ନ ରମେ ଦାରୁଣେନାହଂ ନ ଚାଧର୍ମେଣ ଵୈ ରମେ। ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିଷମଶୀଲୋଽପି କଥଂ ଭ୍ରାତା ନିରସ୍ଯତେ
ମୁଁ କଠୋରତାରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଅଧର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ମୋ ଭାଇ ଅନ୍ୟ ଚରିତ୍ର ହେଉଥିବା, ତଥାପି ଭାଇକୁ କିପରି ଛାଡିଦିଯାଏ?
ଧର୍ମାତ୍ ପ୍ରଚ୍ଯୁତଶୀଲଂ ହି ପୁରୁଷଂ ପାପନିଶ୍ଚଯମ୍। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖମଵାପ୍ନୋତି ହସ୍ତାଦାଶୀଵିଷଂ ଯଥା
ଯେ ଲୋକ ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ପାପରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ, ତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ — ହାତରୁ ବିଷାଳ ସାପ ଛାଡିଦେଇବା ପରି।
ପରସ୍ଵହରଣେ ଯୁକ୍ତଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶକମ୍। ତ୍ଯାଜ୍ଯମାହୁର୍ଦୁରାତ୍ମାନଂ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଂ ଯଥା
ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଚାହିଁଥିବା, ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟମନା; ଏମାନେ ଘର ଆଗୁନ ଲାଗିଥିଲା ପରି ଛାଡିଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ପରସ୍ଵାନାଂ ଚ ହରଣଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍। ସୁହୃଦାମତିଶଙ୍କା ଚ ତ୍ରଯୋ ଦୋଷାଃ କ୍ଷଯାଵହାଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ଚୋରି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଚାହିବା, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା — ଏହି ତିନିଟି ଦୋଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ଆଣିଦିଏ।
ମହର୍ଷୀଣାଂ ଵଧୋ ଘୋରଃ ସର୍ଵଦେଵୈଶ୍ଚ ଵିଗ୍ରହଃ। ଅଭିମାନଶ୍ଚ ରୋଷଶ୍ଚ ଵୈରିତ୍ଵଂ ପ୍ରତିକୂଲତା
ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଘୋର ହତ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଶତ୍ରୁତା ଓ ବିରୋଧ।
ଏତେ ଦୋଷା ମମ ଭ୍ରାତୁର୍ଜୀଵିତୈଶ୍ଵର୍ଯନାଶନାଃ। ଗୁଣାନ୍ ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯାମାସୁଃ ପର୍ଵତାନିଵ ତୋଯଦାଃ
ଏହି ଦୋଷମାନେ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; ଏମାନେ ତାଙ୍କ ଗୁଣକୁ ପାହାଡ ଉପରେ ମେଘ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ଗୁପ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଦୋଷୈରେତୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମଯା ଭ୍ରାତା ପିତା ତଵ। ନେଯମସ୍ତି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ନ ଚ ତ୍ଵଂ ନ ଚ ତେ ପିତା
ଏହି ଦୋଷମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତୋର ପିତା ଭାଇକୁ ଛାଡିଦେଇଛି; ଏବେ ଏହି ଲଙ୍କା ପୁରୀ, ତୁ, ଓ ତୋର ପିତା, କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଅତିମାନଶ୍ଚ ବାଲଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵିନୀତଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସ। ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ କାଲପାଶେନ ବ୍ରୂହି ମାଂ ଯଦ୍ ଯଦିଚ୍ଛସି
ତୁ ଅତି ଅଭିମାନୀ, ଅପୂର୍ବ ଶିଶୁ, ଦୁଷ୍ଟଚରିତ୍ର ରାକ୍ଷସ; ତୁ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧା; ଯାହା ଚାହିଁଛୁ, ସେ କଥା ମୋତେ କହ।
ଅଦ୍ଯେହ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯନ୍ମାଂ ପରୁଷମୁକ୍ତଵାନ୍। ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ରାକ୍ଷସାଧମ
ଆଜି ତୁ ଦୁଃଖରେ ପଡିଛୁ, କାରଣ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଛୁ; ତୁ ଏବେ ବଟବୃକ୍ଷ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବୁନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ।
ଧର୍ଷଯିତ୍ଵା ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ଜୀଵିତୁଂ ତ୍ଵଯା। ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ନରଦେଵେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ରଣେ ସହ। ହତସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵତାକାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯସି ଯମକ୍ଷଯମ୍
