ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ମନସ୍ଵୀ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଭୀଷଣମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ବିଭୀଷଣକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ଇହ ତ୍ଵଂ ଜାତସଂଵୃଦ୍ଧଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭ୍ରାତା ପିତୁର୍ମମ। କଥଂ ଦ୍ରୁହ୍ଯସି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପିତୃଵ୍ଯୋ ମମ ରାକ୍ଷସ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବଡ଼ ହେଲା, ମୋ ପିତାଙ୍କ ନିଜ ଭାଇ—କିପରି, ଚାଚା, ତୁମେ ରାକ୍ଷସ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ବିଶ୍ୱାସଘାତ କରୁଛ?
ନ ଜ୍ଞାତିତ୍ଵଂ ନ ସୌହାର୍ଦଂ ନ ଜାତିସ୍ତଵ ଦୁର୍ମତେ। ପ୍ରମାଣଂ ନ ଚ ସୌଦର୍ଯଂ ନ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଦୂଷଣ
ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନା, ତୋର ସହ କୌଣସି ନାତି, ମିତ୍ରତା, ନିଜ ଜନ୍ମର ଗଠିଆ ଲାଗି ନାହିଁ; ତୋର ଦେହରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ନାହିଁ, ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଶୋଚ୍ଯସ୍ତ୍ଵମସି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ନିନ୍ଦନୀଯଶ୍ଚ ସାଧୁଭିଃ। ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଜନମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପରଭୃତ୍ଯତ୍ଵମାଗତଃ
ତୁ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି, ନିଜ ଲୋକମାନେ ଛାଡି ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦାସ ହୋଇଥିବାରୁ, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ତୋତେ ନିନ୍ଦା କରିବେ; ତୁ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ।
ନୈତଚ୍ଛିଥିଲଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ମହଦନ୍ତରମ୍। କ୍ଵ ଚ ସ୍ଵଜନସଂଵାସଃ କ୍ଵ ଚ ନୀଚ ପରାଶ୍ରଯଃ
ତୋର ଅସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧିରେ, ଏହି ବଡ ତଫାତ ତୁ ନୁହେଁ ବୁଝିପାରୁଛୁ: ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ସହ ରହିବା ଏକଥି, ଅନ୍ୟମାନେ ପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଏକଥି, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ କେତେ ତଫାତ।
ଗୁଣଵାନ୍ ଵା ପରଜନଃ ସ୍ଵଜନୋ ନିର୍ଗୁଣୋଽପି ଵା। ନିର୍ଗୁଣଃ ସ୍ଵଜନଃ ଶ୍ରେଯାନ୍ ଯଃ ପରଃ ପର ଏଵ ସଃ
ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଗୁଣବାନ ହେଉନ୍ଥିବା, କିମ୍ବା ନିଜ ଲୋକ ଗୁଣହୀନ ହେଉନ୍ଥିବା, ତଥାପି ନିଜ ଲୋକ ହେଉନ୍ଥିବା ସର୍ବଦା ଭଲ; ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଅନ୍ୟ ହେଉନ୍ଥିବା।
ଯଃ ସ୍ଵପକ୍ଷଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପରପକ୍ଷଂ ନିଷେଵତେ। ସ ସ୍ଵପକ୍ଷେ କ୍ଷଯଂ ଯାତେ ପଶ୍ଚାତ୍ ତୈରେଵ ହନ୍ଯତେ
ଯେ ନିଜ ଦଳ ଛାଡି ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥାଏ, ନିଜ ଦଳ ନଷ୍ଟ ହେଲା ପରେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ମରିଯାଏ।
ନିରନୁକ୍ରୋଶତା ଚେଯଂ ଯାଦୃଶୀ ତେ ନିଶାଚର। ସ୍ଵଜନେନ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯଂ ପୌରୁଷଂ ରାଵଣାନୁଜ
ତୋର ଏହି ନିର୍ଦୟତା, ନିଶାଚର; ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ତୁ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ସହ ନିଜ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇପାରିଥାନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରେଣ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣଃ। ଅଜାନନ୍ନିଵ ମଚ୍ଛୀଲଂ କିଂ ରାକ୍ଷସ ଵିକତ୍ଥସେ
ଭାଇର ପୁଅ ଏପରି କହିଲାପରେ, ବିଭୀଷଣ କହିଲେ: 'ରାକ୍ଷସ, ମୋର ଚରିତ୍ର ଜାଣିନଥିବା ପରି କାହିଁକି ତୁ ଏପରି ଗର୍ବ କରୁଛୁ?'
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତାସାଧୋ ପାରୁଷ୍ଯଂ ତ୍ଯଜ ଗୌରଵାତ୍। କୁଲେ ଯଦ୍ଯପ୍ଯହଂ ଜାତୋ ରକ୍ଷସାଂ କ୍ରୂରକର୍ମଣାମ୍। ଗୁଣୋ ଯଃ ପ୍ରଥମୋ ନୄଣାଂ ତନ୍ମେ ଶୀଲମରାକ୍ଷସମ୍
ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ସମ୍ମାନରୁ, କଠୋରତା ଛାଡ; ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ, ଏହି ମୋର ଚରିତ୍ର, ରାକ୍ଷସ ଚରିତ୍ର ନୁହେଁ।
ନ ରମେ ଦାରୁଣେନାହଂ ନ ଚାଧର୍ମେଣ ଵୈ ରମେ। ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିଷମଶୀଲୋଽପି କଥଂ ଭ୍ରାତା ନିରସ୍ଯତେ
ମୁଁ କଠୋରତାରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଅଧର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ମୋ ଭାଇ ଅନ୍ୟ ଚରିତ୍ର ହେଉଥିବା, ତଥାପି ଭାଇକୁ କିପରି ଛାଡିଦିଯାଏ?
ଧର୍ମାତ୍ ପ୍ରଚ୍ଯୁତଶୀଲଂ ହି ପୁରୁଷଂ ପାପନିଶ୍ଚଯମ୍। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖମଵାପ୍ନୋତି ହସ୍ତାଦାଶୀଵିଷଂ ଯଥା
ଯେ ଲୋକ ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ପାପରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ, ତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ — ହାତରୁ ବିଷାଳ ସାପ ଛାଡିଦେଇବା ପରି।
ପରସ୍ଵହରଣେ ଯୁକ୍ତଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶକମ୍। ତ୍ଯାଜ୍ଯମାହୁର୍ଦୁରାତ୍ମାନଂ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଂ ଯଥା
ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଚାହିଁଥିବା, ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟମନା; ଏମାନେ ଘର ଆଗୁନ ଲାଗିଥିଲା ପରି ଛାଡିଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ପରସ୍ଵାନାଂ ଚ ହରଣଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍। ସୁହୃଦାମତିଶଙ୍କା ଚ ତ୍ରଯୋ ଦୋଷାଃ କ୍ଷଯାଵହାଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ଚୋରି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଚାହିବା, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା — ଏହି ତିନିଟି ଦୋଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ଆଣିଦିଏ।
ମହର୍ଷୀଣାଂ ଵଧୋ ଘୋରଃ ସର୍ଵଦେଵୈଶ୍ଚ ଵିଗ୍ରହଃ। ଅଭିମାନଶ୍ଚ ରୋଷଶ୍ଚ ଵୈରିତ୍ଵଂ ପ୍ରତିକୂଲତା
ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଘୋର ହତ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଶତ୍ରୁତା ଓ ବିରୋଧ।
ଏତେ ଦୋଷା ମମ ଭ୍ରାତୁର୍ଜୀଵିତୈଶ୍ଵର୍ଯନାଶନାଃ। ଗୁଣାନ୍ ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯାମାସୁଃ ପର୍ଵତାନିଵ ତୋଯଦାଃ
ଏହି ଦୋଷମାନେ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; ଏମାନେ ତାଙ୍କ ଗୁଣକୁ ପାହାଡ ଉପରେ ମେଘ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ଗୁପ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଦୋଷୈରେତୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମଯା ଭ୍ରାତା ପିତା ତଵ। ନେଯମସ୍ତି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ନ ଚ ତ୍ଵଂ ନ ଚ ତେ ପିତା
ଏହି ଦୋଷମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତୋର ପିତା ଭାଇକୁ ଛାଡିଦେଇଛି; ଏବେ ଏହି ଲଙ୍କା ପୁରୀ, ତୁ, ଓ ତୋର ପିତା, କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଅତିମାନଶ୍ଚ ବାଲଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵିନୀତଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସ। ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ କାଲପାଶେନ ବ୍ରୂହି ମାଂ ଯଦ୍ ଯଦିଚ୍ଛସି
ତୁ ଅତି ଅଭିମାନୀ, ଅପୂର୍ବ ଶିଶୁ, ଦୁଷ୍ଟଚରିତ୍ର ରାକ୍ଷସ; ତୁ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧା; ଯାହା ଚାହିଁଛୁ, ସେ କଥା ମୋତେ କହ।
ଅଦ୍ଯେହ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯନ୍ମାଂ ପରୁଷମୁକ୍ତଵାନ୍। ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ରାକ୍ଷସାଧମ
ଆଜି ତୁ ଦୁଃଖରେ ପଡିଛୁ, କାରଣ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଛୁ; ତୁ ଏବେ ବଟବୃକ୍ଷ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବୁନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ।
