ଜାମ୍ବଵାନପି ତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵଯୂଥ୍ଯୈରଭିସଂଵୃତଃ। ତେଽଶ୍ମଭିସ୍ତାଡଯାମାସୁର୍ନଖୈର୍ଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍
ଜାମ୍ବବାନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଘିରି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ପଥର, ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ନିଘ୍ନନ୍ତମୃକ୍ଷାଧିପତିଂ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ମହାବଲାଃ। ପରିଵଵ୍ରୁର୍ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତମନେକଵିଧାଯୁଧାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟକୁ ଛାଡି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ମୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ଘିରି ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଶରୈଃ ପରଶୁଭିସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପଟ୍ଟିଶୈର୍ଯଷ୍ଟିତୋମରୈଃ। ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ମୃଧେ ଜଘ୍ନୁର୍ନିଘ୍ନନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସୀଂ ଚମୂମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, କୁହା, ବର୍ଚ୍ଛି ଓ ଲୋହା ଦଣ୍ଡରେ, ରାକ୍ଷସସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲଃ ସଂଜଜ୍ଞେ କପିରକ୍ଷସାମ୍। ଦେଵାସୁରାଣାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାନାଂ ଯଥା ଭୀମୋ ମହାସ୍ଵନଃ
କପି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ରୁଷ୍ଟ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ ହୁଏ।
ହନୂମାନପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସାଲମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ପର୍ଵତାତ୍। ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସ୍ଵଯଂ ପୃଷ୍ଠାଦଵରୋପ୍ଯ ମହାମନାଃ
ହନୁମାନ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପାହାଡ଼ରୁ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ଉପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ମହାସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ପିଠରୁ ଉତାରିଲେ।
ରକ୍ଷସାଂ କଦନଂ ଚକ୍ରେ ଦୁରାସାଦଃ ସହସ୍ରଶଃ। ସ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପିତୃଵ୍ଯସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ ବଲୀ
ସେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ହନୁମାନ ହଜାର ହଜାର ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ନିଜ ପିତୃବ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପରଵୀରଘ୍ନଃ ପୁନରେଵାଭ୍ଯଧାଵତ। ତୌ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧୌ ତଦା ଵୀରୌ ମୃଧେ ଲକ୍ଷ୍ମଣରାକ୍ଷସୌ
ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁନି ଆଗେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାପରେ ଦୁଇ ଶୂର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାକ୍ଷସ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁକାବିଲା କଲେ।
ଶରୌଘାନଭିଵର୍ଷନ୍ତୌ ଜଘ୍ନତୁସ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍। ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣମନ୍ତର୍ଦଧତୁଃ ଶରଜାଲୈର୍ମହାବଲୌ
ଦୁଇଜଣେ ଅନେକ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ପୁନିପୁନି ଏକାପରେ ଆଘାତ କଲେ; ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଜ ଗଢ଼ା ବାଣରେ ସଦା ଲୁଚି ରହିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଵିଵୋଷ୍ଣାନ୍ତେ ଯଥା ମେଘୈସ୍ତରସ୍ଵିନୌ। ନହ୍ଯାଦାନଂ ନ ସଂଧାନଂ ଧନୁଷୋ ଵା ପରିଗ୍ରହଃ
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମେଘରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚିଯାଇଥିବା ପରି, ସେମାନଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇବା, ତାର ଚ଼ାପିବା କିମ୍ବା ଧନୁଷ ଧରିବା କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନା।
ନ ଵିପ୍ରମୋକ୍ଷୋ ବାଣାନାଂ ନ ଵିକର୍ଷୋ ନ ଵିଗ୍ରହଃ। ନ ମୁଷ୍ଟିପ୍ରତିସଂଧାନଂ ନ ଲକ୍ଷ୍ଯପ୍ରତିପାଦନମ୍
ବାଣ ଛାଡିବା, ଧନୁଷ ଟାଣିବା, ଚଳାଚଳ କିମ୍ବା ମୁଷ୍ଟି ପୁନଃ ସଜାଇବା, ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିଶାନା କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନା।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଯୁଧ୍ଯତୋଃ ପାଣିଲାଘଵାତ୍। ଚାପଵେଗପ୍ରଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ବାଣଜାଲୈଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ହାତର ତେଜୀ ଗତି ଓ ଧନୁଷରୁ ଛାଡାଯାଉଥିବା ଚାରିପାଖରେ ବାଣ ବର୍ଷାରେ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନା।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେଽଭିସମ୍ପନ୍ନେ ନ ରୂପାଣି ଚକାଶିରେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଵଣିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଵଣିଶ୍ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଆକାଶରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନା; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣୀଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାବଣୀ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଵ୍ଯଵସ୍ଥା ଭଵତ୍ଯୁଗ୍ରା ତାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋନ୍ଯଵିଗ୍ରହେ। ତାଭ୍ଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ ତରସା ପ୍ରସୃଷ୍ଟୈର୍ଵିଶିଖୈଃ ଶିତୈଃ
ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଗଲା; ଉଭୟଙ୍କର ତେଜ ଓ ତିକ୍ତ ବାଣ ତୁରନ୍ତ ଛାଡାଯାଇ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତେଜନା ବଢିଗଲା।
ନିରନ୍ତରମିଵାକାଶଂ ବଭୂଵ ତମସା ଵୃତମ୍। ତୈଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ବହୁଭିସ୍ତଯୋଃ ଶରଶତୈଃ ଶିତୈଃ
ଆକାଶ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଅନ୍ଧାରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଇଗଲା; ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଶତ-ଶତ ତିକ୍ତ ବାଣ ଚାଲିଥିବାରୁ ଆକାଶ ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା।
ଦିଶଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚୈଵ ବଭୂଵୁଃ ଶରସଂକୁଲାଃ। ତମସା ପିହିତଂ ସର୍ଵମାସୀତ୍ ପ୍ରତିଭଯଂ ମହତ୍
ସମସ୍ତ ଦିଶା ଓ ପ୍ରଦିଶା ବାଣରେ ଭରିଗଲା; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧାରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଇ, ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଗଲା।
ଅସ୍ତଂ ଗତେ ସହସ୍ରାଂଶୌ ସଂଵୃତେ ତମସା ଚ ଵୈ। ରୁଧିରୌଘା ମହାନଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଵର୍ତନ୍ତ ସହସ୍ରଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ ଅନ୍ଧାର ଛାଇଗଲା; ରକ୍ତର ତରଙ୍ଗ, ବଡ଼ ନଦୀ ପରି, ହଜାର-ହଜାର ଚାଲିଗଲା।
କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଦାରୁଣା ଵାଗ୍ଭିଶ୍ଚିକ୍ଷିପୁର୍ଭୀମନିଃସ୍ଵନାନ୍। ନ ତଦାନୀଂ ଵଵୌ ଵାଯୁର୍ନ ଚ ଜଜ୍ଵାଲ ପାଵକଃ
ଭୟଙ୍କର ମାଂସଭୋଜୀ ଭୟଭୀତ ସ୍ୱରରେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ସେ ସମୟରେ ବାୟୁ ବହିଲେନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଲେନାହିଁ।
ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ଲୋକେଭ୍ଯ ଇତି ଜଜଲ୍ପୁସ୍ତେ ମହର୍ଷଯଃ। ସମ୍ପେତୁଶ୍ଚାତ୍ର ସଂତପ୍ତା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସହ ଚାରଣୈଃ
ମହାଋଷିମାନେ 'ସମସ୍ତ ଲୋକର ଭଲ ହେଉ' ବୋଲି ଜପ କରିଲେ; ଦୁଃଖିତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଅଥ ରାକ୍ଷସସିଂହସ୍ଯ କୃଷ୍ଣାନ୍ କନକଭୂଷଣାନ୍। ଶରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଚତୁରୋ ହଯାନ୍
ତାପରେ ସୌମିତ୍ରି ଚାରିଟି କଳା ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଚାରିଟି ବାଣରେ ରାକ୍ଷସ ସିଂହଙ୍କୁ ଘାୟଲ କରିଲେ।
ତତୋଽପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ପୀତେନ ନିଶିତେନ ଚ। ସମ୍ପୂର୍ଣାଯତମୁକ୍ତେନ ସୁପତ୍ରେଣ ସୁଵର୍ଚସା
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ହଳଦି ଓ ତିକ୍ତ ବାଣ, ଧନୁଷରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣି ଛାଡି, ଉତ୍ତମ ପାଖ ଲାଗିଥିବା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ଦେଇଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିକଲ୍ପେନ ସୂତସ୍ଯ ଵିଚରିଷ୍ଯତଃ। ସ ତେନ ବାଣାଶନିନା ତଲଶବ୍ଦାନୁନାଦିନା
ମହେନ୍ଦ୍ରର ଅସନି ପରି, ସାରଥି ଚାରିପାଖ ଘୁଡ଼ିବାବେଳେ, ସେ ବାଣ ଅସନି ପରି ତଳ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଚାଲିଗଲା।
ଲାଘଵାଦ୍ ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିରଃ କାଯାଦପାହରତ୍। ସ ଯନ୍ତରି ମହାତେଜା ହତେ ମନ୍ଦୋଦରୀସୁତଃ
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ତେଜୀ ହୋଇ ଶୀର ଦେହରୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ; ମନ୍ଦୋଦରୀର ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାରଥି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ସାରଥ୍ଯମକରୋତ୍ ପୁନଶ୍ଚ ଧନୁରସ୍ପୃଶତ୍। ତଦଦ୍ଭୁତମଭୂତ୍ ତତ୍ର ସାରଥ୍ଯଂ ପଶ୍ଯତାଂ ଯୁଧି
ସେ ନିଜେ ସାରଥି ହେଇ ରାସ୍ତା ଧରିଲେ ଓ ପୁନି ଧନୁଷ ଛୁଇଁଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସାରଥି କାମ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ହଯେଷୁ ଵ୍ଯଗ୍ରହସ୍ତଂ ତଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଧନୁଷ୍ଯଥ ପୁନର୍ଵ୍ଯଗ୍ରଂ ହଯେଷୁ ମୁମୁଚେ ଶରାନ୍
ଘୋଡ଼ାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହାତ ଥିବା ସେଠି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିକ୍ତ ବାଣରେ ଘାୟଲ କଲେ; ପୁନି ଧନୁଷରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବାବେଳେ, ଘୋଡ଼ାକୁ ବାଣ ଛାଡିଲେ।
ଛିଦ୍ରେଷୁ ତେଷୁ ବାଣୌଘୈର୍ଵିଚରନ୍ତମଭୀତଵତ୍। ଅର୍ଦଯାମାସ ସମରେ ସୌମିତ୍ରିଃ ଶୀଘ୍ରକୃତ୍ତମଃ
ସୌମିତ୍ରି ତେଜୀ ଓ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟ ନଥିବା ସେଠି ବାଣ ବର୍ଷାରେ ଚିଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଘୁଡ଼ିବା ସମୟରେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ନିହତଂ ସାରଥିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରେ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ପ୍ରଜହୌ ସମରୋଦ୍ଧର୍ଷଂ ଵିଷଣ୍ଣଃ ସ ବଭୂଵ ହ
ସମରେ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହ ଛାଡିଦେଲେ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଇଗଲେ।
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସଂ ହରିଯୂଥପାଃ। ତତଃ ପରମସଂହୃଷ୍ଟା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାଭ୍ଯପୂଜଯନ୍
ରାକ୍ଷସଙ୍କର ମନ୍ଦ ମୁହଁ ଦେଖି, ବାନର ସେନାପତିମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରମାଥୀ ରଭସଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଵେଗଂ ହରୀଶ୍ଵରାଃ
ତାପରେ ପ୍ରମାଥୀ, ରଭସ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ—ଏହି ଚାରିଜଣ ବାନର ମହାବଳୀ, ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ତେଜରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତେ ଚାସ୍ଯ ହଯମୁଖ୍ଯେଷୁ ତୂର୍ଣମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵାନରାଃ। ଚତୁର୍ଷୁ ସୁମହାଵୀର୍ଯା ନିପେତୁର୍ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ
ସେମାନେ ଚାରିଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଦ୍ରୁତ ଲାଫି ଚଢ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇଲେ।
ତେଷାମଧିଷ୍ଠିତାନାଂ ତୈର୍ଵାନରୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ। ମୁଖେଭ୍ଯୋ ରୁଧିରଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ହଯାନାଂ ସମଵର୍ତତ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେହ ଥିବା ବାନରମାନେ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେଠାରୁ ରକ୍ତ ଝରିବା ଦେଖାଯାଇଲା।