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ତୁ ଏବେ ବଞ୍ଚିପାରିବୁନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ନରପ୍ରଭୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର; ମରିଗଲା ପରେ, ଦେବତାଙ୍କ କାମ ପୂରଣ କରି, ଯମଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବୁ।
ନିଦର୍ଶଯସ୍ଵାତ୍ମବଲଂ ସମୁଦ୍ଯତଂ କୁରୁଷ୍ଵ ସର୍ଵାଯୁଧସାଯକଵ୍ଯଯମ୍। ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯୈତ୍ଯ ହି ବାଣଗୋଚରଂ ତ୍ଵମଦ୍ଯ ଜୀଵନ୍ ସବଲୋ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖାଅ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ ଚାଳାଅ; କାରଣ ଆଜି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ବାଣର ଆଉତାରେ ପଡି, ତୁମେ ଓ ତୁମ ସେନା ଜୀବନ୍ତ ରହି ପଳାଇପାରିବ ନାହିଁ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ସର୍ଗ।
ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧେନାଭ୍ଯୁତ୍ପପାତ ଚ
ବିଭୀଷଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ ମୁଢ଼ିଗଲା; ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଠୋର କଥା କହିଲା ଓ ରାଗରେ ଉଠିବସିଲା।
ଉଦ୍ଯତାଯୁଧନିସ୍ତ୍ରିଂଶୋ ରଥେ ସୁସମଲଂକୃତେ। କାଲାଶ୍ଵଯୁକ୍ତେ ମହତି ସ୍ଥିତଃ କାଲାନ୍ତକୋପମଃ
ତଳୱାର ଧରି, ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିଲା; ମୃତ୍ୟୁ ଦୂତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିଥିବା ଏହି ରଥରେ ସେ ଶେଷ ସମୟର ଯମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମହାପ୍ରମାଣମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଵେଗଵଦ୍ ଦୃଢମ୍। ଧନୁର୍ଭୀମବଲୋ ଭୀମଂ ଶରାଂଶ୍ଚାମିତ୍ରନାଶନାନ୍
ବଡ଼ ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନେଇଲା।
ତଂ ଦଦର୍ଶ ମହେଷ୍ଵାସୋ ରଥସ୍ଥଃ ସମଲଂକୃତଃ। ଅଲଂକୃତମମିତ୍ରଘ୍ନୋ ରାଵଣସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ବଲୀ
ମହାଧନୁର୍ଧରୀ, ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ହନୂମତ୍ପୃଷ୍ଠମାରୂଢମୁଦଯସ୍ଥରଵିପ୍ରଭମ୍। ଉଵାଚୈନଂ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ସୌମିତ୍ରିଂ ସଵିଭୀଷଣମ୍
ହନୁମାନଙ୍କ ପିଠିରେ ବସି, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସୌମିତ୍ରି ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତାଂଶ୍ଚ ଵାନରଶାର୍ଦୂଲାନ୍ ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ମେ ପରାକ୍ରମମ୍। ଅଦ୍ଯ ମତ୍କାର୍ମୁକୋତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଶରଵର୍ଷଂ ଦୁରାସଦମ୍
ମନ୍ଦମାନବ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ, ଏବେ ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖ; ଆଜି ମୋ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯିବା ବାଣର ବର୍ଷା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହେବ।
ମୁକ୍ତଵର୍ଷମିଵାକାଶେ ଧାରଯିଷ୍ଯଥ ସଂଯୁଗେ। ଅଦ୍ଯ ଵୋ ମାମକା ବାଣା ମହାକାର୍ମୁକନିଃସୃତାଃ। ଵିଧମିଷ୍ଯନ୍ତି ଗାତ୍ରାଣି ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ
ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକାଶରେ ବର୍ଷା ବହନ କର, ଏହିପରି ଆଜି ମୋର ବଡ଼ ଧନୁଷରୁ ନିଷ୍କୃତ ବାଣମାନେ ତୁମ ଦେହକୁ ତୁଳା ରାଶିକୁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଜଳାଇଦେବ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣସାଯକନିର୍ଭିନ୍ନାନ୍ ଶୂଲଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିତୋମରୈଃ। ଅଦ୍ଯ ଵୋ ଗମଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନେଵ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଶୂଳ, ଶକ୍ତି ଓ ତୋମରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଆଜି ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।
ସୃଜତଃ ଶରଵର୍ଷାଣି କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଜୀମୂତସ୍ଯେଵ ନଦତଃ କଃ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ମମାଗ୍ରତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତ୍ୱରିତ ହାତରେ ବାଣ ବର୍ଷା କରିବାବେଳେ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମେଘ ପାଖରେ ବିଜୁଳି ଭଳି, ମୋର ସାମ୍ନାରେ କିଏ ଦଢ଼ିପାରିବ?
ରାତ୍ରିଯୁଦ୍ଧେ ତଦା ପୂର୍ଵଂ ଵଜ୍ରାଶନିସମୈଃ ଶରୈଃ। ଶାଯିତୌ ତୌ ମଯା ଭୂଯୋ ଵିସଂଜ୍ଞୌ ସପୁରଃସରୌ
ସେ ଆଗରୁ ରାତିର ଯୁଦ୍ଧରେ, ମୁଁ ବଜ୍ର ଓ ଅଶନି ସମାନ ବାଣରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ଅଚେତନ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଥିଲି।
ସ୍ମୃତିର୍ନ ତେଽସ୍ତି ଵା ମନ୍ଯେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଯାତୋ ଯମକ୍ଷଯମ୍। ଆଶୀଵିଷସମଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଯନ୍ମାଂ ଯୋଦ୍ଧୁମୁପସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ସ୍ମୃତି ହରାଇଛ; ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଇଛ, କାରଣ ତୁମେ ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ବିଷଧର ସାପ ପରି ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗର୍ଜିତଂ ରାଘଵସ୍ତଦା। ଅଭୀତଵଦନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ରାକ୍ଷସମାନେର ରାଜାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ରାଘବ ଭୟହୀନ ମୁହଁ ଓ କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗମଃ ପାରଃ କାର୍ଯାଣାଂ ରାକ୍ଷସ ତ୍ଵଯା। କାର୍ଯାଣାଂ କର୍ମଣା ପାରଂ ଯୋ ଗଚ୍ଛତି ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ହେ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ କହିଛ, କାର୍ଯ୍ୟର ସେ ପାର ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ସଫଳ କରେ, ସେଇ ପ୍ରକୃତି ଜ୍ଞାନୀ।
ସ ତ୍ଵମର୍ଥସ୍ଯ ହୀନାର୍ଥୋ ଦୁରଵାପସ୍ଯ କେନଚିତ୍। ଵାଚା ଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ଜାନୀଷେ କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମୀତି ଦୁର୍ମତେ
ତୁମେ ଯଥେଷ୍ଟ ଧନ ନଥିବା, ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ପାଇବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, କେବଳ କଥା କହି, ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି ବୋଲି ଭାବୁଛ, ମୂଢ଼।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଗତେନାଜୌ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଚରିତସ୍ତଦା। ତସ୍କରାଚରିତୋ ମାର୍ଗୋ ନୈଷ ଵୀରନିଷେଵିତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଚାଲିଥିଲ, ସେଟିଏ ଚୋରମାନେ ଚାଲିଥିବା ପଥ, ବୀରମାନେ ଏହିପରି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଥା ବାଣପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ତଵ ରାକ୍ଷସ। ଦର୍ଶଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ତତ୍ତେଜୋ ଵାଚା ତ୍ଵଂ କିଂ ଵିକତ୍ଥସେ
ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ବାଣର ଆଉତାରେ ଦଢ଼ିଛି; ଆଜି ତୁମ ତେଜ ଦେଖାଅ, କଥାରେ କାହିଁକି ଗର୍ବ କରୁଛ?
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଧନୁର୍ଭୀମଂ ପରାମୃଶ୍ଯ ମହାବଲଃ। ସସର୍ଜ ନିଶିତାନ୍ ବାଣାନିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସମିତିଂଜଯଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡିଲେ।
ତେନ ସୃଷ୍ଟା ମହାଵେଗାଃ ଶରାଃ ସର୍ପଵିଷୋପମାଃ। ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପେତୁଃ ଶ୍ଵସନ୍ତ ଇଵ ପନ୍ନଗାଃ
ସେ ବାଣଗୁଡିକ ଅତି ବେଗରେ ଛାଡାଯାଇ, ସର୍ପବିଷ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା। ସେଗୁଡିକ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ସାପର ପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡିଲା।