ଯତୋ ହି ଦଦୃଶାତେ ତୌ ଶରାନ୍ ନିପତିତାଞ୍ଛିତାନ୍। ତତସ୍ତୁ ତୌ ଦାଶରଥୀ ସସୃଜାତେଽସ୍ତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ତାହେଁମାନେ ତୀର ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଦଶରଥ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ରାଵଣିସ୍ତୁ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ରଥେନାତିରଥୋଽପତତ୍। ଵିଵ୍ଯାଧ ତୌ ଦାଶରଥୀ ଲଘ୍ଵସ୍ତ୍ରୋ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରଥ ନେଇ ଦୌଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଦଶରଥ ପୁତ୍ରମାନେକୁ ତୀବ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତେନାତିଵିଦ୍ଧୌ ତୌ ଵୀରୌ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ସୁସଂହତୈଃ। ବଭୂଵତୁର୍ଦାଶରଥୀ ପୁଷ୍ପିତାଵିଵ କିଂଶୁକୌ
ସୁନିଖୁତ ଏବଂ ସୁନିଯୁକ୍ତ ସୁନା ଫଳା ତୀରରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇ ଦଶରଥ ପୁତ୍ରମାନେ ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନାସ୍ଯ ଵେଗଗତିଂ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚ ରୂପଂ ଧନୁଃ ଶରାନ୍। ନ ଚାସ୍ଯ ଵିଦିତଂ କିଂଚିତ୍ ସୂର୍ଯସ୍ଯେଵାଭ୍ରସମ୍ପ୍ଲଵେ
ତାଙ୍କର ଗତି, ଆକୃତି, ଧନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ତୀର କେହି ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁନଥିଲେ; ସେ ଏମିତି ଅଜଣା ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘରେ ଢାକିଯାଏ।
ତେନ ଵିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ହରଯୋ ନିହତାଶ୍ଚ ଗତାସଵଃ। ବଭୂଵୁଃ ଶତଶସ୍ତତ୍ର ପତିତା ଧରଣୀତଲେ
ତାଙ୍କ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଅନେକ ବାନର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଗଲା; ଶତଶଃ ବାନର ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ ହୋଇ ଥିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଧାର୍ଥଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବି।'
ତମୁଵାଚ ତତୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍। ନୈକସ୍ଯ ହେତୋ ରକ୍ଷାଂସି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ହନ୍ତୁମର୍ହସି
ତାପରେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ, 'ଏକ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଅଯୁଧ୍ଯମାନଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଶରଣାଗତମ୍। ପଲାଯମାନଂ ମତ୍ତଂ ଵା ନ ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵମିହାର୍ହସି
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନାହାନ୍ତି, ଲୁଚି ରହନ୍ତି, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଶରଣ ନେଉଛନ୍ତି, ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ମଦରେ ମତ୍ତ, ସେମାନେକୁ ତୁମେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତସ୍ଯୈଵ ତୁ ଵଧେ ଯତ୍ନଂ କରିଷ୍ଯାମି ମହାଭୁଜ। ଆଦେକ୍ଷ୍ଯାଵୋ ମହାଵେଗାନସ୍ତ୍ରାନାଶୀଵିଷୋପମାନ୍
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି, ହେ ମହାବାହୁ, ଆମେ ଅତି ତୀବ୍ର ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମାନ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବୁ।
ତମେନଂ ମାଯିନଂ କ୍ଷୁଦ୍ରମନ୍ତର୍ହିତରଥଂ ବଲାତ୍। ରାକ୍ଷସଂ ନିହନିଷ୍ଯନ୍ତି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରଯୂଥପାଃ
ଯେତେବେଳେ ବାନର ମୁଖିଆମାନେ ଏହି ଛଳକର, ଛୋଟ ଏବଂ ଲୁଚି ରଥ ରଖିଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।
ଯଦ୍ଯେଷ ଭୂମିଂ ଵିଶତେ ଦିଵଂ ଵା ରସାତଲଂ ଵାପି ନଭସ୍ତଲଂ ଵା। ଏଵଂ ଵିଗୂଢୋଽପି ମମାସ୍ତ୍ରଦଗ୍ଧଃ ପତିଷ୍ଯତେ ଭୂମିତଲେ ଗତାସୁଃ
ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯଦି ଭୂମି, ଆକାଶ, ପାତାଳ କିମ୍ବା ନଭ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଲୁଚିଯାଉଥିବି, ମୋର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଏମିତି ଲୁଚିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ମହାର୍ଥଂ ରଘୁପ୍ରଵୀରଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭୈର୍ଵୃତଃ। ଵଧାଯ ରୌଦ୍ରସ୍ଯ ନୃଶଂସକର୍ମଣ- ସ୍ତଦା ମହାତ୍ମା ତ୍ଵରିତଂ ନିରୀକ୍ଷତେ
ଏପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ରଘୁବଂଶର ଶୂରବୀର, ବାନରମାନେ ଘେରିଥିବା ସେ, ତାହା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାରୁଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତ୍ୱରିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଷୀତିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
thumb|ଏକାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏକାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହା ତିନି ସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ତୁ ମନସ୍ତସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ ନିଵୃତ୍ଯାହଵାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂ ତତଃ
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ମନ ଜାଣି, ସେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଫେରି ଶହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୋଽନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଵଧଂ ତେଷାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। କ୍ରୋଧତାମ୍ରେକ୍ଷଣଃ ଶୂରୋ ନିର୍ଜଗାମାଥ ରାଵଣିଃ
ତୀବ୍ର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଘଟଣା ସ୍ମରଣ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ୍ ଚକୁ ହୋଇ, ଶୂର ରାବଣପୁତ୍ର ବାହାରିଲେ।
ସ ପଶ୍ଚିମେନ ଦ୍ଵାରେଣ ନିର୍ଯଯୌ ରାକ୍ଷସୈର୍ଵୃତଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସୁମହାଵୀର୍ଯଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ଦେଵକଣ୍ଟକଃ
ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୁଃଖର କାରଣ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ବାହାରିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ରଣାଯାଭ୍ଯୁୁଦ୍ଯତୌ ଵୀରୌ ମାଯାଂ ପ୍ରାଦୁଷ୍କରୋତ୍ ତଦା
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦେଖାଇଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତୁ ରଥେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସୀତାଂ ମାଯାମଯୀଂ ତଦା। ବଲେନ ମହତାଵୃତ୍ଯ ତସ୍ଯା ଵଧମରୋଚଯତ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କର ରଥରେ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ମୋହନାର୍ଥଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ କୃତ୍ଵା ସୁଦୁର୍ମତିଃ। ହନ୍ତୁଂ ସୀତାଂ ଵ୍ଯଵସିତୋ ଵାନରାଭିମୁଖୋ ଯଯୌ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ, ମନରେ ଖରାପ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଧରି, ସୀତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଭିନିର୍ଯାନ୍ତଂ ସର୍ଵେ ତେ କାନନୌକସଃ। ଉତ୍ପେତୁରଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଶିଲାହସ୍ତା ଯୁଯୁତ୍ସଵଃ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରମାନେ ରାଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ହାତରେ ପଥର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ।
ହନୂମାନ୍ ପୁରତସ୍ତେଷାଂ ଜଗାମ କପିକୁଞ୍ଜରଃ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସୁମହଚ୍ଛୃଙ୍ଗଂ ପର୍ଵତସ୍ଯ ଦୁରାସଦମ୍
ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହାନୁମାନ୍, ବଡ଼ ବାନର, ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ବଡ଼ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ ଧରିଥିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ହତାନନ୍ଦାଂ ସୀତାମିନ୍ଦ୍ରଜିତୋ ରଥେ। ଏକଵେଣୀଧରାଂ ଦୀନାମୁପଵାସକୃଶାନନାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ରଥରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ଏକମାତ୍ର ବେଣୀ ଧରିଥିବା, ଦୁଃଖିତ ଓ ଉପବାସରେ ଶୋଷିତ ମୁହଁ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ।
ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟୈକଵସନାମମୃଜାଂ ରାଘଵପ୍ରିଯାମ୍। ରଜୋମଲାଭ୍ଯାମାଲିପ୍ତୈଃ ସର୍ଵଗାତ୍ରୈର୍ଵରସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ମାତ୍ର ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅଲଙ୍କାର ବିହୀନ, ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଧୂଳି ଓ ମଳରେ ଲିପ୍ତ, ସେ ମହିଳାକୁ।
ତାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ମୈଥିଲୀମଧ୍ଯଵସ୍ଯ ଚ। ବଭୂଵାଚିରଦୃଷ୍ଟା ହି ତେନ ସା ଜନକାତ୍ମଜା
ସେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଦେଖି, ଭାବିଲେ, ଏହି ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ବହୁ ଦିନ ହେଲା ଦେଖିନଥିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତାଂ ତୁ ଶୋକାର୍ତାଂ ନିରାନନ୍ଦାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥସ୍ଥିତାଂ ଦୀନାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତଶ୍ରିତାମ୍
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, ଆନନ୍ଦ ବିହୀନ, ତପସ୍ଵିନୀ, ରଥରେ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଅଧୀନ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
କିଂ ସମର୍ଥିତମସ୍ଯେତି ଚିନ୍ତଯନ୍ ସ ମହାକପିଃ। ସହ ତୈର୍ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠୈରଭ୍ଯଧାଵତ ରାଵଣିମ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ ହେବ, ଭାବି, ସେ ମହାବାନର ଅନ୍ୟ ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତଦ୍ ଵାନରବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। କୃତ୍ଵା ଵିକୋଶଂ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ସୀତାମକର୍ଷଯତ୍
ବାନର ସେନାକୁ ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି ଟାଣିଲେ।
ତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପଶ୍ଯତାଂ ତେଷାଂ ତାଡଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ। କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ରାମ ରାମେତି ମାଯଯା ଯୋଜିତାଂ ରଥେ
ସେ ରାକ୍ଷସ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ରଥରେ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଜଣେ ମହିଳାକୁ ମାରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ 'ରାମ! ରାମ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଗୃହୀତମୂର୍ଧଜାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ଦୈନ୍ଯମାଗତଃ। ଦୁଃଖଜଂ ଵାରି ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମୁତ୍ସୃଜନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି ଟାଣିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ହାନୁମାନ୍ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ, ମାରୁତନନ୍ଦନ ଦୁଃଖର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରାଇଲେ।