ଅସ୍ତଂ ଗତେ ସହସ୍ରାଂଶୌ ସଂଵୃତେ ତମସା ଚ ଵୈ। ରୁଧିରୌଘା ମହାନଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଵର୍ତନ୍ତ ସହସ୍ରଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ ଅନ୍ଧାର ଛାଇଗଲା; ରକ୍ତର ତରଙ୍ଗ, ବଡ଼ ନଦୀ ପରି, ହଜାର-ହଜାର ଚାଲିଗଲା।
କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଦାରୁଣା ଵାଗ୍ଭିଶ୍ଚିକ୍ଷିପୁର୍ଭୀମନିଃସ୍ଵନାନ୍। ନ ତଦାନୀଂ ଵଵୌ ଵାଯୁର୍ନ ଚ ଜଜ୍ଵାଲ ପାଵକଃ
ଭୟଙ୍କର ମାଂସଭୋଜୀ ଭୟଭୀତ ସ୍ୱରରେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ସେ ସମୟରେ ବାୟୁ ବହିଲେନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଲେନାହିଁ।
ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ଲୋକେଭ୍ଯ ଇତି ଜଜଲ୍ପୁସ୍ତେ ମହର୍ଷଯଃ। ସମ୍ପେତୁଶ୍ଚାତ୍ର ସଂତପ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସହ ଚାରଣୈଃ
ମହାଋଷିମାନେ 'ସମସ୍ତ ଲୋକର ଭଲ ହେଉ' ବୋଲି ଜପ କରିଲେ; ଦୁଃଖିତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଅଥ ରାକ୍ଷସସିଂହସ୍ଯ କୃଷ୍ଣାନ୍ କନକଭୂଷଣାନ୍। ଶରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଚତୁରୋ ହଯାନ୍
ତାପରେ ସୌମିତ୍ରି ଚାରିଟି କଳା ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଚାରିଟି ବାଣରେ ରାକ୍ଷସ ସିଂହଙ୍କୁ ଘାୟଲ କରିଲେ।
ତତୋଽପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ପୀତେନ ନିଶିତେନ ଚ। ସମ୍ପୂର୍ଣାଯତମୁକ୍ତେନ ସୁପତ୍ରେଣ ସୁଵର୍ଚସା
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ହଳଦି ଓ ତିକ୍ତ ବାଣ, ଧନୁଷରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣି ଛାଡି, ଉତ୍ତମ ପାଖ ଲାଗିଥିବା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ଦେଇଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିକଲ୍ପେନ ସୂତସ୍ଯ ଵିଚରିଷ୍ଯତଃ। ସ ତେନ ବାଣାଶନିନା ତଲଶବ୍ଦାନୁନାଦିନା
ମହେନ୍ଦ୍ରର ଅସନି ପରି, ସାରଥି ଚାରିପାଖ ଘୁଡ଼ିବାବେଳେ, ସେ ବାଣ ଅସନି ପରି ତଳ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଚାଲିଗଲା।
ଲାଘଵାଦ୍ ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିରଃ କାଯାଦପାହରତ୍। ସ ଯନ୍ତରି ମହାତେଜା ହତେ ମନ୍ଦୋଦରୀସୁତଃ
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ତେଜୀ ହୋଇ ଶୀର ଦେହରୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ; ମନ୍ଦୋଦରୀର ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାରଥି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ସାରଥ୍ଯମକରୋତ୍ ପୁନଶ୍ଚ ଧନୁରସ୍ପୃଶତ୍। ତଦଦ୍ଭୁତମଭୂତ୍ ତତ୍ର ସାରଥ୍ଯଂ ପଶ୍ଯତାଂ ଯୁଧି
ସେ ନିଜେ ସାରଥି ହେଇ ରାସ୍ତା ଧରିଲେ ଓ ପୁନି ଧନୁଷ ଛୁଇଁଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସାରଥି କାମ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ହଯେଷୁ ଵ୍ଯଗ୍ରହସ୍ତଂ ତଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଧନୁଷ୍ଯଥ ପୁନର୍ଵ୍ଯଗ୍ରଂ ହଯେଷୁ ମୁମୁଚେ ଶରାନ୍
ଘୋଡ଼ାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହାତ ଥିବା ସେଠି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିକ୍ତ ବାଣରେ ଘାୟଲ କଲେ; ପୁନି ଧନୁଷରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବାବେଳେ, ଘୋଡ଼ାକୁ ବାଣ ଛାଡିଲେ।
ଛିଦ୍ରେଷୁ ତେଷୁ ବାଣୌଘୈର୍ଵିଚରନ୍ତମଭୀତଵତ୍। ଅର୍ଦଯାମାସ ସମରେ ସୌମିତ୍ରିଃ ଶୀଘ୍ରକୃତ୍ତମଃ
ସୌମିତ୍ରି ତେଜୀ ଓ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟ ନଥିବା ସେଠି ବାଣ ବର୍ଷାରେ ଚିଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଘୁଡ଼ିବା ସମୟରେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ନିହତଂ ସାରଥିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରେ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ପ୍ରଜହୌ ସମରୋଦ୍ଧର୍ଷଂ ଵିଷଣ୍ଣଃ ସ ବଭୂଵ ହ
ସମରେ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହ ଛାଡିଦେଲେ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଇଗଲେ।
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସଂ ହରିଯୂଥପାଃ। ତତଃ ପରମସଂହୃଷ୍ଟା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାଭ୍ଯପୂଜଯନ୍
ରାକ୍ଷସଙ୍କର ମନ୍ଦ ମୁହଁ ଦେଖି, ବାନର ସେନାପତିମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରମାଥୀ ରଭସଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଵେଗଂ ହରୀଶ୍ଵରାଃ
ତାପରେ ପ୍ରମାଥୀ, ରଭସ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ—ଏହି ଚାରିଜଣ ବାନର ମହାବଳୀ, ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ତେଜରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତେ ଚାସ୍ଯ ହଯମୁଖ୍ଯେଷୁ ତୂର୍ଣମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵାନରାଃ। ଚତୁର୍ଷୁ ସୁମହାଵୀର୍ଯା ନିପେତୁର୍ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ
ସେମାନେ ଚାରିଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଦ୍ରୁତ ଲାଫି ଚଢ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇଲେ।
ତେଷାମଧିଷ୍ଠିତାନାଂ ତୈର୍ଵାନରୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ। ମୁଖେଭ୍ଯୋ ରୁଧିରଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ହଯାନାଂ ସମଵର୍ତତ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେହ ଥିବା ବାନରମାନେ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେଠାରୁ ରକ୍ତ ଝରିବା ଦେଖାଯାଇଲା।
