ଯଦ୍ଯେଷ ଭୂମିଂ ଵିଶତେ ଦିଵଂ ଵା ରସାତଲଂ ଵାପି ନଭସ୍ତଲଂ ଵା। ଏଵଂ ଵିଗୂଢୋଽପି ମମାସ୍ତ୍ରଦଗ୍ଧଃ ପତିଷ୍ଯତେ ଭୂମିତଲେ ଗତାସୁଃ
ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯଦି ଭୂମି, ଆକାଶ, ପାତାଳ କିମ୍ବା ନଭ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଲୁଚିଯାଉଥିବି, ମୋର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଏମିତି ଲୁଚିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ମହାର୍ଥଂ ରଘୁପ୍ରଵୀରଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭୈର୍ଵୃତଃ। ଵଧାଯ ରୌଦ୍ରସ୍ଯ ନୃଶଂସକର୍ମଣ- ସ୍ତଦା ମହାତ୍ମା ତ୍ଵରିତଂ ନିରୀକ୍ଷତେ
ଏପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ରଘୁବଂଶର ଶୂରବୀର, ବାନରମାନେ ଘେରିଥିବା ସେ, ତାହା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାରୁଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତ୍ୱରିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଷୀତିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
thumb|ଏକାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏକାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହା ତିନି ସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ତୁ ମନସ୍ତସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ ନିଵୃତ୍ଯାହଵାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂ ତତଃ
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ମନ ଜାଣି, ସେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଫେରି ଶହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୋଽନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଵଧଂ ତେଷାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। କ୍ରୋଧତାମ୍ରେକ୍ଷଣଃ ଶୂରୋ ନିର୍ଜଗାମାଥ ରାଵଣିଃ
ତୀବ୍ର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଘଟଣା ସ୍ମରଣ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ୍ ଚକୁ ହୋଇ, ଶୂର ରାବଣପୁତ୍ର ବାହାରିଲେ।
ସ ପଶ୍ଚିମେନ ଦ୍ଵାରେଣ ନିର୍ଯଯୌ ରାକ୍ଷସୈର୍ଵୃତଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସୁମହାଵୀର୍ଯଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ଦେଵକଣ୍ଟକଃ
ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୁଃଖର କାରଣ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ବାହାରିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ରଣାଯାଭ୍ଯୁୁଦ୍ଯତୌ ଵୀରୌ ମାଯାଂ ପ୍ରାଦୁଷ୍କରୋତ୍ ତଦା
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦେଖାଇଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତୁ ରଥେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସୀତାଂ ମାଯାମଯୀଂ ତଦା। ବଲେନ ମହତାଵୃତ୍ଯ ତସ୍ଯା ଵଧମରୋଚଯତ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କର ରଥରେ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ମୋହନାର୍ଥଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ କୃତ୍ଵା ସୁଦୁର୍ମତିଃ। ହନ୍ତୁଂ ସୀତାଂ ଵ୍ଯଵସିତୋ ଵାନରାଭିମୁଖୋ ଯଯୌ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ, ମନରେ ଖରାପ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଧରି, ସୀତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଭିନିର୍ଯାନ୍ତଂ ସର୍ଵେ ତେ କାନନୌକସଃ। ଉତ୍ପେତୁରଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଶିଲାହସ୍ତା ଯୁଯୁତ୍ସଵଃ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରମାନେ ରାଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ହାତରେ ପଥର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ।
ହନୂମାନ୍ ପୁରତସ୍ତେଷାଂ ଜଗାମ କପିକୁଞ୍ଜରଃ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସୁମହଚ୍ଛୃଙ୍ଗଂ ପର୍ଵତସ୍ଯ ଦୁରାସଦମ୍
ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହାନୁମାନ୍, ବଡ଼ ବାନର, ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ବଡ଼ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ ଧରିଥିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ହତାନନ୍ଦାଂ ସୀତାମିନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ରଥେ। ଏକଵେଣୀଧରାଂ ଦୀନାମୁପଵାସକୃଶାନନାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ରଥରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ଏକମାତ୍ର ବେଣୀ ଧରିଥିବା, ଦୁଃଖିତ ଓ ଉପବାସରେ ଶୋଷିତ ମୁହଁ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ।
ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟୈକଵସନାମମୃଜାଂ ରାଘଵପ୍ରିଯାମ୍। ରଜୋମଲାଭ୍ଯାମାଲିପ୍ତୈଃ ସର୍ଵଗାତ୍ରୈର୍ଵରସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ମାତ୍ର ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅଲଙ୍କାର ବିହୀନ, ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଧୂଳି ଓ ମଳରେ ଲିପ୍ତ, ସେ ମହିଳାକୁ।
ତାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ମୈଥିଲୀମଧ୍ଯଵସ୍ଯ ଚ। ବଭୂଵାଚିରଦୃଷ୍ଟା ହି ତେନ ସା ଜନକାତ୍ମଜା
ସେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଦେଖି, ଭାବିଲେ, ଏହି ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ବହୁ ଦିନ ହେଲା ଦେଖିନଥିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତାଂ ତୁ ଶୋକାର୍ତାଂ ନିରାନନ୍ଦାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥସ୍ଥିତାଂ ଦୀନାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତଶ୍ରିତାମ୍
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, ଆନନ୍ଦ ବିହୀନ, ତପସ୍ଵିନୀ, ରଥରେ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଅଧୀନ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
କିଂ ସମର୍ଥିତମସ୍ଯେତି ଚିନ୍ତଯନ୍ ସ ମହାକପିଃ। ସହ ତୈର୍ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠୈରଭ୍ଯଧାଵତ ରାଵଣିମ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ ହେବ, ଭାବି, ସେ ମହାବାନର ଅନ୍ୟ ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତଦ୍ ଵାନରବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। କୃତ୍ଵା ଵିକୋଶଂ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ସୀତାମକର୍ଷଯତ୍
ବାନର ସେନାକୁ ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି ଟାଣିଲେ।
ତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପଶ୍ଯତାଂ ତେଷାଂ ତାଡଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ। କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ରାମ ରାମେତି ମାଯଯା ଯୋଜିତାଂ ରଥେ
ସେ ରାକ୍ଷସ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ରଥରେ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଜଣେ ମହିଳାକୁ ମାରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ 'ରାମ! ରାମ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଗୃହୀତମୂର୍ଧଜାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ଦୈନ୍ଯମାଗତଃ। ଦୁଃଖଜଂ ଵାରି ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମୁତ୍ସୃଜନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି ଟାଣିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ହାନୁମାନ୍ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ, ମାରୁତନନ୍ଦନ ଦୁଃଖର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରାଇଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାଦ୍ ରକ୍ଷୋଧିପାତ୍ମଜମ୍
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସୁନ୍ଦର, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହାନୁମାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ଦୁରାତ୍ମନ୍ନାତ୍ମନାଶାଯ କେଶପକ୍ଷେ ପରାମୃଶଃ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀଣାଂ କୁଲେ ଜାତୋ ରାକ୍ଷସୀଂ ଯୋନିମାଶ୍ରିତଃ
ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ଏହି କାମ କରୁଛ, ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି ଟାଣୁଛ; ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ବି, ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଛ।
ଧିକ୍ ତ୍ଵାଂ ପାପସମାଚାରଂ ଯସ୍ଯ ତେ ମତିରୀଦୃଶୀ। ନୃଶଂସାନାର୍ଯ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ପାପପରାକ୍ରମ। ଅନାର୍ଯସ୍ଯେଦୃଶଂ କର୍ମ ଘୃଣା ତେ ନାସ୍ତି ନିର୍ଘୃଣ
ଧିକ୍ ତୁମେ, ପାପ କର୍ମ କରୁଥିବା, ଏମିତି ମନ ଥିବା! ନିଷ୍ଠୁର, ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ଦୁର୍ବୃତ୍ତ, ଛୋଟ, ପାପ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ; ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଅନାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଠୁର।
ଚ୍ଯୁତା ଗୃହାଚ୍ଚ ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ ରାମହସ୍ତାଚ୍ଚ ମୈଥିଲୀ। କିଂ ତଵୈଷାପରାଦ୍ଧା ହି ଯଦେନାଂ ହଂସି ନିର୍ଦଯ
ମୈଥିଳୀ ଘରରୁ, ରାଜ୍ୟରୁ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ହାତରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ତେବେ ତାଙ୍କର କଣ ଦୋଷ, ଯେ ତୁମେ ଏଭଳି ନିଷ୍ଠୁର ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ମାରୁଛ?
ସୀତାଂ ହତ୍ଵା ତୁ ନ ଚିରଂ ଜୀଵିଷ୍ଯସି କଥଂଚନ। ଵଧାର୍ହ କର୍ମଣା ତେନ ମମ ହସ୍ତଗତୋ ହ୍ଯସି
ସୀତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ତୁମେ କେବେ ବଞ୍ଚି ପାରିବେ ନାହିଁ; ଏପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରି, ଏବେ ତୁମେ ମୋ ହାତରେ ପଡ଼ିଛ।
ଯେ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଘାତିନାଂ ଲୋକା ଲୋକଵଧ୍ଯୈଶ୍ଚ କୁତ୍ସିତାଃ। ଇହ ଜୀଵିତମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରେତ୍ଯ ତାନ୍ ପ୍ରତି ଲପ୍ସ୍ଯସେ
ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀହନନ କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦୁଃଖଦ ଲୋକ ଅଛି, ଏଠାରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି, ସେଠାକୁ ତୁମେ ପହଞ୍ଚିବ।
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣୋ ହନୁମାନ୍ ସାଯୁଧୈର୍ହରିଭିର୍ଵୃତଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି କହି, ହନୁମାନ୍ ସସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାନରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସରାଜ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦିଗରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଆପତନ୍ତଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ତଦନୀକଂ ଵନୌକସାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମକୋପାନାମନୀକେନ ନ୍ଯଵାରଯତ୍
ତେବେ ଏକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ସେ ଶୂର ବାନରମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ, ନିଜ ସେନା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲା।
ସ ତାଂ ବାଣସହସ୍ରେଣ ଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯ ହରିଵାହିନୀମ୍। ହନୂମନ୍ତଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠମିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ହଜାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ବାନର ସେନାକୁ ଅସ୍ଥିର କରି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ରାମଶ୍ଚ ଯନ୍ନିମିତ୍ତମିହାଗତାଃ। ତାଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଵୈଦେହୀମଦ୍ଯୈଵ ତଵ ପଶ୍ଯତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମ ଏବଂ ତୁମେ ଯେଉଁ ଲୋକ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛ, ସେ ଭାଇଦେହୀକୁ ଆଜି ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ମାରିଦେବି।