ଅନ୍ଯେ ସୁନିଶିତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈରାକାଶେ ସଂଜଘଟ୍ଟିରେ। ବଭଞ୍ଜୁଶ୍ଚିଚ୍ଛିଦୁଶ୍ଚୈଵ ତଯୋର୍ବାଣାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ଅନ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଟକ୍କର ଲାଗିଲା; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ହଜାର ତୀର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଚିରିଗଲା ଓ ଚିରାଯାଇଗଲା।
ସ ବଭୂଵ ରଣୋ ଘୋରସ୍ତଯୋର୍ବାଣମଯଶ୍ଚଯଃ। ଅଗ୍ନିଭ୍ଯାମିଵ ଦୀପ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସତ୍ରେ କୁଶମଯଶ୍ଚଯଃ
ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ତୀରର ଏକ ଅଂଚଳ ତିଆରି ହେଲା; ଦୁଇଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ବେଦୀର କୁଶ ଅଂଚଳ ପରି।
ତଯୋଃ କୃତଵ୍ରଣୌ ଦେହୌ ଶୁଶୁଭାତେ ମହାତ୍ମନୋଃ। ସୁପୁଷ୍ପାଵିଵ ନିଷ୍ପତ୍ରୌ ଵନେ କିଂଶୁକଶାଲ୍ମଲୀ
ସେଇ ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆଘାତିତ ଦେହ ଜଙ୍ଗଲରେ ପତ୍ରହୀନ କିଂଶୁକ ଓ ଶାଲମଳୀ ଗଛରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଚକ୍ରତୁସ୍ତୁମୁଲଂ ଘୋରଂ ସଂନିପାତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏକାପର ହରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ପୁନିପୁନି ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁଳମୂଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଥିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଵଣିଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରାଵଣିଶ୍ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତାଵଭିଘ୍ନନ୍ତୌ ନ ଶ୍ରମଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତାମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିଲେ, ରାବଣୀ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିଲେ; ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଶ୍ରମିତ ହେଲେନି।
ବାଣଜାଲୈଃ ଶରୀରସ୍ଥୈରଵଗାଢୈସ୍ତରସ୍ଵିନୌ। ଶୁଶୁଭାତେ ମହାଵୀର୍ଯୌ ପ୍ରରୂଢାଵିଵ ପର୍ଵତୌ
ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କ ଦେହ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ଓ ଢାକି ଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଦେହ ଲତାରେ ଆବୃତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଯୋ ରୁଧିରସିକ୍ତାନି ସଂଵୃତାନି ଶରୈର୍ଭୃଶମ୍। ବଭ୍ରାଜୁଃ ସର୍ଵଗାତ୍ରାଣି ଜ୍ଵଲନ୍ତ ଇଵ ପାଵକାଃ
ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଓ ବାଣରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଯୋରଥ ମହାନ୍ କାଲୋ ଵ୍ଯତୀଯାଦ୍ ଯୁଧ୍ଯମାନଯୋଃ। ନ ଚ ତୌ ଯୁଦ୍ଧଵୈମୁଖ୍ଯଂ ଶ୍ରମଂ ଚାପ୍ଯଭିଜଗ୍ମତୁଃ
ଦୁଇଜଣେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଲେନି, ନା ଶ୍ରମିତ ହେଲେ।
ଅଥ ସମରପରିଶ୍ରମଂ ନିହନ୍ତୁଂ ସମରମୁଖେଷ୍ଵଜିତସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ। ପ୍ରିଯହିତମୁପପାଦଯନ୍ ମହାତ୍ମା ସମରମୁପେତ୍ଯ ଵିଭୀଷଣୋଽଵତସ୍ଥେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ମହାତ୍ମା ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରର ଭଲ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭେଇଲେ।
thumb|ଏକୋନନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକୋନନବତିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସକ୍ତୌ ନରରାକ୍ଷସୌ। ପ୍ରଭିନ୍ନାଵିଵ ମାତଙ୍ଗୌ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ
ମଣିଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଦୁଇଜଣେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ବିଜୟ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଥିବା, ଦୁଇଟି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ଵରଚାପଧରୋ ବଲୀ। ଶୂରଃ ସ ରାଵଣଭ୍ରାତା ତସ୍ଥୌ ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁର ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ ଉଭେଇ ଥିଲେ।
ତତୋ ଵିସ୍ଫାରଯାମାସ ମହଦ୍ ଧନୁରଵସ୍ଥିତଃ। ଉତ୍ସସର୍ଜ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ ରାକ୍ଷସେଷୁ ମହାଶରାନ୍
ତାପରେ, ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭେଇ, ବଡ଼ ଧନୁର ଟାଣିଲେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ଶରାଃ ଶିଖିସଂସ୍ପର୍ଶା ନିପତନ୍ତଃ ସମାହିତାଃ। ରାକ୍ଷସାନ୍ ଦ୍ରାଵଯାମାସୁର୍ଵଜ୍ରାଣୀଵ ମହାଗିରୀନ୍
ସେ ବାଣଗୁଡିକ, ମୟୂର ପାଖ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସଠିକ୍ ଭାବେ ପଡି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଭୟ ଦେଇ ଦୂର କରିଦେଲେ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ବିଜୁଳି ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ପରି।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯାନୁଚରାସ୍ତେଽପି ଶୂଲାସିପଟ୍ଟିଶୈଃ। ଚିଚ୍ଛିଦୁଃ ସମରେ ଵୀରାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମାଃ
ବିଭୀଷଣଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଶୂଳ, କଟାରୀ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାକ୍ଷସୈସ୍ତୈଃ ପରିଵୃତଃ ସ ତଦା ତୁ ଵିଭୀଷଣଃ। ବଭୌ ମଧ୍ଯେ ପ୍ରଧୃଷ୍ଟାନାଂ କଲଭାନାମିଵ ଦ୍ଵିପଃ
ସେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଯାଇଥିଲେ, ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ତୁଣ୍ଡ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ତତଃ ସଂଚୋଦମାନୋ ଵୈ ହରୀନ୍ ରକ୍ଷୋଵଧପ୍ରିଯାନ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କାଲେ କାଲଜ୍ଞୋ ରକ୍ଷସାଂ ଵରଃ
ତାପରେ, ବିଭୀଷଣ ରାକ୍ଷସ ମାରିବାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ବାନରମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଏକୋଽଯଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପରାଯଣମଵସ୍ଥିତଃ। ଏତଚ୍ଛେଷଂ ବଲଂ ତସ୍ଯ କିଂ ତିଷ୍ଠତ ହରୀଶ୍ଵରାଃ
ଏହି ଏକ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଦଢ଼ି ଉଭେଇଛି; ଏହି ତାଙ୍କ ସେନାର ଅବଶିଷ୍ଟ। ବାନର ନାୟକମାନେ, କାହିଁକି ଆପଣମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି?
ଅସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନିହତେ ପାପେ ରାକ୍ଷସେ ରଣମୂର୍ଧନି। ରାଵଣଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଶେଷମସ୍ଯ ବଲଂ ହତମ୍
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମରିଗଲେ, ରାବଣ ଛଡ଼ା ତାଙ୍କ ସେନାର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ପ୍ରହସ୍ତୋ ନିହତୋ ଵୀରୋ ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣଶ୍ଚ କୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଶ୍ଚ ନିଶାଚରଃ
ପ୍ରହସ୍ତ ଶୂର ବୀର ମରିଗଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିକୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, କୁମ୍ଭ ଓ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନିଶାଚର ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଛନ୍ତି।
ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାମାଲୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣଵେଗୋଽଶନିପ୍ରଭଃ। ସୁପ୍ତଘ୍ନୋ ଯଜ୍ଞକୋପଶ୍ଚ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ
ଜାମ୍ବୁମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ଅସନି ପରି ଭୟଙ୍କର; ସୁପ୍ତଘ୍ନ, ଯଜ୍ଞକୋପ, ଓ ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ନାମକ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ସଂହ୍ରାଦୀ ଵିକଟୋଽରିଘ୍ନସ୍ତପନୋ ମନ୍ଦ ଏଵ ଚ। ପ୍ରଘାସଃ ପ୍ରଘସଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜଙ୍ଘୋ ଜଙ୍ଘ ଏଵ ଚ
ସଂହ୍ରାଦୀ, ବିକଟ, ଅରିଘ୍ନ, ତପନ ଓ ମନ୍ଦ; ପ୍ରଘାସ, ପ୍ରଘସ, ପ୍ରଜଂଘ ଓ ଜଂଘ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିକେତୁଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରଶ୍ମିକେତୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵୋ ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶତ୍ରୁଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ
ଅଗ୍ନିକେତୁ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ, ରଶ୍ମିକେତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ, ଦ୍ୱିଜିହ୍ବ ଓ ସୂର୍ୟଶତ୍ରୁ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଅକମ୍ପନଃ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଚ ଚକ୍ରମାଲୀ ଚ ରାକ୍ଷସଃ। କମ୍ପନଃ ସତ୍ତ୍ଵଵନ୍ତୌ ତୌ ଦେଵାନ୍ତକନରାନ୍ତକୌ
ଅକମ୍ପନ, ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଚକ୍ରମାଳୀ ରାକ୍ଷସ; କମ୍ପନ ଓ ଦୁଇ ଶୂର, ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏତାନ୍ ନିହତ୍ଯାତିବଲାନ୍ ବହୂନ୍ ରାକ୍ଷସସତ୍ତମାନ୍। ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସାଗରଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଲଙ୍ଘ୍ଯତାଂ ଗୋଷ୍ପଦଂ ଲଘୁ
ଏହି ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ତୁମେ ଦୁଇ ହାତରେ ସାଗରକୁ ଗୋଉଠ ଚିହ୍ନ ପରି ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କର।
ଏତାଵଦେଵ ଶେଷଂ ଵୋ ଜେତଵ୍ଯମିତି ଵାନରାଃ। ହତାଃ ସର୍ଵେ ସମାଗମ୍ଯ ରାକ୍ଷସା ବଲଦର୍ପିତାଃ
ବାନରମାନେ, ଏହି ଅନ୍ୟଟି ମାତ୍ର ଜୟ କରିବାକୁ ଅଛି; ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅଯୁକ୍ତଂ ନିଧନଂ କର୍ତୁଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଜନିତୁର୍ମମ। ଘୃଣାମପାସ୍ଯ ରାମାର୍ଥେ ନିହନ୍ଯାଂ ଭ୍ରାତୁରାତ୍ମଜମ୍
ମୋର ପକ୍ଷରୁ, ଭାଇର ପୁଅକୁ ମୃତ୍ୟୁ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତଥାପି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଦୟାକୁ ଛାଡି, ମୁଁ ଭାଇର ପୁଅକୁ ମାରିପାରିବି।
ହନ୍ତୁକାମସ୍ଯ ମେ ବାଷ୍ପଂ ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚୈଵ ନିରୁଧ୍ଯତି। ତମେଵୈଷ ମହାବାହୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶମଯିଷ୍ଯତି
ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ, ମୋ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଛି; କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବେ।
ଵାନରା ଘ୍ନତ ସମ୍ଭୂଯ ଭୃତ୍ଯାନସ୍ଯ ସମୀପଗାନ୍। ଇତି ତେନାତିଯଶସା ରାକ୍ଷସେନାଭିଚୋଦିତାଃ
ବାନରମାନେ, ଏକଠା ହୋଇ ତାଙ୍କର ନିକଟରେ ଥିବା ଭୃତ୍ୟମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କର; ଏଭଳି ଏହି ପ୍ରଶଂସିତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବାନରସେନାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଥିଲା।
ଵାନରେନ୍ଦ୍ରା ଜହୃଷିରେ ଲାଙ୍ଗୂଲାନି ଚ ଵିଵ୍ଯଧୁଃ। ତତସ୍ତୁ କପିଶାର୍ଦୂଲାଃ କ୍ଷ୍ଵେଡନ୍ତଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ମୁମୁଚୁର୍ଵିଵିଧାନ୍ ନାଦାନ୍ ମେଘାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେଵ ବର୍ହିଣଃ
ବାନରନେତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଛ ଉଠାଇ ଦେଲେ; ପରେ କପିଶାର୍ଦୂଳମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବରେ ପୁନିପୁନି ଗର୍ଜନ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି କରିଲେ, ମେଘ ମାନେ ମୟୂରକୁ ଦେଖି ଯେପରି।