେ।