ସ ଭୀମକାର୍ମୁକଶରଃ କୃଷ୍ଣାଞ୍ଜନଚଯୋପମଃ। ରକ୍ତାସ୍ଯନଯନୋ ଭୀମୋ ବଭୌ ମୃତ୍ଯୁରିଵାନ୍ତକଃ
ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଓ ବାଣ ନେଇ, କଳା ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ଗଭୀର ରଙ୍ଗର, ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତୁ ରଥସ୍ଥଂ ତଂ ପର୍ଯଵର୍ତତ ତଦ୍ ବଲମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମଵେଗାନାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍
ସେ ରଥରେ ଦେଖାଯିବା ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗତି ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ସେନା ପଛକୁ ଫେରିଗଲା।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କାଲେ ହନୁମାନରୁଜତ୍ ସ ଦୁରାସଦମ୍। ଧରଣୀଧରସଂକାଶୋ ମହାଵୃକ୍ଷମରିଂଦମଃ
ସେହି ସମୟରେ, ଦୁର୍ଲଭ ଓ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ହନୁମାନ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସାନାଂ ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ କାଲାଗ୍ନିରିଵ ନିର୍ଦହନ୍। ଚକାର ବହୁଭିର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ନିଃସଂଜ୍ଞଂ ଯୁଧି ଵାନରଃ
ସେ ବାନର, ବିନାଶ ଅଗ୍ନି ଭଳି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଗଛ ଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ସେନାକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅବାକ ଓ ଅଚେତନ କରିଦେଲେ।
ଵିଧ୍ଵଂସଯନ୍ତଂ ତରସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପଵନାତ୍ମଜମ୍। ରାକ୍ଷସାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ହନୂମନ୍ତମଵାକିରନ୍
ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ ତେଜରେ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଦେଖି, ହଜାର ହଜାର ରାକ୍ଷସ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦେଇ ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଶିତଶୂଲଧରାଃ ଶୂଲୈରସିଭିଶ୍ଚାସିପାଣଯଃ। ଶକ୍ତିହସ୍ତାଶ୍ଚ ଶକ୍ତୀଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈଃ ପଟ୍ଟିଶାଯୁଧାଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ମାନେ ବାଣ ଦେଇ, ତଳୱାର ଧରିଥିବା ମାନେ ତଳୱାର ଦେଇ, ଶକ୍ତି ଧରିଥିବା ମାନେ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ପଟ୍ଟିଶ ଧରିଥିବା ମାନେ ପଟ୍ଟିଶ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ପରିଘୈଶ୍ଚ ଗଦାଭିଶ୍ଚ କୁନ୍ତୈଶ୍ଚ ଶୁଭଦର୍ଶନୈଃ। ଶତଶଶ୍ଚ ଶତଘ୍ନୀଭିରାଯସୈରପି ମୁଦ୍ଗରୈଃ
ପାଇଁ ଲୁହାର କୁହା, ଗଦା, ଦେଖିବାକୁ ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡ, ଶତ ଶତ ଶତଘ୍ନୀ ଓ ଲୁହାର ମୁଦଗର ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଘୋରୈଃ ପରଶୁଭିଶ୍ଚୈଵ ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଵଜ୍ରକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ତଲୈରଶନିସଂନିଭୈଃ
ଭୟଙ୍କର କୁଲାଡ଼ି, ଭିନ୍ଦିପାଳ, ବଜ୍ର ସମାନ ମୁଠି, ଓ ଆଶନି ଭଳି ତଳ ଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଅଭିଜଘ୍ନୁଃ ସମାସାଦ୍ଯ ସମନ୍ତାତ୍ ପର୍ଵତୋପମମ୍। ତେଷାମପି ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚକାର କଦନଂ ମହତ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ରୋଷରେ ବଡ଼ ହାନି କରିଦେଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠମଚଲୋପମମିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍। ସୂଦମାନମସଂତ୍ରସ୍ତମମିତ୍ରାନ୍ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦେଖିଲେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅଚଳ ଓ ନିର୍ଭୟ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ବାନରମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ସାରଥିମୁଵାଚେଦଂ ଯାହି ଯତ୍ରୈଷ ଵାନରଃ। କ୍ଷଯମେଵ ହି ନଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ରାକ୍ଷସାନାମୁପେକ୍ଷିତଃ
ସେ ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ କହିଲେ, 'ଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବାନର ଅଛି; ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଥା ରଖିବାଯିବେ, ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସାରଥିସ୍ତେନ ଯଯୌ ଯତ୍ର ସ ମାରୁତିଃ। ଵହନ୍ ପରମଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ସ୍ଥିତମିନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ରଥେ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସାରଥି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅଜୟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କୁ ରଥରେ ନେଇ, ହନୁମାନ ଅଛିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ।
ସୋଽଭ୍ଯୁପେତ୍ଯ ଶରାନ୍ ଖଡ୍ଗାନ୍ ପଟ୍ଟିଶାଂଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧାନ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷତ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ କପିମୂର୍ଧନି ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ନିକଟକୁ ଆସି, ବାନରର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବାଣ, ତଳୱାର, ପଟ୍ଟିଶ ଓ କୁଲାଡ଼ି ଦେଇ ବର୍ଷା କରିଲେ।
ତାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଘୋରାଣି ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ସ ମାରୁତିଃ। ରୋଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ହନୁମାନ ସେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଏଭଳି କଥା କହିଲେ।
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଯଦି ଶୂରୋଽସି ରାଵଣାତ୍ମଜ ଦୁର୍ମତେ। ଵାଯୁପୁତ୍ରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନ ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯସି
ଯଦି ତୁମେ ସହସି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ବାୟୁଙ୍କ ପୁଅ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ, ଜୀବନ୍ତ ଫେରିବା ନାହିଁ।
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଯଦି ମେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମାହଵେ। ଵେଗଂ ସହସ୍ଵ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ତତସ୍ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵରଃ
ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସହ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଦୁଇ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ସହିପାରିଲେ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ତାହେଲେ ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ।
ହନୂମନ୍ତଂ ଜିଘାଂସନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଯତଶରାସନମ୍। ରାଵଣାତ୍ମଜମାଚଷ୍ଟେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଵିଭୀଷଣଃ
ହନୁମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ଧନୁଷ ତଣିଥିବା ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ବିଭୀଷଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଃ ସ ଵାସଵନିର୍ଜେତା ରାଵଣସ୍ଯାତ୍ମସମ୍ଭଵଃ। ସ ଏଷ ରଥମାସ୍ଥାଯ ହନୂମନ୍ତଂ ଜିଘାଂସତି
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ନିଜ ପୁଅ, ସେ ଏବେ ରଥରେ ବସି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ତମପ୍ରତିମସଂସ୍ଥାନୈଃ ଶରୈଃ ଶତ୍ରୁନିଵାରଣୈଃ। ଜୀଵିତାନ୍ତକରୈର୍ଘୋରୈଃ ସୌମିତ୍ରେ ରାଵଣିଂ ଜହି
ସଉମିତ୍ରି, ତୁମର ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶତ୍ରୁ ଦୂର କରିବା, ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିବା ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତଦା ମହାତ୍ମା ଵିଭୀଷଣେନାରିଵିଭୀଷଣେନ। ଦଦର୍ଶ ତଂ ପର୍ଵତସଂନିକାଶଂ ରଥସ୍ଥିତଂ ଭୀମବଲଂ ଦୁରାସଦମ୍
ଏଭଳି ବିଭୀଷଣ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା, କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧା, ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା।
thumb|ସପ୍ତାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସପ୍ତାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୌମିତ୍ରିଂ ଜାତହର୍ଷୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ଧନୁଷ୍ପାଣିଂ ତମାଦାଯ ତ୍ଵରମାଣୋ ଜଗାମ ସଃ
ଏଭଳି ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହି, ଖୁସି ହୋଇ ବିଭୀଷଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଧନୁଷ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଵିଦୂରଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତୁ ମହଦ୍ ଵନମ୍। ଅଦର୍ଶଯତ ତତ୍କର୍ମ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଵିଭୀଷଣଃ
ସେ କିଛି ଦୂର ଯାଇ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ନୀଲଜୀମୂତସଂକାଶଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍। ତେଜସ୍ଵୀ ରାଵଣଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ତେଜସ୍ବୀ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ, ମেঘ ପରି କଳା, ଦେଖାଇଲେ।
ଇହୋପହାରଂ ଭୂତାନାଂ ବଲଵାନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ଉପହୃତ୍ଯ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ସଂଗ୍ରାମମଭିଵର୍ତତେ
ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ଉପହାର ଦେଇଛି; ପରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇଯାଉଛି।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତତୋ ଭଵତି ରାକ୍ଷସଃ। ନିହନ୍ତି ସମରେ ଶତ୍ରୂନ୍ ବଧ୍ନାତି ଚ ଶରୋତ୍ତମୈଃ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ପାଖରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିଦେଉଛି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀରରେ ବାନ୍ଧିଦେଉଛି।
ତମପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ବଲିନଂ ରାଵଣାତ୍ମଜମ୍। ଵିଧ୍ଵଂସଯ ଶରୈର୍ଦୀପ୍ତୈଃ ସରଥଂ ସାଶ୍ଵସାରଥିମ୍
ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ, ତୁମ ଦେଉଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀରରେ, ତାଙ୍କ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ରଥଚାଳକ ସହିତ ନଷ୍ଟ କର।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରନନ୍ଦନଃ। ବଭୂଵାଵସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଚିତ୍ରଂ ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ଧନୁଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ମହାତ୍ୱଜ୍ଞ ସଉମିତ୍ରି, ମିତ୍ରମାନେର ଆନନ୍ଦ, ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭା ହେଲେ, ଧନୁଷ ଚମତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ସ ରଥେନାଗ୍ନିଵର୍ଣେନ ବଲଵାନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ କଵଚୀ ଖଡ୍ଗୀ ସଧ୍ଵଜଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, କବଚ ପିନ୍ଧି, ତଳୱାର ହାତରେ, ପତାକା ଉଠାଇ, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳମାନ ରଥରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯମପରାଜିତମ୍। ସମାହ୍ଵଯେ ତ୍ଵାଂ ସମରେ ସମ୍ଯଗ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
ମହାତ୍ୱଜ୍ଞ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅପରାଜିତ ପୌଲସ୍ତ୍ୟକୁ କହିଲେ: ‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି—ଏଠାରେ ମୋତେ ସମ୍ମାନିତ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।’