ନାଥଵାଂଶ୍ଚ ଶୁନଃଶେପୋ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚାଵିଘ୍ନତୋ ଭଵେତ୍। ଦେଵତାସ୍ତର୍ପିତାଶ୍ଚ ସ୍ଯୁର୍ମମ ଚାପି କୃତଂ ଵଚଃ
'ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିବ, ଯଜ୍ଞ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେବ, ଦେବତାମାନେ ତୃପ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ମୋର କଥା ସଫଳ ହେବ।'
ମୁନେସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦାଦଯଃ ସୁତାଃ। ସାଭିମାନଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଲୀଲମିଦମବ୍ରୁଵନ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଗର୍ବ ଓ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଏହିପରି କହିଲେ—
କଥମାତ୍ମସୁତାନ୍ ହିତ୍ଵା ତ୍ରାଯସେଽନ୍ଯସୁତଂ ଵିଭୋ। ଅକାର୍ଯମିଵ ପଶ୍ଯାମଃ ଶ୍ଵମାଂସମିଵ ଭୋଜନେ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ପୁଅକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ? ଏହା ଅନୁଚିତ ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ଖାଦ୍ୟରେ କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇବା ପରି।'
ତେଷାଂ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଣାଂ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନୋ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ପୁଅମାନେଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ୍ ହେଲା ଏବଂ ସେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିଃସାଧ୍ଵସମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଧର୍ମାଦପି ଵିଗର୍ହିତମ୍। ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ତୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଦାରୁଣଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଏହି କଥା ଭୟ ଛାଡ଼ି କହାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଭଲ ନାହିଁ କହେ। ମୋର କଥା ଅମାନ୍ୟ କରି, ଏହା ଏତେ କଠିନ ଏବଂ ଶୁଣିଲେ ଦେହ କଂପିଉଠେ।
ଶ୍ଵମାଂସଭୋଜିନଃ ସର୍ଵେ ଵାସିଷ୍ଠା ଇଵ ଜାତିଷୁ। ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ପୃଥିଵ୍ଯାମନୁଵତ୍ସ୍ଯଥ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ପରି, ଜନ୍ମରୁ କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇବ। ପୂରା ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ରହିବ।
କୃତ୍ଵା ଶାପସମାଯୁକ୍ତାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ମୁନିଵରସ୍ତଦା। ଶୁନଃଶେପମୁଵାଚାର୍ତଂ କୃତ୍ଵା ରକ୍ଷାଂ ନିରାମଯାମ୍
ମହାମୁନି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଓ ନିରୋଗ ରଖି, ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପ ସହ କଥା ହେଲେ।
ପଵିତ୍ରପାଶୈରାବଦ୍ଧୋ ରକ୍ତମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ। ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯୂପମାସାଦ୍ଯ ଵାଗ୍ଭିରଗ୍ନିମୁଦାହର
ପବିତ୍ର ଦୋରିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଯୂପ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶବ୍ଦରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକ।
ଇମେ ଚ ଗାଥେ ଦ୍ଵେ ଦିଵ୍ଯେ ଗାଯେଥା ମୁନିପୁତ୍ରକ। ଅମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିଂସ୍ତତଃ ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ମୁନିପୁତ୍ର, ଏହି ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ତୁମେ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଗାଅ। ତାପରେ ତୁମେ ସଫଳତା ପାଇବ।
ଶୁନଃଶେପୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତେ ଦ୍ଵେ ଗାଥେ ସୁସମାହିତଃ। ତ୍ଵରଯା ରାଜସିଂହଂ ତମମ୍ବରୀଷମୁଵାଚ ହ
ଶୁନଃଶେପ ଏହି ଦୁଇଟି ଗୀତ ଭଲଭାବେ ମନେ ରଖି, ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜସିଂହ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛାଵହେ ଵଯମ୍। ନିଵର୍ତଯସ୍ଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦୀକ୍ଷାଂ ଚ ସମୁଦାହର
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଚଳନ୍ତୁ ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଦୀକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି, ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଘୋଷଣା କର।
ତଦ୍ ଵାକ୍ଯମୃଷିପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ। ଜଗାମ ନୃପତିଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଯଜ୍ଞଵାଟମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଖୁସିରେ ତୁରନ୍ତ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇଲେ।
ସଦସ୍ଯାନୁମତେ ରାଜା ପଵିତ୍ରକୃତଲକ୍ଷଣମ୍। ପଶୁଂ ରକ୍ତାମ୍ବରଂ କୃତ୍ଵା ଯୂପେ ତଂ ସମବନ୍ଧଯତ୍
ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ରାଜା ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ପଶୁକୁ ଲାଲ ଜାମା ପିନ୍ଧାଇ, ଯୂପରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ସ ବଦ୍ଧୋ ଵାଗ୍ଭିରଗ୍ର୍ଯାଭିରଭିତୁଷ୍ଟାଵ ଵୈ ସୁରୌ। ଇନ୍ଦ୍ରମିନ୍ଦ୍ରାନୁଜଂ ଚୈଵ ଯଥାଵନ୍ମୁନିପୁତ୍ରକଃ
ଏଭଳି ବାନ୍ଧାଯାଇ, ମୁନିପୁତ୍ର ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଉକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୀତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ରହସ୍ଯସ୍ତୁତିତୋଷିତଃ। ଦୀର୍ଘମାଯୁସ୍ତଦା ପ୍ରାଦାଚ୍ଛୁନଃଶେପାଯ ଵାସଵଃ
