thumb|ସପ୍ତାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସପ୍ତାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୌମିତ୍ରିଂ ଜାତହର୍ଷୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ଧନୁଷ୍ପାଣିଂ ତମାଦାଯ ତ୍ଵରମାଣୋ ଜଗାମ ସଃ
ଏଭଳି ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହି, ଖୁସି ହୋଇ ବିଭୀଷଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଧନୁଷ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଵିଦୂରଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତୁ ମହଦ୍ ଵନମ୍। ଅଦର୍ଶଯତ ତତ୍କର୍ମ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେ କିଛି ଦୂର ଯାଇ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ନୀଲଜୀମୂତସଂକାଶଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍। ତେଜସ୍ଵୀ ରାଵଣଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ତେଜସ୍ବୀ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ, ମেঘ ପରି କଳା, ଦେଖାଇଲେ।
ଇହୋପହାରଂ ଭୂତାନାଂ ବଲଵାନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ଉପହୃତ୍ଯ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ସଂଗ୍ରାମମଭିଵର୍ତତେ
ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ଉପହାର ଦେଇଛି; ପରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇଯାଉଛି।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତତୋ ଭଵତି ରାକ୍ଷସଃ। ନିହନ୍ତି ସମରେ ଶତ୍ରୂନ୍ ବଧ୍ନାତି ଚ ଶରୋତ୍ତମୈଃ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ପାଖରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିଦେଉଛି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀରରେ ବାନ୍ଧିଦେଉଛି।
ତମପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ବଲିନଂ ରାଵଣାତ୍ମଜମ୍। ଵିଧ୍ଵଂସଯ ଶରୈର୍ଦୀପ୍ତୈଃ ସରଥଂ ସାଶ୍ଵସାରଥିମ୍
ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ, ତୁମ ଦେଉଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀରରେ, ତାଙ୍କ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ରଥଚାଳକ ସହିତ ନଷ୍ଟ କର।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରନନ୍ଦନଃ। ବଭୂଵାଵସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଚିତ୍ରଂ ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ଧନୁଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ମହାତ୍ୱଜ୍ଞ ସଉମିତ୍ରି, ମିତ୍ରମାନେର ଆନନ୍ଦ, ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭା ହେଲେ, ଧନୁଷ ଚମତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ସ ରଥେନାଗ୍ନିଵର୍ଣେନ ବଲଵାନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ କଵଚୀ ଖଡ୍ଗୀ ସଧ୍ଵଜଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, କବଚ ପିନ୍ଧି, ତଳୱାର ହାତରେ, ପତାକା ଉଠାଇ, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳମାନ ରଥରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯମପରାଜିତମ୍। ସମାହ୍ଵଯେ ତ୍ଵାଂ ସମରେ ସମ୍ଯଗ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
ମହାତ୍ୱଜ୍ଞ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅପରାଜିତ ପୌଲସ୍ତ୍ୟକୁ କହିଲେ: ‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି—ଏଠାରେ ମୋତେ ସମ୍ମାନିତ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।’
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ମନସ୍ଵୀ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଭୀଷଣମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ବିଭୀଷଣକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ଇହ ତ୍ଵଂ ଜାତସଂଵୃଦ୍ଧଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭ୍ରାତା ପିତୁର୍ମମ। କଥଂ ଦ୍ରୁହ୍ଯସି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପିତୃଵ୍ଯୋ ମମ ରାକ୍ଷସ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବଡ଼ ହେଲା, ମୋ ପିତାଙ୍କ ନିଜ ଭାଇ—କିପରି, ଚାଚା, ତୁମେ ରାକ୍ଷସ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ବିଶ୍ୱାସଘାତ କରୁଛ?
ନ ଜ୍ଞାତିତ୍ଵଂ ନ ସୌହାର୍ଦଂ ନ ଜାତିସ୍ତଵ ଦୁର୍ମତେ। ପ୍ରମାଣଂ ନ ଚ ସୌଦର୍ଯଂ ନ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଦୂଷଣ
ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନା, ତୋର ସହ କୌଣସି ନାତି, ମିତ୍ରତା, ନିଜ ଜନ୍ମର ଗଠିଆ ଲାଗି ନାହିଁ; ତୋର ଦେହରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ନାହିଁ, ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଶୋଚ୍ଯସ୍ତ୍ଵମସି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ନିନ୍ଦନୀଯଶ୍ଚ ସାଧୁଭିଃ। ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଜନମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପରଭୃତ୍ଯତ୍ଵମାଗତଃ
ତୁ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି, ନିଜ ଲୋକମାନେ ଛାଡି ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦାସ ହୋଇଥିବାରୁ, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ତୋତେ ନିନ୍ଦା କରିବେ; ତୁ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ।
ନୈତଚ୍ଛିଥିଲଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ମହଦନ୍ତରମ୍। କ୍ଵ ଚ ସ୍ଵଜନସଂଵାସଃ କ୍ଵ ଚ ନୀଚ ପରାଶ୍ରଯଃ
ତୋର ଅସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧିରେ, ଏହି ବଡ ତଫାତ ତୁ ନୁହେଁ ବୁଝିପାରୁଛୁ: ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ସହ ରହିବା ଏକଥି, ଅନ୍ୟମାନେ ପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଏକଥି, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ କେତେ ତଫାତ।
ଗୁଣଵାନ୍ ଵା ପରଜନଃ ସ୍ଵଜନୋ ନିର୍ଗୁଣୋଽପି ଵା। ନିର୍ଗୁଣଃ ସ୍ଵଜନଃ ଶ୍ରେଯାନ୍ ଯଃ ପରଃ ପର ଏଵ ସଃ
ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଗୁଣବାନ ହେଉନ୍ଥିବା, କିମ୍ବା ନିଜ ଲୋକ ଗୁଣହୀନ ହେଉନ୍ଥିବା, ତଥାପି ନିଜ ଲୋକ ହେଉନ୍ଥିବା ସର୍ବଦା ଭଲ; ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଅନ୍ୟ ହେଉନ୍ଥିବା।
ଯଃ ସ୍ଵପକ୍ଷଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପରପକ୍ଷଂ ନିଷେଵତେ। ସ ସ୍ଵପକ୍ଷେ କ୍ଷଯଂ ଯାତେ ପଶ୍ଚାତ୍ ତୈରେଵ ହନ୍ଯତେ
ଯେ ନିଜ ଦଳ ଛାଡି ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥାଏ, ନିଜ ଦଳ ନଷ୍ଟ ହେଲା ପରେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ମରିଯାଏ।
ନିରନୁକ୍ରୋଶତା ଚେଯଂ ଯାଦୃଶୀ ତେ ନିଶାଚର। ସ୍ଵଜନେନ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯଂ ପୌରୁଷଂ ରାଵଣାନୁଜ
ତୋର ଏହି ନିର୍ଦୟତା, ନିଶାଚର; ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ତୁ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ସହ ନିଜ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇପାରିଥାନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରେଣ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣଃ। ଅଜାନନ୍ନିଵ ମଚ୍ଛୀଲଂ କିଂ ରାକ୍ଷସ ଵିକତ୍ଥସେ
ଭାଇର ପୁଅ ଏପରି କହିଲାପରେ, ବିଭୀଷଣ କହିଲେ: 'ରାକ୍ଷସ, ମୋର ଚରିତ୍ର ଜାଣିନଥିବା ପରି କାହିଁକି ତୁ ଏପରି ଗର୍ବ କରୁଛୁ?'
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତାସାଧୋ ପାରୁଷ୍ଯଂ ତ୍ଯଜ ଗୌରଵାତ୍। କୁଲେ ଯଦ୍ଯପ୍ଯହଂ ଜାତୋ ରକ୍ଷସାଂ କ୍ରୂରକର୍ମଣାମ୍। ଗୁଣୋ ଯଃ ପ୍ରଥମୋ ନୄଣାଂ ତନ୍ମେ ଶୀଲମରାକ୍ଷସମ୍
ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ସମ୍ମାନରୁ, କଠୋରତା ଛାଡ; ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ, ଏହି ମୋର ଚରିତ୍ର, ରାକ୍ଷସ ଚରିତ୍ର ନୁହେଁ।
ନ ରମେ ଦାରୁଣେନାହଂ ନ ଚାଧର୍ମେଣ ଵୈ ରମେ। ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିଷମଶୀଲୋଽପି କଥଂ ଭ୍ରାତା ନିରସ୍ଯତେ
ମୁଁ କଠୋରତାରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଅଧର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ମୋ ଭାଇ ଅନ୍ୟ ଚରିତ୍ର ହେଉଥିବା, ତଥାପି ଭାଇକୁ କିପରି ଛାଡିଦିଯାଏ?
ଧର୍ମାତ୍ ପ୍ରଚ୍ଯୁତଶୀଲଂ ହି ପୁରୁଷଂ ପାପନିଶ୍ଚଯମ୍। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖମଵାପ୍ନୋତି ହସ୍ତାଦାଶୀଵିଷଂ ଯଥା
ଯେ ଲୋକ ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ପାପରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ, ତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ — ହାତରୁ ବିଷାଳ ସାପ ଛାଡିଦେଇବା ପରି।
ପରସ୍ଵହରଣେ ଯୁକ୍ତଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶକମ୍। ତ୍ଯାଜ୍ଯମାହୁର୍ଦୁରାତ୍ମାନଂ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଂ ଯଥା
ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଚାହିଁଥିବା, ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟମନା; ଏମାନେ ଘର ଆଗୁନ ଲାଗିଥିଲା ପରି ଛାଡିଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ପରସ୍ଵାନାଂ ଚ ହରଣଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍। ସୁହୃଦାମତିଶଙ୍କା ଚ ତ୍ରଯୋ ଦୋଷାଃ କ୍ଷଯାଵହାଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ଚୋରି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଚାହିବା, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା — ଏହି ତିନିଟି ଦୋଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ଆଣିଦିଏ।
ମହର୍ଷୀଣାଂ ଵଧୋ ଘୋରଃ ସର୍ଵଦେଵୈଶ୍ଚ ଵିଗ୍ରହଃ। ଅଭିମାନଶ୍ଚ ରୋଷଶ୍ଚ ଵୈରିତ୍ଵଂ ପ୍ରତିକୂଲତା
ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଘୋର ହତ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଶତ୍ରୁତା ଓ ବିରୋଧ।
ଏତେ ଦୋଷା ମମ ଭ୍ରାତୁର୍ଜୀଵିତୈଶ୍ଵର୍ଯନାଶନାଃ। ଗୁଣାନ୍ ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯାମାସୁଃ ପର୍ଵତାନିଵ ତୋଯଦାଃ
ଏହି ଦୋଷମାନେ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; ଏମାନେ ତାଙ୍କ ଗୁଣକୁ ପାହାଡ ଉପରେ ମେଘ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ଗୁପ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଦୋଷୈରେତୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମଯା ଭ୍ରାତା ପିତା ତଵ। ନେଯମସ୍ତି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ନ ଚ ତ୍ଵଂ ନ ଚ ତେ ପିତା
ଏହି ଦୋଷମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତୋର ପିତା ଭାଇକୁ ଛାଡିଦେଇଛି; ଏବେ ଏହି ଲଙ୍କା ପୁରୀ, ତୁ, ଓ ତୋର ପିତା, କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଅତିମାନଶ୍ଚ ବାଲଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵିନୀତଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସ। ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ କାଲପାଶେନ ବ୍ରୂହି ମାଂ ଯଦ୍ ଯଦିଚ୍ଛସି
ତୁ ଅତି ଅଭିମାନୀ, ଅପୂର୍ବ ଶିଶୁ, ଦୁଷ୍ଟଚରିତ୍ର ରାକ୍ଷସ; ତୁ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧା; ଯାହା ଚାହିଁଛୁ, ସେ କଥା ମୋତେ କହ।
ଅଦ୍ଯେହ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯନ୍ମାଂ ପରୁଷମୁକ୍ତଵାନ୍। ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ରାକ୍ଷସାଧମ
ଆଜି ତୁ ଦୁଃଖରେ ପଡିଛୁ, କାରଣ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଛୁ; ତୁ ଏବେ ବଟବୃକ୍ଷ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବୁନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ।
ଧର୍ଷଯିତ୍ଵା ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ଜୀଵିତୁଂ ତ୍ଵଯା। ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ନରଦେଵେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ରଣେ ସହ। ହତସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵତାକାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯସି ଯମକ୍ଷଯମ୍
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ତୁ ଏବେ ବଞ୍ଚିପାରିବୁନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ନରପ୍ରଭୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର; ମରିଗଲା ପରେ, ଦେବତାଙ୍କ କାମ ପୂରଣ କରି, ଯମଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବୁ।