ହତା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତା ସୀତା ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ରାଘଵଃ। ହନୂମଦ୍ଵଚନାତ୍ ସୌମ୍ଯ ତତୋ ମୋହମୁପାଶ୍ରିତଃ
ହନୁମାନଙ୍କ ଠାରୁ 'ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛି' ବୋଲି ଶୁଣିବା ସହିତ ରାଘବ ଶୋକରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
କଥଯନ୍ତଂ ତୁ ସୌମିତ୍ରିଂ ସଂନିଵାର୍ଯ ଵିଭୀଷଣଃ। ପୁଷ୍କଲାର୍ଥମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ରାମମବ୍ରଵୀତ୍
ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହୁଥିବା ବେଳେ, ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦ କରି ଅଚେତନ ରାମଙ୍କୁ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଥିବା କଥା କହିଲେ।
ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରାର୍ତରୂପେଣ ଯଦୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ହନୂମତା। ତଦଯୁକ୍ତମହଂ ମନ୍ଯେ ସାଗରସ୍ଯେଵ ଶୋଷଣମ୍
ହନୁମାନ ଯେଉଁ ଦୁଃଖିତ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ତୁମକୁ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାବୁଛି—ଏହା ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହେବା ପରି ଅସମ୍ଭବ।
ଅଭିପ୍ରାଯଂ ତୁ ଜାନାମି ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ସୀତାଂ ପ୍ରତି ମହାବାହୋ ନ ଚ ଘାତଂ କରିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣେ, ହେ ମହାବାହୁ, ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ମାରିବେ ନାହିଁ।
ଯାଚ୍ଯମାନଃ ସୁବହୁଶୋ ମଯା ହିତଚିକୀର୍ଷୁଣା। ଵୈଦେହୀମୁତ୍ସୃଜସ୍ଵେତି ନ ଚ ତତ୍ କୃତଵାନ୍ ଵଚଃ
ମୁଁ ତୁମର ଭଲ ଚାହିଁ ବାରମ୍ବାର ରାବଣଙ୍କୁ ବିନନ୍ତି କରିଛି ଯେ, 'ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ', କିନ୍ତୁ ସେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ସାମ୍ନା ନ ଦାନେନ ନ ଭେଦେନ କୁତୋ ଯୁଧା। ସା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମପି ଶକ୍ଯେତ ନୈଵ ଚାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍
ନ ସମ୍ମତି, ନ ଦାନ, ନ ଭେଦ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, କେହି ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵାନରାନ୍ ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ପ୍ରତିଯାତଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ମାଯାମଯୀଂ ମହାବାହୋ ତାଂ ଵିଦ୍ଧି ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ ବାନରମାନେଂକୁ ମୋହିତ କରି ଚାଲିଗଲା; ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଜାଣ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସେଇ ମାୟାଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଚୈତ୍ଯଂ ନିକୁମ୍ଭିଲାମଦ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ଯ ହୋମଂ କରିଷ୍ଯତି। ହୁତଵାନୁପଯାତୋ ହି ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ
ଆଜି ନିକୁମ୍ଭିଳାର ଚୈତ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ହୋମ କରିବ; ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ହବନ କରି ଆସିଛି।
ଦୁରାଧର୍ଷୋ ଭଵତ୍ଯେଷ ସଂଗ୍ରାମେ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ତେନ ମୋହଯତା ନୂନମେଷା ମାଯା ପ୍ରଯୋଜିତା
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣପୁତ୍ର ଅଜୟ ହୋଇଯାଏ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମାୟା ତାଙ୍କର ଚଳ କାରଣରେ ହୋଇଛି।
ଵିଘ୍ନମନ୍ଵିଚ୍ଛତା ତତ୍ର ଵାନରାଣାଂ ପରାକ୍ରମେ। ସସୈନ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମୋ ଯାଵତ୍ତନ୍ନ ସମାପ୍ଯତେ
ବାନରମାନେଂକର ପ୍ରତାପକୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ, ଆମେ ସେନା ସହିତ ସେଠାକୁ ଚଳିଯିବା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ହୋମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନହୁଏ।
ତ୍ଯଜୈନଂ ନରଶାର୍ଦୂଲ ମିଥ୍ଯା ସଂତାପମାଗତମ୍। ସୀଦତେ ହି ବଲଂ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ଶୋକକର୍ଶିତମ୍
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅସତ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ତୁମକୁ ଶୋକରେ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅବସାନ ହେଉଛି।
ଇହ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵସ୍ଥହୃଦଯସ୍ତିଷ୍ଠ ସତ୍ତ୍ଵସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରେଷଯାସ୍ମାଭିଃ ସହ ସୈନ୍ଯାନୁକର୍ଷିଭିଃ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟ ଓ ଦୃଢ଼ ମନେ ରୁହ; ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେନାନାୟକମାନେ ସହିତ ପଠାଉ।
ଏଷ ତଂ ନରଶାର୍ଦୂଲୋ ରାଵଣିଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ତ୍ଯାଜଯିଷ୍ଯତି ତତ୍କର୍ମ ତତୋ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ହଟାଇଦେବେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ହେବ।
ତସ୍ଯୈତେ ନିଶିତାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ ପତ୍ରିପତ୍ରାଙ୍ଗଵାଜିନଃ। ପତତ୍ତ୍ରିଣ ଇଵାସୌମ୍ଯାଃ ଶରାଃ ପାସ୍ଯନ୍ତି ଶୋଣିତମ୍
ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଧାରାଳୁ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ପଖା ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଥିବା, ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ନମ୍ର ହୋଇ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଯିବେ।
ତତ୍ ସଂଦିଶ ମହାବାହୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍। ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ ଵଜ୍ରଂ ଵଜ୍ରଧରୋ ଯଥା
ଏହିଠାରେ, ବଳଶାଳୀ ମହାବାହୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେମନ୍ତ୍ରଣା କର, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ।
ମନୁଜଵର ନ କାଲଵିପ୍ରକର୍ଷୋ ରିପୁନିଧନଂ ପ୍ରତି ଯତ୍କ୍ଷମୋଽଦ୍ଯ କର୍ତୁମ୍। ତ୍ଵମତିସୃଜ ରିପୋର୍ଵଧାଯ ଵଜ୍ରଂ ଦିଵିଜରିପୋର୍ମଥନେ ଯଥା ମହେନ୍ଦ୍ରଃ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ସମୟର କୌଣସି ବିଳମ୍ବ ନାହିଁ; ଆଜି ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ। ମହେନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ବଜ୍ର ଦେଇ ନାଶ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ବଜ୍ର ଛାଡ଼।
ସମାପ୍ତକର୍ମା ହି ସ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭୋ ଭଵତ୍ଯଦୃଶ୍ଯଃ ସମରେ ସୁରାସୁରୈଃ। ଯୁଯୁତ୍ସତା ତେନ ସମାପ୍ତକର୍ମଣା ଭଵେତ୍ ସୁରାଣାମପି ସଂଶଯୋ ମହାନ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିଥାଏ, ସେ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏପରି ସମାପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅନିଶ୍ଚିତ ହେଇଯାନ୍ତି।
thumb|ପଞ୍ଚାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏଠାରେ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ଶୋକକର୍ଶିତଃ। ନୋପଧାରଯତେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ତେନ ରକ୍ଷସା
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଶୋକରେ କ୍ଳାନ୍ତ ରାଘବ ସେଇ ରାକ୍ଷସ କହିଥିବା କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଧୈର୍ଯମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ। ଵିଭୀଷଣମୁପାସୀନମୁଵାଚ କପିସଂନିଧୌ
ତାପରେ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈର୍ଋତାଧିପତେ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ତେ ଵିଭୀଷଣ। ଭୂଯସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ବ୍ରୂହି ଯତ୍ତେ ଵିଵକ୍ଷିତମ୍
ହେ ନିଶାଚରମହାରାଜ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ସେଥିରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ତୁମର ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଥି କହ।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ଯତ୍ ତତ୍ ପୁନରିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ବଭାଷେଽଥ ଵିଭୀଷଣଃ
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିଭୀଷଣ ପୁଣି ସେଇ କଥା ଏଭଳି କହିଲେ।
ଯଥାଽଽଜ୍ଞପ୍ତଂ ମହାବାହୋ ତ୍ଵଯା ଗୁଲ୍ମନିଵେଶନମ୍। ତତ୍ ତଥାନୁଷ୍ଠିତଂ ଵୀର ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯସମନନ୍ତରମ୍
ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲ, ସେଇ ଭଳି ସେନା ବିନ୍ୟାସ ତୁମ କଥା ପରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ କରାଯାଇଛି।
ତାନ୍ଯନୀକାନି ସର୍ଵାଣି ଵିଭକ୍ତାନି ସମନ୍ତତଃ। ଵିନ୍ଯସ୍ତା ଯୂଥପାଶ୍ଚୈଵ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵିଭାଗଶଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ଚାରିପାଖରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସେନାନାୟକମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ଦଳରେ ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।
ଭୂଯସ୍ତୁ ମମ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାପ୍ରଭୋ। ତ୍ଵଯ୍ଯକାରଣସଂତପ୍ତେ ସଂତପ୍ତହୃଦଯା ଵଯମ୍
ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଆଉ କିଛି କହିବାକୁ ଅଛି, ଦୟାକରି ଶୁଣ; ଯେପରି ତୁମେ ଦୁଃଖିତ, ଆମ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅଛି।
ତ୍ଯଜ ରାଜନ୍ନିମଂ ଶୋକଂ ମିଥ୍ଯା ସଂତାପମାଗତମ୍। ଯଦିଯଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ଚିନ୍ତା ଶତ୍ରୁହର୍ଷଵିଵର୍ଧିନୀ
ହେ ରାଜା, ଏହି ଶୋକ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ଏହି ଚିନ୍ତାକୁ ଦୂର କର, ଯାହା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦକୁ ବଢ଼ାଏ।
ଉଦ୍ଯମଃ କ୍ରିଯତାଂ ଵୀର ହର୍ଷଃ ସମୁପସେଵ୍ଯତାମ୍। ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯା ଯଦି ତେ ସୀତା ହନ୍ତଵ୍ଯାଶ୍ଚ ନିଶାଚରାଃ
ହେ ବୀର, ଚେଷ୍ଟା କର, ଆତ୍ମବଳ ଧର; ଯଦି ସୀତାକୁ ପୁନଃ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ ହେବେ।
ରଘୁନନ୍ଦନ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ମେ ହିତଂ ଵଚଃ। ସାଧ୍ଵଯଂ ଯାତୁ ସୌମିତ୍ରିର୍ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ
ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ମୁଁ ଉପକାରୀ କଥା କହିବି, ଶୁଣ; ସଉମିତ୍ରି ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଯାଉ।
ନିକୁମ୍ଭିଲାଯାଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ହନ୍ତୁଂ ରାଵଣିମାହଵେ। ଧନୁର୍ମଣ୍ଡଲନିର୍ମୁକ୍ତୈରାଶୀଵିଷଵିଷୋପମୈଃ
ସେ ନିକୁମ୍ଭିଳାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ସାପର ବିଷ ସମାନ ବାଣରେ ବଧ କରୁ।
ଶରୈର୍ହନ୍ତୁଂ ମହେଷ୍ଵାସୋ ରାଵଣିଂ ସମିତିଂଜଯଃ। ତେନ ଵୀରେଣ ତପସା ଵରଦାନାତ୍ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାମଗାଶ୍ଚ ତୁରଙ୍ଗମାଃ
ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜେତା, ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ବଧ କରିବେ; କାରଣ, ଏହି ବୀର ତପସ୍ୟା ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ବ୍ରହ୍ମଶିରସ୍ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା ଘୋଡ଼ା ପାଇଛନ୍ତି।