ତାପରେ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗୁପ୍ତ ଷ୍ଟୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଲେ।
ସ ଚ ରାଜା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚ ସମାପ୍ତଵାନ୍। ଫଲଂ ବହୁଗୁଣଂ ରାମ ସହସ୍ରାକ୍ଷପ୍ରସାଦଜମ୍
ସେଇ ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ବହୁ ଫଳ ଲାଗିଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୂଯସ୍ତେପେ ମହାତପାଃ। ପୁଷ୍କରେଷୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମା ହୋଇ, ପୁଷ୍କର କୁଣ୍ଡରେ ଆଉ ଶତ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।
thumb|ତ୍ରିଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ତିରଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଵ୍ରତସ୍ନାତଂ ମହାମୁନିମ୍। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତପଃ ଫଲଚିକୀର୍ଷଵଃ
ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ବ୍ରତ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସୁମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମା ସୁରୁଚିରଂ ଵଚଃ। ଋଷିସ୍ତ୍ଵମସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ୍ଵାର୍ଜିତୈଃ କର୍ମଭିଃ ଶୁଭୈଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ମଧୁର କଥା କହିଲେ: 'ତୁମେ ନିଜ କର୍ମରେ ଏବେ ଋଷି ହେଲ। ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ।'
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵେଶସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନରଭ୍ଯଗାତ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଭୂଯସ୍ତେପେ ମହତ୍ ତପଃ
ଏଭଳି କହି, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ମେନକା ପରମାପ୍ସରାଃ। ପୁଷ୍କରେଷୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନାତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା ମେନକା, ପୁଷ୍କର କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତାଂ ଦଦର୍ଶ ମହାତେଜା ମେନକାଂ କୁଶିକାତ୍ମଜଃ। ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଂ ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯୁତଂ ଜଲଦେ ଯଥା
କୁଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସେଠାରେ ମେନକାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଏତେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା, ଯେଉଁପରି ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିବା ବିଜୁଳି।
କନ୍ଦର୍ପଦର୍ପଵଶଗୋ ମୁନିସ୍ତାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅପ୍ସରଃ ସ୍ଵାଗତଂ ତେଽସ୍ତୁ ଵସ ଚେହ ମମାଶ୍ରମେ
କାମର ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ମୁନି ମେନକାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଅପ୍ସରା, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ଦୟାକରି ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ।"
ଅନୁଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମଦନେନ ଵିମୋହିତମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ଵରାରୋହା ତତ୍ର ଵାସମଥାକରୋତ୍
"ମୋତେ ଦୟା କର, ଭାଗ୍ୟବତୀ, କାମରେ ମୁଁ ଭ୍ରମିତ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମେନକା ତାଁଠାରେ ରୁହିବାକୁ ମନେ କଲେ।
ତପସୋ ହି ମହାଵିଘ୍ନୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମୁପାଗମତ୍। ତସ୍ଯାଂ ଵସନ୍ତ୍ଯାଂ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ ରାଘଵ
ମେନକା ଆଶ୍ରମରେ ରୁହିଥିବା ସମୟରେ, ରାଘବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼ ବାଧା ଆସିଗଲା; ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଓ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ମୋଟେ ଦଶ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଗଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଶ୍ରମେ ସୌମ୍ଯେ ସୁଖେନ ଵ୍ଯତିଚକ୍ରମୁଃ। ଅଥ କାଲେ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ବର୍ଷଗୁଡିକ ଖୁସିରେ କଟିଗଲା। ସେ ସମୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ବଡ଼ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର—
ସଵ୍ରୀଡ ଇଵ ସଂଵୃତ୍ତଶ୍ଚିନ୍ତାଶୋକପରାଯଣଃ। ବୁଦ୍ଧିର୍ମୁନେଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ସାମର୍ଷା ରଘୁନନ୍ଦନ
ଲଜ୍ଜିତ ଭାବରେ, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ; ରଘୁବଂଶୀ, ମୁନିଙ୍କ ମନରେ ରୋଷରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା।
ସର୍ଵଂ ସୁରାଣାଂ କର୍ମୈତତ୍ ତପୋଽପହରଣଂ ମହତ୍। ଅହୋରାତ୍ରାପଦେଶେନ ଗତାଃ ସଂଵତ୍ସରା ଦଶ
"ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ମୋ ତପସ୍ୟାକୁ ବଡ଼ ଚୋରି। ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।"
କାମମୋହାଭିଭୂତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନୋଽଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ସ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ ମୁନିଵରଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପେନ ଦୁଃଖିତଃ
"କାମ ଓ ମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ବାଧା ଆସିଛି।" ଏପରି କହି, ମୁନିବର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ପଛରୁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ।