ଶୁନଃଶେପଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ମହାଯଶାଃ। ଵ୍ଯଶ୍ରମତ୍ ପୁଷ୍କରେ ରାଜା ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ରଘୁନନ୍ଦନ
ରଘୁବଂଶୀ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ ପୁଷ୍କରରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଶୁନଃଶେପୋ ମହାଯଶାଃ। ପୁଷ୍କରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାଗମ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶ ହ
ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୁନଃଶେପ ପୁଷ୍କରରେ ଆସି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତପ୍ଯନ୍ତମୃଷିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ମାତୁଲଂ ପରମାତୁରଃ। ଵିଷଣ୍ଣଵଦନୋ ଦୀନସ୍ତୃଷ୍ଣଯା ଚ ଶ୍ରମେଣ ଚ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଉଦାସ ଓ ଶୋକାକୁଳ ଥିଲା, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ମାମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ପପାତାଙ୍କେ ମୁନେ ରାମ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ। ନ ମେଽସ୍ତି ମାତା ନ ପିତା ଜ୍ଞାତଯୋ ବାନ୍ଧଵାଃ କୁତଃ
ହେ ରାମ, ଶୁନଃଶେପ ମୁନିଙ୍କ ଗୋଦରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ— 'ମୋର କୌଣସି ମା ନାହିଁ, ବାପା ନାହିଁ, ଆଉ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ବା ବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ମାଂ ସୌମ୍ଯ ଧର୍ମେଣ ମୁନିପୁଂଗଵ। ତ୍ରାତା ତ୍ଵଂ ହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ଵଂ ହି ଭାଵନଃ
'ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧୁର ହୃଦୟ ଥିବା, ଧର୍ମରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆପଣ ଉଚିତ। ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।'
ରାଜା ଚ କୃତକାର୍ଯଃ ସ୍ଯାଦହଂ ଦୀର୍ଘାଯୁରଵ୍ଯଯଃ। ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମୁପାଶ୍ନୀଯାଂ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ହ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍
'ରାଜାଙ୍କ କାମ ସଫଳ ହେଉ, ମୁଁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅବିନାଶୀ ହେଉ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବି।'
ସ ମେ ନାଥୋ ହ୍ଯନାଥସ୍ଯ ଭଵ ଭଵ୍ଯେନ ଚେତସା। ପିତେଵ ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମାତ୍ମଂସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହସି କିଲ୍ବିଷାତ୍
'ମୋ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ, କାରଣ ମୋର କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ। ଭଲ ହୃଦୟ ରଖି, ବାପା ଯେମିତି ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏମିତି ଆପଣ ମୋତେ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ। ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ବହୁଵିଧଂ ପୁତ୍ରାନିଦମୁଵାଚ ହ
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯତ୍କୃତେ ପିତରଃ ପୁତ୍ରାଞ୍ଜନଯନ୍ତି ଶୁଭାର୍ଥିନଃ। ପରଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ତସ୍ଯ କାଲୋଽଯମାଗତଃ
'ଯାହା ପାଇଁ ବାପାମାନେ ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୁଅ ଚାହାନ୍ତି, ପରଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ— ସେଇ ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି।'
ଅଯଂ ମୁନିସୁତୋ ବାଲୋ ମତ୍ତଃ ଶରଣମିଚ୍ଛତି। ଅସ୍ଯ ଜୀଵିତମାତ୍ରେଣ ପ୍ରିଯଂ କୁରୁତ ପୁତ୍ରକାଃ
'ଏହି ମୁନିପୁତ୍ର ଛୁଆଁ ମୋ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଛି। ମୋ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଜୀବନ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଭଲ କର।'
ସର୍ଵେ ସୁକୃତକର୍ମାଣଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମପରାଯଣାଃ। ପଶୁଭୂତା ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତୃପ୍ତିମଗ୍ନେଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ
'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ବଳି ହେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ତୃପ୍ତ କର।'
ନାଥଵାଂଶ୍ଚ ଶୁନଃଶେପୋ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚାଵିଘ୍ନତୋ ଭଵେତ୍। ଦେଵତାସ୍ତର୍ପିତାଶ୍ଚ ସ୍ଯୁର୍ମମ ଚାପି କୃତଂ ଵଚଃ
'ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିବ, ଯଜ୍ଞ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେବ, ଦେବତାମାନେ ତୃପ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ମୋର କଥା ସଫଳ ହେବ।'
ମୁନେସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦାଦଯଃ ସୁତାଃ। ସାଭିମାନଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଲୀଲମିଦମବ୍ରୁଵନ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଗର୍ବ ଓ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଏହିପରି କହିଲେ—
କଥମାତ୍ମସୁତାନ୍ ହିତ୍ଵା ତ୍ରାଯସେଽନ୍ଯସୁତଂ ଵିଭୋ। ଅକାର୍ଯମିଵ ପଶ୍ଯାମଃ ଶ୍ଵମାଂସମିଵ ଭୋଜନେ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ପୁଅକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ? ଏହା ଅନୁଚିତ ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ଖାଦ୍ୟରେ କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇବା ପରି।'
ତେଷାଂ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଣାଂ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନୋ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ପୁଅମାନେଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ୍ ହେଲା ଏବଂ ସେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିଃସାଧ୍ଵସମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଧର୍ମାଦପି ଵିଗର୍ହିତମ୍। ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ତୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଦାରୁଣଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଏହି କଥା ଭୟ ଛାଡ଼ି କହାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଭଲ ନାହିଁ କହେ। ମୋର କଥା ଅମାନ୍ୟ କରି, ଏହା ଏତେ କଠିନ ଏବଂ ଶୁଣିଲେ ଦେହ କଂପିଉଠେ।
ଶ୍ଵମାଂସଭୋଜିନଃ ସର୍ଵେ ଵାସିଷ୍ଠା ଇଵ ଜାତିଷୁ। ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ପୃଥିଵ୍ଯାମନୁଵତ୍ସ୍ଯଥ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ପରି, ଜନ୍ମରୁ କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇବ। ପୂରା ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ରହିବ।
କୃତ୍ଵା ଶାପସମାଯୁକ୍ତାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ମୁନିଵରସ୍ତଦା। ଶୁନଃଶେପମୁଵାଚାର୍ତଂ କୃତ୍ଵା ରକ୍ଷାଂ ନିରାମଯାମ୍
ମହାମୁନି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଓ ନିରୋଗ ରଖି, ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପ ସହ କଥା ହେଲେ।
ପଵିତ୍ରପାଶୈରାବଦ୍ଧୋ ରକ୍ତମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ। ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯୂପମାସାଦ୍ଯ ଵାଗ୍ଭିରଗ୍ନିମୁଦାହର
ପବିତ୍ର ଦୋରିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଯୂପ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶବ୍ଦରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକ।
ଇମେ ଚ ଗାଥେ ଦ୍ଵେ ଦିଵ୍ଯେ ଗାଯେଥା ମୁନିପୁତ୍ରକ। ଅମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିଂସ୍ତତଃ ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ମୁନିପୁତ୍ର, ଏହି ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ତୁମେ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଗାଅ। ତାପରେ ତୁମେ ସଫଳତା ପାଇବ।
ଶୁନଃଶେପୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତେ ଦ୍ଵେ ଗାଥେ ସୁସମାହିତଃ। ତ୍ଵରଯା ରାଜସିଂହଂ ତମମ୍ବରୀଷମୁଵାଚ ହ
ଶୁନଃଶେପ ଏହି ଦୁଇଟି ଗୀତ ଭଲଭାବେ ମନେ ରଖି, ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜସିଂହ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛାଵହେ ଵଯମ୍। ନିଵର୍ତଯସ୍ଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦୀକ୍ଷାଂ ଚ ସମୁଦାହର
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଚଳନ୍ତୁ ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଦୀକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି, ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଘୋଷଣା କର।
ତଦ୍ ଵାକ୍ଯମୃଷିପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ। ଜଗାମ ନୃପତିଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଯଜ୍ଞଵାଟମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଖୁସିରେ ତୁରନ୍ତ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇଲେ।
ସଦସ୍ଯାନୁମତେ ରାଜା ପଵିତ୍ରକୃତଲକ୍ଷଣମ୍। ପଶୁଂ ରକ୍ତାମ୍ବରଂ କୃତ୍ଵା ଯୂପେ ତଂ ସମବନ୍ଧଯତ୍
ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ରାଜା ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ପଶୁକୁ ଲାଲ ଜାମା ପିନ୍ଧାଇ, ଯୂପରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ସ ବଦ୍ଧୋ ଵାଗ୍ଭିରଗ୍ର୍ଯାଭିରଭିତୁଷ୍ଟାଵ ଵୈ ସୁରୌ। ଇନ୍ଦ୍ରମିନ୍ଦ୍ରାନୁଜଂ ଚୈଵ ଯଥାଵନ୍ମୁନିପୁତ୍ରକଃ
ଏଭଳି ବାନ୍ଧାଯାଇ, ମୁନିପୁତ୍ର ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଉକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୀତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ରହସ୍ଯସ୍ତୁତିତୋଷିତଃ। ଦୀର୍ଘମାଯୁସ୍ତଦା ପ୍ରାଦାଚ୍ଛୁନଃଶେପାଯ ଵାସଵଃ
ତାପରେ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗୁପ୍ତ ଷ୍ଟୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଲେ।
ସ ଚ ରାଜା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚ ସମାପ୍ତଵାନ୍। ଫଲଂ ବହୁଗୁଣଂ ରାମ ସହସ୍ରାକ୍ଷପ୍ରସାଦଜମ୍
ସେଇ ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ବହୁ ଫଳ ଲାଗିଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୂଯସ୍ତେପେ ମହାତପାଃ। ପୁଷ୍କରେଷୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମା ହୋଇ, ପୁଷ୍କର କୁଣ୍ଡରେ ଆଉ ଶତ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।
thumb|ତ୍ରିଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ତିରଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଵ୍ରତସ୍ନାତଂ ମହାମୁନିମ୍। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତପଃ ଫଲଚିକୀର୍ଷଵଃ
ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ବ୍ରତ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ।