ଅନୁକ୍ତ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ କିଂଚିଦପ୍ଯନଵକ୍ଷିପନ୍। ଅଵିକତ୍ଥନ୍ ଵଧିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯ ପୁରୁଷାଦନ
ମୁଁ କୌଣସି କଠୋର କଥା କହିବି ନାହିଁ, ତୁମକୁ ଅପମାନ କରିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ଗର୍ବ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ହତ କରିଦେବି — ଦେଖ, ମାନୁଷ ଖାଇବା ରାକ୍ଷସ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପଞ୍ଚ ନାରାଚାନାକର୍ଣାପୂରିତାନ୍ ଶରାନ୍। ଵିଜଘାନ ମହାଵେଗାଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାକ୍ଷସୋରସି
ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ବେଗରେ ପାଞ୍ଚଟି ନାରାଚ ବାଣ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ରାକ୍ଷସର ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୁପତ୍ରଵାଜିତା ବାଣା ଜ୍ଵଲିତା ଇଵ ପନ୍ନଗାଃ। ନୈର୍ଋତୋରସ୍ଯଭାସନ୍ତ ସଵିତୂ ରଶ୍ମଯୋ ଯଥା
ପର୍ଣ୍ଣ ଲଗା ତୀବ୍ର ବାଣଗୁଡିକ ନିରୃତିର ସନ୍ତାନର ଛାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ତେଜ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସାପ ପରି।
ସ ଶରୈରାହତସ୍ତେନ ସରୋଷୋ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ସୁପ୍ରଯୁକ୍ତୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରତିଵିଵ୍ଯାଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ସେ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, କ୍ରୋଧିତ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ତିନିଟି ଭଲ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ବାଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆଘାତ କଲେ।
ସ ବଭୂଵ ମହାଭୀମୋ ନରରାକ୍ଷସସିଂହଯୋଃ। ଵିମର୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋ ଯୁଦ୍ଧେ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୋଃ
ତାପରେ ନର ଓ ରାକ୍ଷସ ସିଂହ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀତିଜନକ ମୁକାବିଲା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦୁଇଜଣ ଏକାପର ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଵିକ୍ରାନ୍ତୌ ବଲସମ୍ପନ୍ନାଵୁଭୌ ଵିକ୍ରମଶାଲିନୌ। ଉଭୌ ପରମଦୁର୍ଜେଯାଵତୁଲ୍ଯବଲତେଜସୌ
ଦୁଇଜଣ ଅତି ସାହସୀ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୌଶଳରେ ନିପୁଣ, ଅତି କଷ୍ଟରେ ଜିତିବା, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ସମାନ ଥିଲେ।
ଯୁଯୁଧାତେ ତଦା ଵୀରୌ ଗ୍ରହାଵିଵ ନଭୋଗତୌ। ବଲଵୃତ୍ରାଵିଵ ହି ତୌ ଯୁଧି ଵୈ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣୌ
ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଗ୍ରହମାନେ ଚଳିଥିବା ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, କିମ୍ବା ବଳଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃତ୍ରାସୁର ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଥିଲେ।
ଯୁଯୁଧାତେ ମହାତ୍ମାନୌ ତଦା କେସରିଣାଵିଵ। ବହୂନଵସୃଜନ୍ତୌ ହି ମାର୍ଗଣୌଘାନଵସ୍ଥିତୌ। ନରରାକ୍ଷସମୁଖ୍ଯୌ ତୌ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଵଭ୍ଯଯୁଧ୍ଯତାମ୍
ସେ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଦୁଇଟି ସିଂହ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଅନେକ ତୀର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ି, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହି, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦରେ ଲଗିଥିଲେ।
ତତଃ ଶରାନ୍ ଦାଶରଥିଃ ସଂଧାଯାମିତ୍ରକର୍ଷଣଃ। ସସର୍ଜ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଯ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ପ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ତାପରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ନାଶକ, ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେର ମୁଖ୍ୟକୁ କ୍ରୋଧରେ, ଫୁଙ୍କିଥିବା ସର୍ପ ପରି, ଛାଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଂ ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଵିଵର୍ଣଵଦନୋ ଭୂତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ
ଧନୁର ତାଣିର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେର ଅଧିପତିର ମୁହଁ ଫିକା ହେଇଗଲା, ଏବଂ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ।
ଵିଵର୍ଣଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସଂ ରାଵଣାତ୍ମଜମ୍। ସୌମିତ୍ରିଂ ଯୁଦ୍ଧସଂଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ରାକ୍ଷସ, ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁହଁ ଫିକା ହେଇଥିବା ଦେଖି, ବିଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁପପଶ୍ଯାମି ଯାନ୍ଯସ୍ମିନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜେ। ତ୍ଵର ତେନ ମହାବାହୋ ଭଗ୍ନ ଏଷ ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ଏହି ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ କିଛି ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖୁଛି; ଶୀଘ୍ର କର, ବଳଶାଳୀ, ଏହି ହାରିଗଲା — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତତଃ ସଂଧାଯ ସୌମିତ୍ରିଃ ଶରାନାଶୀଵିଷୋପମାନ୍। ମୁମୋଚ ଵିଶିଖାଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ପାନିଵ ଵିଷୋଲ୍ବଣାନ୍
ତାପରେ ସୌମିତ୍ରି, ଅତି ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ସେ ଉପରେ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ମନେ ଯେପରି ବିଷ ଭରା ସର୍ପ ଛାଡ଼ାଯାଏ।
ଶକ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାହତଃ ଶରୈଃ। ମୁହୂର୍ତମଭଵନ୍ମୂଢଃ ସର୍ଵସଂକ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସନି ପରି ତୀରର ସ୍ପର୍ଶ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତୀରରେ ଲାଗି, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭମ୍ରିତ ହେଇଗଲେ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲା।
ଉପଲଭ୍ଯ ମୁହୂର୍ତେନ ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତ୍ଯାଗତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଦଦର୍ଶାଵସ୍ଥିତଂ ଵୀରମାଜୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ସୋଽଭିଚକ୍ରାମ ସୌମିତ୍ରିଂ ରୋଷାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଅପନା ଜ୍ଞାନ ଫେରିଆସି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆସି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିବା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୂରବୀରକୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନମାସାଦ୍ଯ ପୁନଃ ସ ପରୁଷଂ ଵଚଃ। କିଂ ନ ସ୍ମରସି ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଥମେ ମତ୍ପରାକ୍ରମମ୍। ନିବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଯଦା ଯୁଧି ଵିଚେଷ୍ଟସେ
ସେ ନିକଟକୁ ଆସି, ପୁନି କଠୋର ଭାବରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ପ୍ରତାପକୁ ମନେ ରଖୁନାହିଁ କି? ଯେତବେଳେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ତଳେ ପଡ଼ି ହେଉଥିଲେ।'
ଯୁଵାଂ ଖଲୁ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଵଜ୍ରାଶନିସମୈଃ ଶରୈଃ। ଶାଯିତୌ ପ୍ରଥମଂ ଭୂମୌ ଵିସଂଜ୍ଞୌ ସପୁରଃସରୌ
'ସେଠାରେ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଓ ତୁମ ସାଥୀ ଶୂରମାନେ, ପ୍ରଥମେ ଭୂମିରେ ତୀରରେ ଅସନି ଓ ବିଜୁଳି ପରି ଆଘାତ ପାଇ, ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ।'
ସ୍ମୃତିର୍ଵା ନାସ୍ତି ତେ ମନ୍ଯେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵା ଯମସାଦନମ୍। ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵମାଧର୍ଷଯିତୁମିଚ୍ଛସି
'ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମର ସ୍ମୃତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ତୁମେ ଯମର ଗୃହକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।'
ଯଦି ତେ ପ୍ରଥମେ ଯୁଦ୍ଧେ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ମତ୍ପରାକ୍ରମଃ। ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ତିଷ୍ଠେଦାନୀଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
'ଯଦି ପ୍ରଥମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖିନଥିଲେ, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖାଇବି; ଏବେ ଦଢ଼ି ରହି, ନିଶ୍ଚୟ କର।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସପ୍ତଭିର୍ବାଣୈରଭିଵିଵ୍ଯାଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଦଶଭିସ୍ତୁ ହନୂମନ୍ତଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରୈଃ ଶରୋତ୍ତମୈଃ
ଏପରି କହି, ସେ ସାତି ତୀରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ଶରଶତେନୈଵ ସୁପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କ୍ରୋଧାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣସଂରବ୍ଧୋ ନିର୍ବିଭେଦ ଵିଭୀଷଣମ୍
ତାପରେ, ଶତଟି ଭଲ ତୀର ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ଗୁଣ କ୍ରୋଧରେ, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେନ୍ଦ୍ରଜିତା କର୍ମ କୃତଂ ରାମାନୁଜସ୍ତଦା। ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପ୍ରହସନ୍ନୈତତ୍ କିଂଚିଦିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଏହାକୁ ଗଣାନା କରିନଥିବା ପରି, ହସି କିଛି କଥା କହିଲେ।
ମୁମୋଚ ଚ ଶରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ସଂଗୃହ୍ଯ ନରପୁଂଗଵଃ। ଅଭୀତଵଦନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଯୁଧି
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭୟହୀନ ଓ କ୍ରୋଧିତ ମୁହଁରେ, ଭୟଙ୍କର ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ନୈଵଂ ରଣଗତାଃ ଶୂରାଃ ପ୍ରହରନ୍ତି ନିଶାଚର। ଲଘଵଶ୍ଚାଲ୍ପଵୀର୍ଯାଶ୍ଚ ଶରା ହୀମେ ସୁଖାସ୍ତଵ
ଏପରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଶୂରମାନେ ଏଭଳି ଆଘାତ କରନାହିଁ, ନିଶାଚର; ତୁମର ତୀରଗୁଡ଼ିକ ହଳୁଆ ଓ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ସହଜ।
ନୈଵଂ ଶୂରାସ୍ତୁ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ସମରେ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ଇତ୍ଯେଵଂ ତଂ ବ୍ରୁଵନ୍ ଧନ୍ଵୀ ଶରୈରଭିଵଵର୍ଷ ହ
ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟବାନ ନାୟକମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଶା କରି ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏପରି କଥା କହି, ଧନୁଧର ନିଜ ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ଝଡ଼ ମାରିଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣୈଃ ସୁଵିଧ୍ଵସ୍ତଂ କଵଚଂ କାଞ୍ଚନଂ ମହତ୍। ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ରଥୋପସ୍ଥେ ତାରାଜାଲମିଵାମ୍ବରାତ୍
ତୀରରେ ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସୁନା କବଚ ରଥର ଉପରେ ଖସି ପଡ଼ିଲା, ଆକାଶରୁ ତାରା ଝାଲି ଖସି ପଡ଼ିବା ପରି।
ଵିଧୂତଵର୍ମା ନାରାଚୈର୍ବଭୂଵ ସ କୃତଵ୍ରଣଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସମରେ ଵୀରଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ଭାନୁମାନିଵ
ବନ୍ଧୁ କବଚ ଛାଡ଼ି, ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ନାୟକ ଭାବରେ ଉଭୟ ଦିନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଗଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ବିଭେଦ ସମରେ ଵୀରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ
ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ତୀରରେ ଆଘାତ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ କଵଚଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ। କୃତପ୍ରତିକୃତାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ବଭୂଵତୁରରିଂଦମୌ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ କବଚ ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ନାୟକ ଏକାପେକା ଆଘାତ ଦେଇ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉଭୟ ଦିଆଁ ହେଲେ।
ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ତୌ ଯୁଧ୍ଯେତାଂ ତୁମୁଲଂ ଯୁଧି। ଶରସଂକୃତ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗୌ ସର୍ଵତୋ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ
ଦୁଇଜଣ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ତୀରରେ ଶରୀର ଭାଗ ଭାଗରେ ଚିରି ରକ୍ତରେ ଭରି ଯାଇଥିଲା।