ଧୃଷ୍ଟଂ ଭଵନ୍ତୋ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତୁ ହରୀଣାଂ ମୋହନାଯ ଵୈ। ଅହଂ ତୁ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଆଗମିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ
ତୁମେମାନେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର; ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ। ମୁଁ ରଥ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିବି।
ତଥା ଭଵନ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଯଥେମେ ହି ଵନୌକସଃ। ନ ଯୁଧ୍ଯେଯୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ନଗରଂ ମଯି
ଏଭଳି କାମ କର, କାରଣ ଏହି ବନବାସୀ ମହାତ୍ମାମାନେ ମୋତେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଵଣସୁତୋ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵନୌକସଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରଥହେତୋରମିତ୍ରହା
ଏଭଳି କହି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ବନବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଠକାଇ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରଥ ଆଣିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ରଥଂ ଭୂଷଯିତ୍ଵାଥ ରୁଚିରଂ ହେମଭୂଷିତମ୍। ପ୍ରାସାସିଶରସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ
ତାପରେ ସେ ଏକ ଶୋଭାମୟ, ସୁନାରେ ସଜାଯିଥିବା, ବେଶ କଠିନ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ, ବଣ ଓ ତୀର ସହିତ ରଥକୁ ଭଲଭାବେ ସଜାଇଲେ।
ଅଧିଷ୍ଠିତଂ ହଯଜ୍ଞେନ ସୂତେନାପ୍ତୋପଦେଶିନା। ଆରୁରୋହ ମହାତେଜା ରାଵଣିଃ ସମିତିଂଜଯଃ
ଘୋଡ଼ାଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ସାରଥିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ରଥରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ଏବଂ ଅସାଧାରଣ ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣୀ ଚଢ଼ିଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସଗଣୈର୍ମୁଖ୍ଯୈର୍ଵୃତୋ ମନ୍ଦୋଦରୀସୁତଃ। ନିର୍ଯଯୌ ନଗରାଦ୍ ଵୀରଃ କୃତାନ୍ତବଲଚୋଦିତଃ
ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ଶୂରବୀର, ମୁଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସହ, ନିଜ ନଗରୁ ନିସ୍କ୍ରମଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ଚାଳିଥିଲା।
ସୋଽଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ନଗରାଦିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ପରମୌଜସା। ଅଭ୍ଯଯାଜ୍ଜଵନୈରଶ୍ଵୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସଵିଭୀଷଣମ୍
ସେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ନଗରୁ ବାହାରି, ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତତୋ ରଥସ୍ଥମାଲୋକ୍ଯ ସୌମିତ୍ରୀ ରାଵଣାତ୍ମଜମ୍। ଵାନରାଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯା ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରଥରେ ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ—
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଲାଘଵାତ୍ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ରାଵଣିଶ୍ଚାପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଣେ ଵାନରଯୂଥପାନ୍
ସେମାନେ ସେ ଧୀର ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ତ୍ୱରିତତା ଦେଖି ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ଏବଂ ରାବଣୀ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାନର ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପାତଯାମାସ ବାଣୌଘୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ସ ମଣ୍ଡଲୀକୃତଧନୂ ରାଵଣିଃ ସମିତିଂଜଯଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟପ୍ରାପ୍ତ ରାବଣୀ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍କୁ ଘୁମାଇ, ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ବାନର ସେନାପତିମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ।
ହରୀନଭ୍ଯହନତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରଂ ଲାଘଵମାସ୍ଥିତଃ। ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ହରଯୋ ନାରାଚୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଅତିଶୟ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ବାନରମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ବୀର ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆହତ ହେଉଥିଲେ—
ସୌମିତ୍ରିଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପ୍ରଜାପତିମିଵ ପ୍ରଜାଃ। ତତଃ ସମରକୋପେନ ଜ୍ଵଲିତୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଚିଚ୍ଛେଦ କାର୍ମୁକଂ ତସ୍ଯ ଦର୍ଶଯନ୍ ପାଣିଲାଘଵମ୍
ସେମାନେ ସୌମିତ୍ରୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ଜନମାନସ ନିଜ ନିର୍ମାତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଥାଏ; ତାପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ଯୁଦ୍ଧକ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ହସ୍ତକୌଶଳ ଦେଖାଇ ରାବଣୀଙ୍କ ଧନୁଷ୍କୁ କାଟିଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ସଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ତ୍ଵରନ୍ନିଵ। ତଦପ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନିରକୃନ୍ତତ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ୍କୁ ନେଇ ତାହାକୁ ତଣିଲେ; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିନିଟି ବାଣରେ ଏହି ଧନୁଷ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
ଅଥୈନଂ ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନମାଶୀଵିଷଵିଷୋପମୈଃ। ଵିଵ୍ଯାଧୋରସି ସୌମିତ୍ରୀ ରାଵଣିଂ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ, ସୌମିତ୍ରୀ ରାବଣୀଙ୍କ ଧନୁଷ୍କୁ କାଟିଦେଇଥିବାବେଳେ, ସର୍ପବିଷ ସମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ବିଧିଲେ।
ତେ ତସ୍ଯ କାଯଂ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ମହାକାର୍ମୁକନିଃସୃତାଃ। ନିପେତୁର୍ଧରଣୀଂ ବାଣା ରକ୍ତା ଇଵ ମହୋରଗାଃ
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ମହାଧନୁଷ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଭେଦି, ରକ୍ତରଙ୍ଗ ମହାସର୍ପମାନେ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ରୁଧିରଂ ଵମନ୍ ଵକ୍ତ୍ରେଣ ରାଵଣିଃ। ଜଗ୍ରାହ କାର୍ମୁକଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦୃଢଜ୍ଯଂ ବଲଵତ୍ତରମ୍
ଧନୁଷ୍କ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ରାବଣୀ, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ତାନ ଥିବା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍କୁ ଧରିଲେ।
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପରଂ ଲାଘଵମାସ୍ଥିତଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ଵର୍ଷାଣୀଵ ପୁରଂଦରଃ
ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଅତିଶୟ ଚଞ୍ଚଳତା ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରିଥିବା ପରି ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ।
ମୁକ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଜିତା ତତ୍ତୁ ଶରଵର୍ଷମରିଂଦମଃ। ଆଵାରଯଦସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସୁଦୁରାସଦମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେଇ ବାଣବର୍ଷାକୁ, ଅଚଳ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ରୋକିଦେଲେ।
ସଂଦର୍ଶଯାମାସ ତଦା ରାଵଣିଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ମହାତେଜାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ, ଅଚଳ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାବଣୀଙ୍କୁ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତସ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ରିଭିରେକୈକମାହଵେ। ଅଵିଧ୍ଯତ୍ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଂ ସମ୍ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତଂ ଚାପି ବାଣୌଘୈଃ ସମତାଡଯତ୍
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସକୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ବିଧିଲେ, ତାଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନା ଦେଖାଇ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅକୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ବଲଵତା ଶତ୍ରୁଣା ଶତ୍ରୁଘାତିନା। ଅସକ୍ତଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ବହୂନ୍ ଶରାନ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାରି ଆହତ ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଅବିରତ ଭାବେ ଅନେକ ବାଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାନପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ଶିତୈର୍ବାଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପରଵୀରହା। ସାରଥେରସ୍ଯ ଚ ରଣେ ରଥିନୋ ରଥସତ୍ତମଃ
ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେଇ ଆସୁଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ଶତ୍ରୁ ସାରଥିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଶିରୋ ଜହାର ଧର୍ମାତ୍ମା ଭଲ୍ଲେନାନତପର୍ଵଣା। ଅସୂତାସ୍ତେ ହଯାସ୍ତତ୍ର ରଥମୂହୁରଵିକ୍ଲଵାଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀରରେ ରଥଚାଳକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; ତଥାପି ସେଠାରେ ଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଚଳ ରହିଲେ, ରଥ ପାଖରେ ଅଡ଼ିଆ ହେଲେ।
ମଣ୍ଡଲାନ୍ଯଭିଧାଵନ୍ତି ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ଦୃଢଵିକ୍ରମଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ରଥକୁ ନେଇ ଘୋଡ଼ାଘୋଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା। କ୍ରୋଧରେ ଭରିପୁରା ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପୀ ସୌମିତ୍ରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଧଯାଂସ୍ତସ୍ଯ ଶରୈର୍ଵିତ୍ରାସଯନ୍ ରଣେ। ଅମର୍ଷମାଣସ୍ତତ୍କର୍ମ ରାଵଣସ୍ଯ ସୁତୋ ରଣେ
ସୌମିତ୍ରି ତୀରରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ରାବଣପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିର୍ବାଣୈଃ ସୌମିତ୍ରିଂ ତମମର୍ଷଣମ୍। ତେ ତସ୍ଯ ଵଜ୍ରପ୍ରତିମାଃ ଶରାଃ ସର୍ପଵିଷୋପମାଃ। ଵିଲଯଂ ଜଗ୍ମୁରାଗତ୍ଯ କଵଚଂ କାଞ୍ଚନପ୍ରଭମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦଶଟି ତୀରରେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ସେଠି ତୀରମାନେ ବଜ୍ରପ୍ରଭା ଓ ସର୍ପବିଷ ସମାନ ଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସୁନା ଆଭା ଅସ୍ତ୍ରକବଚକୁ ଛୁଇଁ ହରାଇଗଲେ।
ଅଭେଦ୍ଯକଵଚଂ ମତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ଲଲାଟେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ବାଣୈଃ ସୁପୁଙ୍ଖୈସ୍ତ୍ରିଭିରିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କବଚ ଅଭେଦ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ତିନିଟି ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତୀରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଲଳାଟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ଅଵିଧ୍ଯତ୍ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶୀଘ୍ରମସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍। ତୈଃ ପୃଷତ୍କୈର୍ଲଲାଟସ୍ଥୈଃ ଶୁଶୁଭେ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ତୀବ୍ର ତୀରଚଳନ ଦେଖାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଲଳାଟକୁ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ସେଇ ତୀରମାନେ ଲଳାଟରେ ଲାଗି ରଘୁନନ୍ଦନକୁ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ କରିଦେଲେ।
ରଣାଗ୍ରେ ସମରଶ୍ଲାଘୀ ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଇଵ ପର୍ଵତଃ। ସ ତଥାପ୍ଯର୍ଦିତୋ ବାଣୈ ରାକ୍ଷସେନ ତଦା ମୃଧେ
ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ବୀର ତିନି-ଶିଖର ଗିରି ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ରାକ୍ଷସଙ୍କ ତୀରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ତମାଶୁ ପ୍ରତିଵିଵ୍ଯାଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶରୈଃ। ଵିକୃଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଵଦନେ ଶୁଭକୁଣ୍ଡଲେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷ ଟାଣି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ମୁହଁରେ, ତାଙ୍କ ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ପାଖରେ, ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।