ସ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନଂ ସୌମିତ୍ରିର୍ମିତ୍ରନନ୍ଦନଃ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରବଲଂ ଦୂରାଦପଶ୍ଯଦ୍ ଵ୍ଯୂହମାଶ୍ରିତମ୍
ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ଦୂରରୁ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଦେଖିଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ମାଯାଯୋଗମରିଂଦମଃ। ତସ୍ଥୌ ବ୍ରହ୍ମଵିଧାନେନ ଵିଜେତୁଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ରଘୁନନ୍ଦନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଵିଭୀଷଣେନ ସହିତୋ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଙ୍ଗଦେନ ଚ ଵୀରେଣ ତଥାନିଲସୁତେନ ଚ
ବିଭୀଷଣ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର, ବୀର ଅଙ୍ଗଦ ଓ ବାୟୁପୁତ୍ର ସହିତ ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭୟ ହେଲେ।
ଵିଵିଧମମଲଶସ୍ତ୍ରଭାସ୍ଵରଂ ତଦ୍ ଧ୍ଵଜଗହନଂ ଗହନଂ ମହାରଥୈଶ୍ଚ। ପ୍ରତିଭଯତମମପ୍ରମେଯଵେଗଂ ତିମିରମିଵ ଦ୍ଵିଷତାଂ ବଲଂ ଵିଵେଶ
ନିର୍ମଳ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥରେ ଚମକୁଥିବା, ଧ୍ୱଜରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ତ୍ୱରାର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାର ପରି।
thumb|ଷଡଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଡଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛଅଠିଅଶୀତମ ସର୍ଗ ପଢ଼ାଯାଉଛି।
ଅଥ ତସ୍ଯାମଵସ୍ଥାଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଵଣାନୁଜଃ। ପରେଷାମହିତଂ ଵାକ୍ଯମର୍ଥସାଧକମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ଉପକୃତ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କଥା କହିଲେ।
ଯଦେତଦ୍ ରାକ୍ଷସାନୀକଂ ମେଘଶ୍ଯାମଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ। ଏତଦାଯୋଧ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ କପିଭିଶ୍ଚ ଶିଲାଯୁଧୈଃ
ଏହି ମେଘର ଛାୟା ପରି କଳା ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଦେଖ, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ପାଥର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯାନୀକସ୍ଯ ମହତୋ ଭେଦନେ ଯତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତୋଽପ୍ଯତ୍ର ଭିନ୍ନେ ଦୃଶ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ।
ସ ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରାଶନିପ୍ରଖ୍ଯୈଃ ଶରୈରଵକିରନ୍ ପରାନ୍। ଅଭିଦ୍ରଵାଶୁ ଯାଵଦ୍ ଵୈ ନୈତତ୍ କର୍ମ ସମାପ୍ଯତେ
ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ତୀର ଝଡ଼ି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବର୍ଷା କରି, ଏହି କାମ ଅଧୂରା ନ ରହିଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼।
ଜହି ଵୀର ଦୁରାତ୍ମାନଂ ମାଯାପରମଧାର୍ମିକମ୍। ରାଵଣିଂ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯାଵହମ୍
ହେ ବୀର, ଦୁଷ୍ଟ, ମାୟାବୀ, ଅଧର୍ମିକ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, କୁକର୍ମ କରୁଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ସେଠିକୁ ମାର।
ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷେଣ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତଂ ପ୍ରତି
ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ଋକ୍ଷାଃ ଶାଖାମୃଗାଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ରୁମପ୍ରଵରଯୋଧିନଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସହିତାସ୍ତଦନୀକମଵସ୍ଥିତମ୍
ଅଫଳ ଓ ବାନରମାନେ, ଗଛ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ସେ ସେନା ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ଶିତୈର୍ବାଣୈରସିଭିଃ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସମରେ କପିସୈନ୍ଯଜିଘାଂସଵଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ତଳୱାର, ଶକ୍ତି ଓ ତୋମର ନେଇ ବାନର ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲଃ ସଂଜଜ୍ଞେ କପିରକ୍ଷସାମ୍। ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଲଙ୍କାଂ ନାଦଯନ୍ ଵୈ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାକୁ ଗଞ୍ଜାଇଲା।
ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈଃ ଶିତୈର୍ବାଣୈଶ୍ଚ ପାଦପୈଃ। ଉଦ୍ଯତୈର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ଘୋରୈରାକାଶମାଵୃତମ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଗଛ ଓ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଉଠାଯାଇ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା।
ରାକ୍ଷସା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଵିକୃତାନନବାହଵଃ। ନିଵେଶଯନ୍ତଃ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ସୁମହଦ୍ଭଯମ୍
ବିକୃତ ମୁହଁ ଓ ହାତ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତଥୈଵ ସକଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ଅଭିଜଘ୍ନୁର୍ନିଜଘ୍ନୁଶ୍ଚ ସମରେ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍
ସେହିପରି, ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ର ଚୁଡ଼ା ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଋକ୍ଷଵାନରମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ମହାକାଯୈର୍ମହାବଲୈଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଯୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ମହଦ୍ଭଯମଜାଯତ
ଭଲୁଆ ଓ ବାନରମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀଘଳ ଦେହ ଥିବା ମୁଖ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ ଭୟ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ସ୍ଵମନୀକଂ ଵିଷଣ୍ଣଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଭିରର୍ଦିତମ୍। ଉଦତିଷ୍ଠତ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସ କର୍ମଣ୍ଯନନୁଷ୍ଠିତେ
ନିଜ ସେନା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯିବା ଖବର ଶୁଣି, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ ତାଙ୍କ କାମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଠି ଦେଖିଲେ।
ଵୃକ୍ଷାନ୍ଧକାରାନ୍ନିର୍ଗତ୍ଯ ଜାତକ୍ରୋଧଃ ସ ରାଵଣିଃ। ଆରୁରୋହ ରଥଂ ସଜ୍ଜଂ ପୂର୍ଵଯୁକ୍ତଂ ସୁସଂଯତମ୍
ଗଛର ଅନ୍ଧାରୁ ବାହାରି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ସୁନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ସ ଭୀମକାର୍ମୁକଶରଃ କୃଷ୍ଣାଞ୍ଜନଚଯୋପମଃ। ରକ୍ତାସ୍ଯନଯନୋ ଭୀମୋ ବଭୌ ମୃତ୍ଯୁରିଵାନ୍ତକଃ
ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଓ ବାଣ ନେଇ, କଳା ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ଗଭୀର ରଙ୍ଗର, ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତୁ ରଥସ୍ଥଂ ତଂ ପର୍ଯଵର୍ତତ ତଦ୍ ବଲମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମଵେଗାନାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍
ସେ ରଥରେ ଦେଖାଯିବା ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗତି ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ସେନା ପଛକୁ ଫେରିଗଲା।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କାଲେ ହନୁମାନରୁଜତ୍ ସ ଦୁରାସଦମ୍। ଧରଣୀଧରସଂକାଶୋ ମହାଵୃକ୍ଷମରିଂଦମଃ
ସେହି ସମୟରେ, ଦୁର୍ଲଭ ଓ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ହନୁମାନ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସାନାଂ ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ କାଲାଗ୍ନିରିଵ ନିର୍ଦହନ୍। ଚକାର ବହୁଭିର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ନିଃସଂଜ୍ଞଂ ଯୁଧି ଵାନରଃ
ସେ ବାନର, ବିନାଶ ଅଗ୍ନି ଭଳି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଗଛ ଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ସେନାକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅବାକ ଓ ଅଚେତନ କରିଦେଲେ।
ଵିଧ୍ଵଂସଯନ୍ତଂ ତରସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପଵନାତ୍ମଜମ୍। ରାକ୍ଷସାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ହନୂମନ୍ତମଵାକିରନ୍
ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ ତେଜରେ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଦେଖି, ହଜାର ହଜାର ରାକ୍ଷସ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦେଇ ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଶିତଶୂଲଧରାଃ ଶୂଲୈରସିଭିଶ୍ଚାସିପାଣଯଃ। ଶକ୍ତିହସ୍ତାଶ୍ଚ ଶକ୍ତୀଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈଃ ପଟ୍ଟିଶାଯୁଧାଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ମାନେ ବାଣ ଦେଇ, ତଳୱାର ଧରିଥିବା ମାନେ ତଳୱାର ଦେଇ, ଶକ୍ତି ଧରିଥିବା ମାନେ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ପଟ୍ଟିଶ ଧରିଥିବା ମାନେ ପଟ୍ଟିଶ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ପରିଘୈଶ୍ଚ ଗଦାଭିଶ୍ଚ କୁନ୍ତୈଶ୍ଚ ଶୁଭଦର୍ଶନୈଃ। ଶତଶଶ୍ଚ ଶତଘ୍ନୀଭିରାଯସୈରପି ମୁଦ୍ଗରୈଃ
ପାଇଁ ଲୁହାର କୁହା, ଗଦା, ଦେଖିବାକୁ ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡ, ଶତ ଶତ ଶତଘ୍ନୀ ଓ ଲୁହାର ମୁଦଗର ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଘୋରୈଃ ପରଶୁଭିଶ୍ଚୈଵ ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଵଜ୍ରକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ତଲୈରଶନିସଂନିଭୈଃ
ଭୟଙ୍କର କୁଲାଡ଼ି, ଭିନ୍ଦିପାଳ, ବଜ୍ର ସମାନ ମୁଠି, ଓ ଆଶନି ଭଳି ତଳ ଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଅଭିଜଘ୍ନୁଃ ସମାସାଦ୍ଯ ସମନ୍ତାତ୍ ପର୍ଵତୋପମମ୍। ତେଷାମପି ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚକାର କଦନଂ ମହତ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ରୋଷରେ ବଡ଼ ହାନି କରିଦେଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠମଚଲୋପମମିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍। ସୂଦମାନମସଂତ୍ରସ୍ତମମିତ୍ରାନ୍ ପଵନାତ୍ମଜମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦେଖିଲେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅଚଳ ଓ ନିର୍ଭୟ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ବାନରମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।