ତେ ହଯା ମଥିତା ଭଗ୍ନା ଵ୍ଯସଵୋ ଧରଣୀଂ ଗତାଃ। ତେ ନିହତ୍ଯ ହଯାଂସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରମଥ୍ଯ ଚ ମହାରଥମ୍। ପୁନରୁତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗେନ ତସ୍ଥୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମାରିଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବାନରମାନେ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ପୁଣି ତେଜରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସ ହତାଶ୍ଵାଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାନ୍ମଥିତସାରଥିଃ। ଶରଵର୍ଷେଣ ସୌମିତ୍ରିମଭ୍ଯଧାଵତ ରାଵଣିଃ
ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ତୀର ବର୍ଷା କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମଃ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପଦାତିନଂ ତଂ ନିହତୈର୍ହଯୋତ୍ତମୈଃ। ସୃଜନ୍ତମାଜୌ ନିଶିତାନ୍ ଶରୋତ୍ତମାନ୍ ଭୃଶଂ ତଦା ବାଣଗଣୈର୍ଵ୍ଯଦାରଯତ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ସେଇ ପଦାତି ଯୋଦ୍ଧାକୁ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ବହୁତ ବାଣ ମାରି ଚିରିଦେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକାନବତିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
thumb|ନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ନବତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ହତାଶ୍ଵୋ ମହାତେଜା ଭୂମୌ ତିଷ୍ଠନ୍ ନିଶାଚରଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମ୍ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ତେଜସା
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ପରେ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେଲେ।
ତୌ ଧନ୍ଵିନୌ ଜିଘାଂସନ୍ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମିଷୁଭିର୍ଭୃଶମ୍। ଵିଜଯେନାଭିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୌ ଵନେ ଗଜଵୃଷାଵିଵ
ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଧନୁର୍ଧର, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତୀର ଛାଡ଼ି ଜୟ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଜଣେ ଗଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଜ ଭଳି।
ନିବର୍ହଯନ୍ତଶ୍ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ରାକ୍ଷସଵନୌକସଃ। ଭର୍ତାରଂ ନ ଜହୁର୍ଯୁଦ୍ଧେ ସମ୍ପତନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେଇ ରାକ୍ଷସବନର ବାସିନ୍ଦାମାନେ, ପରସ୍ପରକୁ ରୋକି ରହି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ପୁଣିପୁଣି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହର୍ଷଯନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ସ୍ତୁନ୍ଵାନୋ ହର୍ଷମାଣଶ୍ଚ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଆନନ୍ଦରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତମସା ବହୁଲେନେମାଃ ସଂସକ୍ତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ। ନେହ ଵିଜ୍ଞାଯତେ ସ୍ଵୋ ଵା ପରୋ ଵା ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମାଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଇଛି; ଏଠାରେ ବନ୍ଧୁ କି ବିପକ୍ଷ କିଏ, ଚିହ୍ନିବା ଯାଉନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଧୃଷ୍ଟଂ ଭଵନ୍ତୋ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତୁ ହରୀଣାଂ ମୋହନାଯ ଵୈ। ଅହଂ ତୁ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଆଗମିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ
ତୁମେମାନେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର; ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ। ମୁଁ ରଥ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିବି।
ତଥା ଭଵନ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଯଥେମେ ହି ଵନୌକସଃ। ନ ଯୁଧ୍ଯେଯୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ନଗରଂ ମଯି
ଏଭଳି କାମ କର, କାରଣ ଏହି ବନବାସୀ ମହାତ୍ମାମାନେ ମୋତେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଵଣସୁତୋ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵନୌକସଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରଥହେତୋରମିତ୍ରହା
ଏଭଳି କହି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ବନବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଠକାଇ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରଥ ଆଣିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ରଥଂ ଭୂଷଯିତ୍ଵାଥ ରୁଚିରଂ ହେମଭୂଷିତମ୍। ପ୍ରାସାସିଶରସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ
ତାପରେ ସେ ଏକ ଶୋଭାମୟ, ସୁନାରେ ସଜାଯିଥିବା, ବେଶ କଠିନ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ, ବଣ ଓ ତୀର ସହିତ ରଥକୁ ଭଲଭାବେ ସଜାଇଲେ।
ଅଧିଷ୍ଠିତଂ ହଯଜ୍ଞେନ ସୂତେନାପ୍ତୋପଦେଶିନା। ଆରୁରୋହ ମହାତେଜା ରାଵଣିଃ ସମିତିଂଜଯଃ
ଘୋଡ଼ାଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ସାରଥିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ରଥରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ଏବଂ ଅସାଧାରଣ ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣୀ ଚଢ଼ିଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସଗଣୈର୍ମୁଖ୍ଯୈର୍ଵୃତୋ ମନ୍ଦୋଦରୀସୁତଃ। ନିର୍ଯଯୌ ନଗରାଦ୍ ଵୀରଃ କୃତାନ୍ତବଲଚୋଦିତଃ
ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ଶୂରବୀର, ମୁଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସହ, ନିଜ ନଗରୁ ନିସ୍କ୍ରମଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ଚାଳିଥିଲା।
ସୋଽଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ନଗରାଦିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ପରମୌଜସା। ଅଭ୍ଯଯାଜ୍ଜଵନୈରଶ୍ଵୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସଵିଭୀଷଣମ୍
ସେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ନଗରୁ ବାହାରି, ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତତୋ ରଥସ୍ଥମାଲୋକ୍ଯ ସୌମିତ୍ରୀ ରାଵଣାତ୍ମଜମ୍। ଵାନରାଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯା ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରଥରେ ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ—
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଲାଘଵାତ୍ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ରାଵଣିଶ୍ଚାପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଣେ ଵାନରଯୂଥପାନ୍
ସେମାନେ ସେ ଧୀର ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ତ୍ୱରିତତା ଦେଖି ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ଏବଂ ରାବଣୀ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାନର ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପାତଯାମାସ ବାଣୌଘୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ସ ମଣ୍ଡଲୀକୃତଧନୂ ରାଵଣିଃ ସମିତିଂଜଯଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟପ୍ରାପ୍ତ ରାବଣୀ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍କୁ ଘୁମାଇ, ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ବାନର ସେନାପତିମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ।
ହରୀନଭ୍ଯହନତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରଂ ଲାଘଵମାସ୍ଥିତଃ। ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ହରଯୋ ନାରାଚୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଅତିଶୟ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ବାନରମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ବୀର ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆହତ ହେଉଥିଲେ—
ସୌମିତ୍ରିଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପ୍ରଜାପତିମିଵ ପ୍ରଜାଃ। ତତଃ ସମରକୋପେନ ଜ୍ଵଲିତୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଚିଚ୍ଛେଦ କାର୍ମୁକଂ ତସ୍ଯ ଦର୍ଶଯନ୍ ପାଣିଲାଘଵମ୍
ସେମାନେ ସୌମିତ୍ରୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ଜନମାନସ ନିଜ ନିର୍ମାତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଥାଏ; ତାପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ଯୁଦ୍ଧକ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ହସ୍ତକୌଶଳ ଦେଖାଇ ରାବଣୀଙ୍କ ଧନୁଷ୍କୁ କାଟିଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ସଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ତ୍ଵରନ୍ନିଵ। ତଦପ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନିରକୃନ୍ତତ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ୍କୁ ନେଇ ତାହାକୁ ତଣିଲେ; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିନିଟି ବାଣରେ ଏହି ଧନୁଷ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
ଅଥୈନଂ ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନମାଶୀଵିଷଵିଷୋପମୈଃ। ଵିଵ୍ଯାଧୋରସି ସୌମିତ୍ରୀ ରାଵଣିଂ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ, ସୌମିତ୍ରୀ ରାବଣୀଙ୍କ ଧନୁଷ୍କୁ କାଟିଦେଇଥିବାବେଳେ, ସର୍ପବିଷ ସମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ବିଧିଲେ।
ତେ ତସ୍ଯ କାଯଂ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ମହାକାର୍ମୁକନିଃସୃତାଃ। ନିପେତୁର୍ଧରଣୀଂ ବାଣା ରକ୍ତା ଇଵ ମହୋରଗାଃ
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ମହାଧନୁଷ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଭେଦି, ରକ୍ତରଙ୍ଗ ମହାସର୍ପମାନେ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ରୁଧିରଂ ଵମନ୍ ଵକ୍ତ୍ରେଣ ରାଵଣିଃ। ଜଗ୍ରାହ କାର୍ମୁକଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦୃଢଜ୍ଯଂ ବଲଵତ୍ତରମ୍
ଧନୁଷ୍କ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ରାବଣୀ, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ତାନ ଥିବା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍କୁ ଧରିଲେ।
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପରଂ ଲାଘଵମାସ୍ଥିତଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ଵର୍ଷାଣୀଵ ପୁରଂଦରଃ
ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଅତିଶୟ ଚଞ୍ଚଳତା ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରିଥିବା ପରି ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ।
ମୁକ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଜିତା ତତ୍ତୁ ଶରଵର୍ଷମରିଂଦମଃ। ଆଵାରଯଦସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସୁଦୁରାସଦମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେଇ ବାଣବର୍ଷାକୁ, ଅଚଳ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ରୋକିଦେଲେ।
ସଂଦର୍ଶଯାମାସ ତଦା ରାଵଣିଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ମହାତେଜାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ, ଅଚଳ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାବଣୀଙ୍କୁ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତସ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ରିଭିରେକୈକମାହଵେ। ଅଵିଧ୍ଯତ୍ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଂ ସମ୍ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତଂ ଚାପି ବାଣୌଘୈଃ ସମତାଡଯତ୍
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସକୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ବିଧିଲେ, ତାଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନା ଦେଖାଇ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅକୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଆଘାତ କଲେ।