ଧର୍ଷଯିତ୍ଵା ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ଜୀଵିତୁଂ ତ୍ଵଯା। ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ନରଦେଵେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ରଣେ ସହ। ହତସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵତାକାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯସି ଯମକ୍ଷଯମ୍
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ତୁ ଏବେ ବଞ୍ଚିପାରିବୁନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ନରପ୍ରଭୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର; ମରିଗଲା ପରେ, ଦେବତାଙ୍କ କାମ ପୂରଣ କରି, ଯମଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବୁ।
ନିଦର୍ଶଯସ୍ଵାତ୍ମବଲଂ ସମୁଦ୍ଯତଂ କୁରୁଷ୍ଵ ସର୍ଵାଯୁଧସାଯକଵ୍ଯଯମ୍। ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯୈତ୍ଯ ହି ବାଣଗୋଚରଂ ତ୍ଵମଦ୍ଯ ଜୀଵନ୍ ସବଲୋ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖାଅ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ ଚାଳାଅ; କାରଣ ଆଜି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ବାଣର ଆଉତାରେ ପଡି, ତୁମେ ଓ ତୁମ ସେନା ଜୀବନ୍ତ ରହି ପଳାଇପାରିବ ନାହିଁ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ସର୍ଗ।
ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧେନାଭ୍ଯୁତ୍ପପାତ ଚ
ବିଭୀଷଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ ମୁଢ଼ିଗଲା; ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଠୋର କଥା କହିଲା ଓ ରାଗରେ ଉଠିବସିଲା।
ଉଦ୍ଯତାଯୁଧନିସ୍ତ୍ରିଂଶୋ ରଥେ ସୁସମଲଂକୃତେ। କାଲାଶ୍ଵଯୁକ୍ତେ ମହତି ସ୍ଥିତଃ କାଲାନ୍ତକୋପମଃ
ତଳୱାର ଧରି, ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିଲା; ମୃତ୍ୟୁ ଦୂତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିଥିବା ଏହି ରଥରେ ସେ ଶେଷ ସମୟର ଯମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମହାପ୍ରମାଣମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଵେଗଵଦ୍ ଦୃଢମ୍। ଧନୁର୍ଭୀମବଲୋ ଭୀମଂ ଶରାଂଶ୍ଚାମିତ୍ରନାଶନାନ୍
ବଡ଼ ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନେଇଲା।
ତଂ ଦଦର୍ଶ ମହେଷ୍ଵାସୋ ରଥସ୍ଥଃ ସମଲଂକୃତଃ। ଅଲଂକୃତମମିତ୍ରଘ୍ନୋ ରାଵଣସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ବଲୀ
ମହାଧନୁର୍ଧରୀ, ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ହନୂମତ୍ପୃଷ୍ଠମାରୂଢମୁଦଯସ୍ଥରଵିପ୍ରଭମ୍। ଉଵାଚୈନଂ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ସୌମିତ୍ରିଂ ସଵିଭୀଷଣମ୍
ହନୁମାନଙ୍କ ପିଠିରେ ବସି, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସୌମିତ୍ରି ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତାଂଶ୍ଚ ଵାନରଶାର୍ଦୂଲାନ୍ ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ମେ ପରାକ୍ରମମ୍। ଅଦ୍ଯ ମତ୍କାର୍ମୁକୋତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଶରଵର୍ଷଂ ଦୁରାସଦମ୍
ମନ୍ଦମାନବ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ, ଏବେ ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖ; ଆଜି ମୋ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯିବା ବାଣର ବର୍ଷା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହେବ।
ମୁକ୍ତଵର୍ଷମିଵାକାଶେ ଧାରଯିଷ୍ଯଥ ସଂଯୁଗେ। ଅଦ୍ଯ ଵୋ ମାମକା ବାଣା ମହାକାର୍ମୁକନିଃସୃତାଃ। ଵିଧମିଷ୍ଯନ୍ତି ଗାତ୍ରାଣି ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ
ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକାଶରେ ବର୍ଷା ବହନ କର, ଏହିପରି ଆଜି ମୋର ବଡ଼ ଧନୁଷରୁ ନିଷ୍କୃତ ବାଣମାନେ ତୁମ ଦେହକୁ ତୁଳା ରାଶିକୁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଜଳାଇଦେବ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣସାଯକନିର୍ଭିନ୍ନାନ୍ ଶୂଲଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିତୋମରୈଃ। ଅଦ୍ଯ ଵୋ ଗମଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନେଵ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଶୂଳ, ଶକ୍ତି ଓ ତୋମରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଆଜି ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।