ତଦଦ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଵୀର ଦୁଃଖମିନ୍ଦ୍ରଜିତା କୃତମ୍। କର୍ମଣା ଵ୍ଯପନେଷ୍ଯାମି ତସ୍ମାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠ ରାଘଵ
ଏହିପରି, ହେ ବୀର, ଆଜି ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ କରାଇଥିବା ବଡ଼ ଦୁଃଖକୁ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିଦେବି; ତେଣୁ ଉଠ, ହେ ରାଘବ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ନରଶାର୍ଦୂଲ ଦୀର୍ଘବାହୋ ଧୃତଵ୍ରତ। କିମାତ୍ମାନଂ ମହାତ୍ମାନମାତ୍ମାନଂ ନାଵବୁଧ୍ଯସେ
ଉଠ, ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ଦୀର୍ଘବାହୁ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ! ଏତେ ମହାତ୍ମା ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ନିଜକୁ କାହିଁକି ଚିହ୍ନିପାରୁନାହଁ?
ଅଯମନଘ ତଵୋଦିତଃ ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ଜନକସୁତାନିଧନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ରୁଷ୍ଟଃ। ସରଥଗଜହଯାଂ ସରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଂ ଭୃଶମିଷୁଭିର୍ଵିନିପାତଯାମି ଲଙ୍କାମ୍
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ, ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଛି; ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସନାୟକ ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ମୁଁ ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।
thumb|ଚତୁରଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁରଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଚଉରାଶିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ରାମମାଶ୍ଵାସମାନେ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲେ। ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଗୁଲ୍ମାନ୍ ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ତତ୍ରାଗଚ୍ଛଦ୍ ଵିଭୀଷଣଃ
ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା ବେଳେ, ବିଭୀଷଣ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଠିକ୍ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ରଖି ଦେଇଥିଲେ।
ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ଵୀରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିରଭିସଂଵୃତଃ। ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯାକାରୈର୍ମାତଂଗୈରିଵ ଯୂଥପୈଃ
ସେ ବିଭୀଷଣ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଚାରିଜଣ ବୀର ସହ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଘନ ମେଘ ପରି କଳା ଏବଂ ହାତୀ ଦଳର ନେତାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ରାଘଵଂ ଶୋକଲାଲସମ୍। ଵାନରାଂଶ୍ଚାପି ଦଦୃଶେ ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣାନ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶୋକରେ ଭାସୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ରାଘଵଂ ଚ ମହାତ୍ମାନମିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନମ୍। ଦଦର୍ଶ ମୋହମାପନ୍ନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାଙ୍କମାଶ୍ରିତମ୍
ସେ ବିଭୀଷଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳର ଗର୍ବ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗୋଦରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ଵ୍ରୀଡିତଂ ଶୋକସଂତପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ଵିଭୀଷଣଃ। ଅନ୍ତର୍ଦୁଃଖେନ ଦୀନାତ୍ମା କିମେତଦିତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଶର୍ମ ଏବଂ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଜାଗିଲା, ସେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ ଘଟିଲା?'
ଵିଭୀଷଣମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ତାଂଶ୍ଚ ଵାନରାନ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଵାଚ ମନ୍ଦାର୍ଥମିଦଂ ବାଷ୍ପପରିପ୍ଲୁତଃ
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମୁହଁ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ସେହି ବାନରମାନେ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା କଣ୍ଠରେ କଷ୍ଟରେ କିଛି କଥା କହିଲେ।
ହତା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତା ସୀତା ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ରାଘଵଃ। ହନୂମଦ୍ଵଚନାତ୍ ସୌମ୍ଯ ତତୋ ମୋହମୁପାଶ୍ରିତଃ
ହନୁମାନଙ୍କ ଠାରୁ 'ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛି' ବୋଲି ଶୁଣିବା ସହିତ ରାଘବ ଶୋକରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
କଥଯନ୍ତଂ ତୁ ସୌମିତ୍ରିଂ ସଂନିଵାର୍ଯ ଵିଭୀଷଣଃ। ପୁଷ୍କଲାର୍ଥମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ରାମମବ୍ରଵୀତ୍
ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହୁଥିବା ବେଳେ, ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦ କରି ଅଚେତନ ରାମଙ୍କୁ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଥିବା କଥା କହିଲେ।
ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରାର୍ତରୂପେଣ ଯଦୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ହନୂମତା। ତଦଯୁକ୍ତମହଂ ମନ୍ଯେ ସାଗରସ୍ଯେଵ ଶୋଷଣମ୍
ହନୁମାନ ଯେଉଁ ଦୁଃଖିତ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ତୁମକୁ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାବୁଛି—ଏହା ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହେବା ପରି ଅସମ୍ଭବ।
ଅଭିପ୍ରାଯଂ ତୁ ଜାନାମି ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ସୀତାଂ ପ୍ରତି ମହାବାହୋ ନ ଚ ଘାତଂ କରିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣେ, ହେ ମହାବାହୁ, ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ମାରିବେ ନାହିଁ।
ଯାଚ୍ଯମାନଃ ସୁବହୁଶୋ ମଯା ହିତଚିକୀର୍ଷୁଣା। ଵୈଦେହୀମୁତ୍ସୃଜସ୍ଵେତି ନ ଚ ତତ୍ କୃତଵାନ୍ ଵଚଃ
ମୁଁ ତୁମର ଭଲ ଚାହିଁ ବାରମ୍ବାର ରାବଣଙ୍କୁ ବିନନ୍ତି କରିଛି ଯେ, 'ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ', କିନ୍ତୁ ସେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ସାମ୍ନା ନ ଦାନେନ ନ ଭେଦେନ କୁତୋ ଯୁଧା। ସା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମପି ଶକ୍ଯେତ ନୈଵ ଚାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍
ନ ସମ୍ମତି, ନ ଦାନ, ନ ଭେଦ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, କେହି ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵାନରାନ୍ ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ପ୍ରତିଯାତଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ମାଯାମଯୀଂ ମହାବାହୋ ତାଂ ଵିଦ୍ଧି ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ସେ ରାକ୍ଷସ ବାନରମାନେଂକୁ ମୋହିତ କରି ଚାଲିଗଲା; ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଜାଣ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସେଇ ମାୟାଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଚୈତ୍ଯଂ ନିକୁମ୍ଭିଲାମଦ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ଯ ହୋମଂ କରିଷ୍ଯତି। ହୁତଵାନୁପଯାତୋ ହି ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ
ଆଜି ନିକୁମ୍ଭିଳାର ଚୈତ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ହୋମ କରିବ; ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ହବନ କରି ଆସିଛି।
ଦୁରାଧର୍ଷୋ ଭଵତ୍ଯେଷ ସଂଗ୍ରାମେ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ତେନ ମୋହଯତା ନୂନମେଷା ମାଯା ପ୍ରଯୋଜିତା
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣପୁତ୍ର ଅଜୟ ହୋଇଯାଏ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମାୟା ତାଙ୍କର ଚଳ କାରଣରେ ହୋଇଛି।
ଵିଘ୍ନମନ୍ଵିଚ୍ଛତା ତତ୍ର ଵାନରାଣାଂ ପରାକ୍ରମେ। ସସୈନ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମୋ ଯାଵତ୍ତନ୍ନ ସମାପ୍ଯତେ
ବାନରମାନେଂକର ପ୍ରତାପକୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ, ଆମେ ସେନା ସହିତ ସେଠାକୁ ଚଳିଯିବା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ହୋମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନହୁଏ।
ତ୍ଯଜୈନଂ ନରଶାର୍ଦୂଲ ମିଥ୍ଯା ସଂତାପମାଗତମ୍। ସୀଦତେ ହି ବଲଂ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ଶୋକକର୍ଶିତମ୍
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅସତ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ତୁମକୁ ଶୋକରେ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅବସାନ ହେଉଛି।
ଇହ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵସ୍ଥହୃଦଯସ୍ତିଷ୍ଠ ସତ୍ତ୍ଵସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରେଷଯାସ୍ମାଭିଃ ସହ ସୈନ୍ଯାନୁକର୍ଷିଭିଃ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟ ଓ ଦୃଢ଼ ମନେ ରୁହ; ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେନାନାୟକମାନେ ସହିତ ପଠାଉ।
ଏଷ ତଂ ନରଶାର୍ଦୂଲୋ ରାଵଣିଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ତ୍ଯାଜଯିଷ୍ଯତି ତତ୍କର୍ମ ତତୋ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ହଟାଇଦେବେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ହେବ।
ତସ୍ଯୈତେ ନିଶିତାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ ପତ୍ରିପତ୍ରାଙ୍ଗଵାଜିନଃ। ପତତ୍ତ୍ରିଣ ଇଵାସୌମ୍ଯାଃ ଶରାଃ ପାସ୍ଯନ୍ତି ଶୋଣିତମ୍
ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଧାରାଳୁ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ପଖା ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଥିବା, ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ନମ୍ର ହୋଇ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଯିବେ।
ତତ୍ ସଂଦିଶ ମହାବାହୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍। ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ ଵଜ୍ରଂ ଵଜ୍ରଧରୋ ଯଥା
ଏହିଠାରେ, ବଳଶାଳୀ ମହାବାହୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେମନ୍ତ୍ରଣା କର, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ।
ମନୁଜଵର ନ କାଲଵିପ୍ରକର୍ଷୋ ରିପୁନିଧନଂ ପ୍ରତି ଯତ୍କ୍ଷମୋଽଦ୍ଯ କର୍ତୁମ୍। ତ୍ଵମତିସୃଜ ରିପୋର୍ଵଧାଯ ଵଜ୍ରଂ ଦିଵିଜରିପୋର୍ମଥନେ ଯଥା ମହେନ୍ଦ୍ରଃ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ସମୟର କୌଣସି ବିଳମ୍ବ ନାହିଁ; ଆଜି ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ। ମହେନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ବଜ୍ର ଦେଇ ନାଶ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ବଜ୍ର ଛାଡ଼।
ସମାପ୍ତକର୍ମା ହି ସ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭୋ ଭଵତ୍ଯଦୃଶ୍ଯଃ ସମରେ ସୁରାସୁରୈଃ। ଯୁଯୁତ୍ସତା ତେନ ସମାପ୍ତକର୍ମଣା ଭଵେତ୍ ସୁରାଣାମପି ସଂଶଯୋ ମହାନ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିଥାଏ, ସେ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏପରି ସମାପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅନିଶ୍ଚିତ ହେଇଯାନ୍ତି।
thumb|ପଞ୍ଚାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏଠାରେ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ଶୋକକର୍ଶିତଃ। ନୋପଧାରଯତେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ତେନ ରକ୍ଷସା
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଶୋକରେ କ୍ଳାନ୍ତ ରାଘବ ସେଇ ରାକ୍ଷସ କହିଥିବା କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଧୈର୍ଯମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ। ଵିଭୀଷଣମୁପାସୀନମୁଵାଚ କପିସଂନିଧୌ
ତାପରେ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।