ଅଦ୍ଯ ମଦ୍ବାଣଵେଗେନ ପ୍ରେତରାଡ୍ଵିଷଯଂ ଗତଃ। ଯେ ତ୍ଵଯା ନିହତାଃ ଶୂରାଃ ସହ ତୈଶ୍ଚ ଵସିଷ୍ଯସି
“ଆଜି ମୋର ବାଣର ଚୋଟରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ଯିବ; ଯେଉଁ ସାହସୀମାନେ ତୁମେ ମାରିଛ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ଓଠିବ।”
ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଶୃଣୁ ରାମ ଵଚୋ ମମ। ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ସକଲା ଲୋକାସ୍ତ୍ଵାଂ ମାଂ ଚୈଵ ରଣାଜିରେ
“ଏଠାରେ ବହୁତ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ରାମ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମକୁ ଓ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।”
ଅସ୍ତ୍ରୈର୍ଵା ଗଦଯା ଵାପି ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଵା ରଣାଜିରେ। ଅଭ୍ଯସ୍ତଂ ଯେନ ଵା ରାମ ଵର୍ତତାଂ ତେନ ଵା ମୃଧମ୍
“ଅସ୍ତ୍ର, ଗଦା କିମ୍ବା ଦୁଇ ହାତରେ ଯେଉଁ ଦକ୍ଷତା ଅଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସ; ଯାହା ଅଭ୍ୟାସ କରିଛ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଯାଉ।”
ମକରାକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରହସନ୍ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତରୋତ୍ତରଵାଦିନମ୍
ମକରାକ୍ଷ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ହସି, ସଦା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କତ୍ଥସେ କିଂ ଵୃଥା ରକ୍ଷୋ ବହୂନ୍ଯସଦୃଶାନି ତେ। ନ ରଣେ ଶକ୍ଯତେ ଜେତୁଂ ଵିନା ଯୁଦ୍ଧେନ ଵାଗ୍ବଲାତ୍
ହେ ଦାନବ, ତୁମେ ଏତେ ଅନର୍ଥକ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? କେବଳ କଥା କହିଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିହେବା ଯାଏନାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ମାତ୍ର ଜିତିପାରିବା।
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷସାଂ ତ୍ଵତ୍ପିତା ଚ ଯଃ। ତ୍ରିଶିରା ଦୂଷଣଶ୍ଚାପି ଦଣ୍ଡକେ ନିହତୋ ମଯା
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ, ତୁମର ବାପା, ତ୍ରିଶିରା ଓ ଦୂଷଣ—ଏମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିଦେଇଥିଲି।
ସ୍ଵାଶିତାଶ୍ଚାପି ମାଂସେନ ଗୃଧ୍ରଗୋମାଯୁଵାଯସାଃ। ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଵୈ ପାପ ତୀକ୍ଷ୍ଣତୁଣ୍ଡନଖାଙ୍କୁଶାଃ
ଏ ଦୁଷ୍ଟ, ଆଜି ତୁମ ମାଂସ ଖରା ଠୁଣ୍ଡ, ନଖ ଓ ପଞ୍ଜା ଥିବା ଗୃଧ୍ର, କୁକୁର ଓ କାