ସୃଜତଃ ଶରଵର୍ଷାଣି କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଜୀମୂତସ୍ଯେଵ ନଦତଃ କଃ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ମମାଗ୍ରତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତ୍ୱରିତ ହାତରେ ବାଣ ବର୍ଷା କରିବାବେଳେ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମେଘ ପାଖରେ ବିଜୁଳି ଭଳି, ମୋର ସାମ୍ନାରେ କିଏ ଦଢ଼ିପାରିବ?
ରାତ୍ରିଯୁଦ୍ଧେ ତଦା ପୂର୍ଵଂ ଵଜ୍ରାଶନିସମୈଃ ଶରୈଃ। ଶାଯିତୌ ତୌ ମଯା ଭୂଯୋ ଵିସଂଜ୍ଞୌ ସପୁରଃସରୌ
ସେ ଆଗରୁ ରାତିର ଯୁଦ୍ଧରେ, ମୁଁ ବଜ୍ର ଓ ଅଶନି ସମାନ ବାଣରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ଅଚେତନ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଥିଲି।
ସ୍ମୃତିର୍ନ ତେଽସ୍ତି ଵା ମନ୍ଯେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଯାତୋ ଯମକ୍ଷଯମ୍। ଆଶୀଵିଷସମଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଯନ୍ମାଂ ଯୋଦ୍ଧୁମୁପସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ସ୍ମୃତି ହରାଇଛ; ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଇଛ, କାରଣ ତୁମେ ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ବିଷଧର ସାପ ପରି ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗର୍ଜିତଂ ରାଘଵସ୍ତଦା। ଅଭୀତଵଦନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ରାକ୍ଷସମାନେର ରାଜାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ରାଘବ ଭୟହୀନ ମୁହଁ ଓ କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗମଃ ପାରଃ କାର୍ଯାଣାଂ ରାକ୍ଷସ ତ୍ଵଯା। କାର୍ଯାଣାଂ କର୍ମଣା ପାରଂ ଯୋ ଗଚ୍ଛତି ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ହେ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ କହିଛ, କାର୍ଯ୍ୟର ସେ ପାର ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ସଫଳ କରେ, ସେଇ ପ୍ରକୃତି ଜ୍ଞାନୀ।
ସ ତ୍ଵମର୍ଥସ୍ଯ ହୀନାର୍ଥୋ ଦୁରଵାପସ୍ଯ କେନଚିତ୍। ଵାଚା ଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ଜାନୀଷେ କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମୀତି ଦୁର୍ମତେ
ତୁମେ ଯଥେଷ୍ଟ ଧନ ନଥିବା, ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ପାଇବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, କେବଳ କଥା କହି, ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି ବୋଲି ଭାବୁଛ, ମୂଢ଼।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଗତେନାଜୌ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଚରିତସ୍ତଦା। ତସ୍କରାଚରିତୋ ମାର୍ଗୋ ନୈଷ ଵୀରନିଷେଵିତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଚାଲିଥିଲ, ସେଟିଏ ଚୋରମାନେ ଚାଲିଥିବା ପଥ, ବୀରମାନେ ଏହିପରି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଥା ବାଣପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ତଵ ରାକ୍ଷସ। ଦର୍ଶଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ତତ୍ତେଜୋ ଵାଚା ତ୍ଵଂ କିଂ ଵିକତ୍ଥସେ
ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ବାଣର ଆଉତାରେ ଦଢ଼ିଛି; ଆଜି ତୁମ ତେଜ ଦେଖାଅ, କଥାରେ କାହିଁକି ଗର୍ବ କରୁଛ?
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଧନୁର୍ଭୀମଂ ପରାମୃଶ୍ଯ ମହାବଲଃ। ସସର୍ଜ ନିଶିତାନ୍ ବାଣାନିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସମିତିଂଜଯଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡିଲେ।
ତେନ ସୃଷ୍ଟା ମହାଵେଗାଃ ଶରାଃ ସର୍ପଵିଷୋପମାଃ। ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପେତୁଃ ଶ୍ଵସନ୍ତ ଇଵ ପନ୍ନଗାଃ
ସେ ବାଣଗୁଡିକ ଅତି ବେଗରେ ଛାଡାଯାଇ, ସର୍ପବିଷ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା। ସେଗୁଡିକ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ସାପର ପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡିଲା।
ଶରୈରତିମହାଵେଗୈର୍ଵେଗଵାନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ସୌମିତ୍ରିମିନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଵ୍ଯାଧ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍
ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଅତି ବେଗବାନ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ଆହତ କଲେ।
ସ ଶରୈରତିଵିଦ୍ଧାଙ୍ଗୋ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତଃ। ଶୁଶୁଭେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ବାଣରେ ଭିଦ୍ଧ ହୋଇ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଗ୍ନିର ପରି ତେଜ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଧୂଆଁ ନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତ୍ଵାତ୍ମନଃ କର୍ମ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯାଭିଗମ୍ଯ ଚ। ଵିନଦ୍ଯ ସୁମହାନାଦମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ଆବାଜରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପତ୍ରିଣଃ ଶିତଧାରାସ୍ତେ ଶରା ମତ୍କାର୍ମୁକଚ୍ଯୁତାଃ। ଆଦାସ୍ଯନ୍ତେଽଦ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ଜୀଵିତଂ ଜୀଵିତାନ୍ତକାଃ
ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ଧନୁଷରୁ ଛୁଟିଥିବା ଏହି ପର୍ଣ୍ଣ ଲଗା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡିକ ଆଜି ତୁମର ଜୀବନ ନେଇବେ — ଏଗୁଡିକ ଜୀବନ ଶେଷ କରିଦେଇଥିବା।
ଅଦ୍ଯ ଗୋମାଯୁସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଶ୍ଯେନସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚ ନିପତନ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ଗତାସୁଂ ନିହତଂ ମଯା
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, କୁକୁର, ଶ୍ୟାନ, ଗୃଧ୍ର ଏବଂ ଶ୍ୟେନ ଦଳ ତୁମ ଶବରେ ପଡିଯିବେ।
କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁଂ ସଦାନାର୍ଯଂ ରାମଃ ପରମଦୁର୍ମତିଃ। ଭକ୍ତଂ ଭ୍ରାତରମଦ୍ଯୈଵ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ହତଂ ମଯା
ଆଜି, ରାମ — ସେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ — ତୁମେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ଭାଇ, କ୍ଷତ୍ରିୟର ଅପମାନ ଏବଂ ସଦା ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ ଦେଖିବେ।
ଵିସ୍ରସ୍ତକଵଚଂ ଭୂମୌ ଵ୍ଯପଵିଦ୍ଧଶରାସନମ୍। ହୃତୋତ୍ତମାଙ୍ଗଂ ସୌମିତ୍ରେ ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ନିହତଂ ମଯା
ସୌମିତ୍ରି, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ହତ କରିଦେବି; ତୁମର କବଚ ଖସିଯିବ, ଧନୁଷ ଭୂମିରେ ପଡିଯିବ, ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଅଲଗା ହୋଇଯିବ।
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରୁଷଂ ରାଵଣାତ୍ମଜମ୍। ହେତୁମଦ୍ ଵାକ୍ଯମର୍ଥଜ୍ଞୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ କଠୋର କଥା କହିଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅର୍ଥ ବୁଝି, ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵାଗ୍ବଲଂ ତ୍ଯଜ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କ୍ରୂରକର୍ମନ୍ ହି ରାକ୍ଷସ। ଅଥ କସ୍ମାଦ୍ ଵଦସ୍ଯେତତ୍ ସମ୍ପାଦଯ ସୁକର୍ମଣା
ଅପରାଧୀ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଏତେ କଥା କହିବାକୁ ଛାଡ଼; କାରଣ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୂର। ଏପରି କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ଭଲ କାମ କରି ଦେଖା।
ଅକୃତ୍ଵା କତ୍ଥସେ କର୍ମ କିମର୍ଥମିହ ରାକ୍ଷସ। କୁରୁ ତତ୍ କର୍ମ ଯେନାହଂ ଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ତଵ କତ୍ଥନମ୍
ରାକ୍ଷସ, କାମ କରିନଥିବାବେଳେ ଏଠାରେ ଏତେ ଗର୍ବ କାହିଁକି କରୁଛ? ଏମିତି କାମ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଗର୍ବ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯିବ।
ଅନୁକ୍ତ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ କିଂଚିଦପ୍ଯନଵକ୍ଷିପନ୍। ଅଵିକତ୍ଥନ୍ ଵଧିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯ ପୁରୁଷାଦନ
ମୁଁ କୌଣସି କଠୋର କଥା କହିବି ନାହିଁ, ତୁମକୁ ଅପମାନ କରିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ଗର୍ବ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ହତ କରିଦେବି — ଦେଖ, ମାନୁଷ ଖାଇବା ରାକ୍ଷସ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପଞ୍ଚ ନାରାଚାନାକର୍ଣାପୂରିତାନ୍ ଶରାନ୍। ଵିଜଘାନ ମହାଵେଗାଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାକ୍ଷସୋରସି
ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ବେଗରେ ପାଞ୍ଚଟି ନାରାଚ ବାଣ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ରାକ୍ଷସର ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସୁପତ୍ରଵାଜିତା ବାଣା ଜ୍ଵଲିତା ଇଵ ପନ୍ନଗାଃ। ନୈର୍ଋତୋରସ୍ଯଭାସନ୍ତ ସଵିତୂ ରଶ୍ମଯୋ ଯଥା
ପର୍ଣ୍ଣ ଲଗା ତୀବ୍ର ବାଣଗୁଡିକ ନିରୃତିର ସନ୍ତାନର ଛାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ତେଜ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସାପ ପରି।
ସ ଶରୈରାହତସ୍ତେନ ସରୋଷୋ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ସୁପ୍ରଯୁକ୍ତୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରତିଵିଵ୍ଯାଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ସେ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, କ୍ରୋଧିତ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ତିନିଟି ଭଲ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ବାଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆଘାତ କଲେ।
ସ ବଭୂଵ ମହାଭୀମୋ ନରରାକ୍ଷସସିଂହଯୋଃ। ଵିମର୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋ ଯୁଦ୍ଧେ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୋଃ
ତାପରେ ନର ଓ ରାକ୍ଷସ ସିଂହ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀତିଜନକ ମୁକାବିଲା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦୁଇଜଣ ଏକାପର ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଵିକ୍ରାନ୍ତୌ ବଲସମ୍ପନ୍ନାଵୁଭୌ ଵିକ୍ରମଶାଲିନୌ। ଉଭୌ ପରମଦୁର୍ଜେଯାଵତୁଲ୍ଯବଲତେଜସୌ
ଦୁଇଜଣ ଅତି ସାହସୀ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୌଶଳରେ ନିପୁଣ, ଅତି କଷ୍ଟରେ ଜିତିବା, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ସମାନ ଥିଲେ।
ଯୁଯୁଧାତେ ତଦା ଵୀରୌ ଗ୍ରହାଵିଵ ନଭୋଗତୌ। ବଲଵୃତ୍ରାଵିଵ ହି ତୌ ଯୁଧି ଵୈ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣୌ
ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଗ୍ରହମାନେ ଚଳିଥିବା ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, କିମ୍ବା ବଳଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃତ୍ରାସୁର ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଥିଲେ।
ଯୁଯୁଧାତେ ମହାତ୍ମାନୌ ତଦା କେସରିଣାଵିଵ। ବହୂନଵସୃଜନ୍ତୌ ହି ମାର୍ଗଣୌଘାନଵସ୍ଥିତୌ। ନରରାକ୍ଷସମୁଖ୍ଯୌ ତୌ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଵଭ୍ଯଯୁଧ୍ଯତାମ୍
ସେ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଦୁଇଟି ସିଂହ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଅନେକ ତୀର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ି, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହି, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦରେ ଲଗିଥିଲେ।
ତତଃ ଶରାନ୍ ଦାଶରଥିଃ ସଂଧାଯାମିତ୍ରକର୍ଷଣଃ। ସସର୍ଜ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଯ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ପ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ତାପରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ନାଶକ, ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେର ମୁଖ୍ୟକୁ କ୍ରୋଧରେ, ଫୁଙ୍କିଥିବା ସର୍ପ ପରି, ଛାଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଂ ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଵିଵର୍ଣଵଦନୋ ଭୂତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ
ଧନୁର ତାଣିର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେର ଅଧିପତିର ମୁହଁ ଫିକା ହେଇଗଲା, ଏବଂ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ।