ସୁଦୀର୍ଘକାଲଂ ତୌ ଵୀରାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ତତକ୍ଷତୁର୍ମହାତ୍ମାନୌ ରଣକର୍ମଵିଶାରଦୌ। ବଭୂଵତୁଶ୍ଚାତ୍ମଜଯେ ଯତ୍ତୌ ଭୀମପରାକ୍ରମୌ
ବହୁ ଦିନ ଧରି, ଦୁଇ ଶୂରବିର ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏକାପେକା ତୀରରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ବିଜୟ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ।
ତୌ ଶରୌଘୈସ୍ତଥାକୀର୍ଣୌ ନିକୃତ୍ତକଵଚଧ୍ଵଜୌ। ସୃଜନ୍ତୌ ରୁଧିରଂ ଚୋଷ୍ଣଂ ଜଲଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣାଵିଵ
ଦୁଇଜଣ ତୀରରେ ଢ଼କି ଯାଇଥିଲେ, କବଚ ଓ ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ପରେ, ଉତ୍ତାପ ରକ୍ତ ଝରିଥିଲେ, ଦୁଇ ଝରଣା ପରି।
ଶରଵର୍ଷଂ ତତୋ ଘୋରଂ ମୁଞ୍ଚତୋର୍ଭୀମନିଃସ୍ଵନମ୍। ସାସାରଯୋରିଵାକାଶେ ନୀଲଯୋଃ କାଲମେଘଯୋଃ
ତାପରେ, ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ତୀରର ଝଡ଼ ମାରିଥିଲେ; ଆକାଶରେ ଦୁଇଟି କଳା ବଦଳ ପରି ଝଡ଼ ଝଡ଼ିଲା।
ତଯୋରଥ ମହାନ୍ କାଲୋ ଵ୍ଯତୀଯାଦ୍ ଯୁଧ୍ଯମାନଯୋଃ। ନ ଚ ତୌ ଯୁଦ୍ଧଵୈମୁଖ୍ଯଂ କ୍ଲମଂ ଚାପ୍ଯୁପଜଗ୍ମତୁଃ
ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲା, ତଥାପି କେହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆ ହେଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ଅସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଦର୍ଶଯନ୍ତୌ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଶରାନୁଚ୍ଚାଵଚାକାରାନନ୍ତରିକ୍ଷେ ବବନ୍ଧତୁଃ
ଦୁଇଜଣ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ପୁନିପୁନି ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇ, ଆକାଶରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ତୀର ତାଣି ଚିତ୍ର ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ଵ୍ଯପେତଦୋଷମସ୍ଯନ୍ତୌ ଲଘୁ ଚିତ୍ରଂ ଚ ସୁଷ୍ଠୁ ଚ। ଉଭୌ ତୁ ତୁମୁଲଂ ଘୋରଂ ଚକ୍ରତୁର୍ନରରାକ୍ଷସୌ
ନର ଓ ରାକ୍ଷସ, ଦୁଇଜଣ ଦୋଷ ହୀନ ଓ ଦ୍ରୁତ ଚଳନରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ତୁମୁଳ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ, ଅନ୍ତରେ ଚମତ୍କାର ଓ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
ତଯୋଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥଗ୍ ଭୀମଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ତଲନିସ୍ଵନଃ। ସ କମ୍ପଂ ଜନଯାମାସ ନିର୍ଘାତ ଇଵ ଦାରୁଣଃ
ଦୁଇଜଣରୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭୟଙ୍କର ତଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା, ଯାହା ଦ୍ରୁତ ତଡ଼ିତ ଶବ୍ଦ ପରି ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା।
ତଯୋଃ ସ ଭ୍ରାଜତେ ଶବ୍ଦସ୍ତଥା ସମରମତ୍ତଯୋଃ। ସୁଘୋରଯୋର୍ନିଷ୍ଟନତୋର୍ଗଗନେ ମେଘଯୋରିଵ
ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଏକାପେକା ଦେଖାଇଥିବା ଶବ୍ଦ ଆକାଶରେ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ବଦଳ ଗର୍ଜନ ପରି ଚମକି ଉଠିଲା।
ସୁଵର୍ଣପୁଂଖୈର୍ନାରାଚୈର୍ବଲଵନ୍ତୌ କୃତଵ୍ରଣୌ। ପ୍ରସୁସ୍ରୁଵାତେ ରୁଧିରଂ କୀର୍ତିମନ୍ତୌ ଜଯେ ଧୃତୌ
ସୁନା ପଙ୍ଖ ଥିବା ତୀରରେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ବିଜୟ ପାଇଁ ଦୃଢ଼, ଆଘାତ ପାଇ ରକ୍ତ ଝରିଲେ।
ତେ ଗାତ୍ରଯୋର୍ନିପତିତା ରୁକ୍ମପୁଂଖାଃ ଶରା ଯୁଧି। ଅସୃଗ୍ଦିଗ୍ଧା ଵିନିଷ୍ପେତୁର୍ଵିଵିଶୁର୍ଧରଣୀତଲମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଖସି ପଡ଼ିଥିବା ସୁନା ପଙ୍ଖ ତୀର, ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ଲୁହି ଯାଇ ପୃଥିବୀକୁ ଲଗିଗଲା।
ଅନ୍ଯେ ସୁନିଶିତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈରାକାଶେ ସଂଜଘଟ୍ଟିରେ। ବଭଞ୍ଜୁଶ୍ଚିଚ୍ଛିଦୁଶ୍ଚୈଵ ତଯୋର୍ବାଣାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ଅନ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଟକ୍କର ଲାଗିଲା; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ହଜାର ତୀର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଚିରିଗଲା ଓ ଚିରାଯାଇଗଲା।
ସ ବଭୂଵ ରଣୋ ଘୋରସ୍ତଯୋର୍ବାଣମଯଶ୍ଚଯଃ। ଅଗ୍ନିଭ୍ଯାମିଵ ଦୀପ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସତ୍ରେ କୁଶମଯଶ୍ଚଯଃ
ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ତୀରର ଏକ ଅଂଚଳ ତିଆରି ହେଲା; ଦୁଇଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ବେଦୀର କୁଶ ଅଂଚଳ ପରି।
ତଯୋଃ କୃତଵ୍ରଣୌ ଦେହୌ ଶୁଶୁଭାତେ ମହାତ୍ମନୋଃ। ସୁପୁଷ୍ପାଵିଵ ନିଷ୍ପତ୍ରୌ ଵନେ କିଂଶୁକଶାଲ୍ମଲୀ
ସେଇ ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆଘାତିତ ଦେହ ଜଙ୍ଗଲରେ ପତ୍ରହୀନ କିଂଶୁକ ଓ ଶାଲମଳୀ ଗଛରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଚକ୍ରତୁସ୍ତୁମୁଲଂ ଘୋରଂ ସଂନିପାତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏକାପର ହରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ପୁନିପୁନି ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁଳମୂଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଥିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଵଣିଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରାଵଣିଶ୍ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତାଵଭିଘ୍ନନ୍ତୌ ନ ଶ୍ରମଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତାମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିଲେ, ରାବଣୀ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିଲେ; ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଶ୍ରମିତ ହେଲେନି।
ବାଣଜାଲୈଃ ଶରୀରସ୍ଥୈରଵଗାଢୈସ୍ତରସ୍ଵିନୌ। ଶୁଶୁଭାତେ ମହାଵୀର୍ଯୌ ପ୍ରରୂଢାଵିଵ ପର୍ଵତୌ
ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କ ଦେହ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ଓ ଢାକି ଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଦେହ ଲତାରେ ଆବୃତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଯୋ ରୁଧିରସିକ୍ତାନି ସଂଵୃତାନି ଶରୈର୍ଭୃଶମ୍। ବଭ୍ରାଜୁଃ ସର୍ଵଗାତ୍ରାଣି ଜ୍ଵଲନ୍ତ ଇଵ ପାଵକାଃ
ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଓ ବାଣରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଯୋରଥ ମହାନ୍ କାଲୋ ଵ୍ଯତୀଯାଦ୍ ଯୁଧ୍ଯମାନଯୋଃ। ନ ଚ ତୌ ଯୁଦ୍ଧଵୈମୁଖ୍ଯଂ ଶ୍ରମଂ ଚାପ୍ଯଭିଜଗ୍ମତୁଃ
ଦୁଇଜଣେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଲେନି, ନା ଶ୍ରମିତ ହେଲେ।
ଅଥ ସମରପରିଶ୍ରମଂ ନିହନ୍ତୁଂ ସମରମୁଖେଷ୍ଵଜିତସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ। ପ୍ରିଯହିତମୁପପାଦଯନ୍ ମହାତ୍ମା ସମରମୁପେତ୍ଯ ଵିଭୀଷଣୋଽଵତସ୍ଥେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ମହାତ୍ମା ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରର ଭଲ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭେଇଲେ।
thumb|ଏକୋନନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକୋନନବତିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସକ୍ତୌ ନରରାକ୍ଷସୌ। ପ୍ରଭିନ୍ନାଵିଵ ମାତଙ୍ଗୌ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ
ମଣିଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଦୁଇଜଣେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ବିଜୟ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଥିବା, ଦୁଇଟି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ଵରଚାପଧରୋ ବଲୀ। ଶୂରଃ ସ ରାଵଣଭ୍ରାତା ତସ୍ଥୌ ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁର ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ ଉଭେଇ ଥିଲେ।
ତତୋ ଵିସ୍ଫାରଯାମାସ ମହଦ୍ ଧନୁରଵସ୍ଥିତଃ। ଉତ୍ସସର୍ଜ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ ରାକ୍ଷସେଷୁ ମହାଶରାନ୍
ତାପରେ, ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭେଇ, ବଡ଼ ଧନୁର ଟାଣିଲେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ଶରାଃ ଶିଖିସଂସ୍ପର୍ଶା ନିପତନ୍ତଃ ସମାହିତାଃ। ରାକ୍ଷସାନ୍ ଦ୍ରାଵଯାମାସୁର୍ଵଜ୍ରାଣୀଵ ମହାଗିରୀନ୍
ସେ ବାଣଗୁଡିକ, ମୟୂର ପାଖ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସଠିକ୍ ଭାବେ ପଡି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଭୟ ଦେଇ ଦୂର କରିଦେଲେ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ବିଜୁଳି ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ପରି।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯାନୁଚରାସ୍ତେଽପି ଶୂଲାସିପଟ୍ଟିଶୈଃ। ଚିଚ୍ଛିଦୁଃ ସମରେ ଵୀରାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମାଃ
ବିଭୀଷଣଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଶୂଳ, କଟାରୀ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାକ୍ଷସୈସ୍ତୈଃ ପରିଵୃତଃ ସ ତଦା ତୁ ଵିଭୀଷଣଃ। ବଭୌ ମଧ୍ଯେ ପ୍ରଧୃଷ୍ଟାନାଂ କଲଭାନାମିଵ ଦ୍ଵିପଃ
ସେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଯାଇଥିଲେ, ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ତୁଣ୍ଡ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ତତଃ ସଂଚୋଦମାନୋ ଵୈ ହରୀନ୍ ରକ୍ଷୋଵଧପ୍ରିଯାନ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କାଲେ କାଲଜ୍ଞୋ ରକ୍ଷସାଂ ଵରଃ
ତାପରେ, ବିଭୀଷଣ ରାକ୍ଷସ ମାରିବାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ବାନରମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଏକୋଽଯଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପରାଯଣମଵସ୍ଥିତଃ। ଏତଚ୍ଛେଷଂ ବଲଂ ତସ୍ଯ କିଂ ତିଷ୍ଠତ ହରୀଶ୍ଵରାଃ
ଏହି ଏକ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଦଢ଼ି ଉଭେଇଛି; ଏହି ତାଙ୍କ ସେନାର ଅବଶିଷ୍ଟ। ବାନର ନାୟକମାନେ, କାହିଁକି ଆପଣମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି?
ଅସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନିହତେ ପାପେ ରାକ୍ଷସେ ରଣମୂର୍ଧନି। ରାଵଣଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଶେଷମସ୍ଯ ବଲଂ ହତମ୍
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମରିଗଲେ, ରାବଣ ଛଡ଼ା ତାଙ୍କ ସେନାର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ପ୍ରହସ୍ତୋ ନିହତୋ ଵୀରୋ ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣଶ୍ଚ କୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଶ୍ଚ ନିଶାଚରଃ
ପ୍ରହସ୍ତ ଶୂର ବୀର ମରିଗଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିକୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, କୁମ୍ଭ ଓ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନିଶାଚର ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଛନ୍ତି।