ତେ ହଯା ମଥିତା ଭଗ୍ନା ଵ୍ଯସଵୋ ଧରଣୀଂ ଗତାଃ। ତେ ନିହତ୍ଯ ହଯାଂସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରମଥ୍ଯ ଚ ମହାରଥମ୍। ପୁନରୁତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗେନ ତସ୍ଥୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମାରିଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବାନରମାନେ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ପୁଣି ତେଜରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସ ହତାଶ୍ଵାଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାନ୍ମଥିତସାରଥିଃ। ଶରଵର୍ଷେଣ ସୌମିତ୍ରିମଭ୍ଯଧାଵତ ରାଵଣିଃ
ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ତୀର ବର୍ଷା କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମଃ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପଦାତିନଂ ତଂ ନିହତୈର୍ହଯୋତ୍ତମୈଃ। ସୃଜନ୍ତମାଜୌ ନିଶିତାନ୍ ଶରୋତ୍ତମାନ୍ ଭୃଶଂ ତଦା ବାଣଗଣୈର୍ଵ୍ଯଦାରଯତ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ସେଇ ପଦାତି ଯୋଦ୍ଧାକୁ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ବହୁତ ବାଣ ମାରି ଚିରିଦେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକାନବତିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
thumb|ନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ନବତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ହତାଶ୍ଵୋ ମହାତେଜା ଭୂମୌ ତିଷ୍ଠନ୍ ନିଶାଚରଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମ୍ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ତେଜସା
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ପରେ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେଲେ।
ତୌ ଧନ୍ଵିନୌ ଜିଘାଂସନ୍ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମିଷୁଭିର୍ଭୃଶମ୍। ଵିଜଯେନାଭିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୌ ଵନେ ଗଜଵୃଷାଵିଵ
ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଧନୁର୍ଧର, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତୀର ଛାଡ଼ି ଜୟ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଜଣେ ଗଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଜ ଭଳି।
ନିବର୍ହଯନ୍ତଶ୍ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ରାକ୍ଷସଵନୌକସଃ। ଭର୍ତାରଂ ନ ଜହୁର୍ଯୁଦ୍ଧେ ସମ୍ପତନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ
ସେଇ ରାକ୍ଷସବନର ବାସିନ୍ଦାମାନେ, ପରସ୍ପରକୁ ରୋକି ରହି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ପୁଣିପୁଣି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହର୍ଷଯନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ସ୍ତୁନ୍ଵାନୋ ହର୍ଷମାଣଶ୍ଚ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଆନନ୍ଦରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତମସା ବହୁଲେନେମାଃ ସଂସକ୍ତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ। ନେହ ଵିଜ୍ଞାଯତେ ସ୍ଵୋ ଵା ପରୋ ଵା ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମାଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଇଛି; ଏଠାରେ ବନ୍ଧୁ କି ବିପକ୍ଷ କିଏ, ଚିହ୍ନିବା ଯାଉନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଧୃଷ୍ଟଂ ଭଵନ୍ତୋ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତୁ ହରୀଣାଂ ମୋହନାଯ ଵୈ। ଅହଂ ତୁ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଆଗମିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ
ତୁମେମାନେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର; ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ। ମୁଁ ରଥ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିବି।
ତଥା ଭଵନ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଯଥେମେ ହି ଵନୌକସଃ। ନ ଯୁଧ୍ଯେଯୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ନଗରଂ ମଯି
ଏଭଳି କାମ କର, କାରଣ ଏହି ବନବାସୀ ମହାତ୍ମାମାନେ ମୋତେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଵଣସୁତୋ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵନୌକସଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରଥହେତୋରମିତ୍ରହା
ଏଭଳି କହି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ବନବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଠକାଇ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରଥ ଆଣିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ରଥଂ ଭୂଷଯିତ୍ଵାଥ ରୁଚିରଂ ହେମଭୂଷିତମ୍। ପ୍ରାସାସିଶରସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ
ତାପରେ ସେ ଏକ ଶୋଭାମୟ, ସୁନାରେ ସଜାଯିଥିବା, ବେଶ କଠିନ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ, ବଣ ଓ ତୀର ସହିତ ରଥକୁ ଭଲଭାବେ ସଜାଇଲେ।
ଅଧିଷ୍ଠିତଂ ହଯଜ୍ଞେନ ସୂତେନାପ୍ତୋପଦେଶିନା। ଆରୁରୋହ ମହାତେଜା ରାଵଣିଃ ସମିତିଂଜଯଃ
ଘୋଡ଼ାଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ସାରଥିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ରଥରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ଏବଂ ଅସାଧାରଣ ତେଜସ୍ୱୀ ରାବଣୀ ଚଢ଼ିଲେ।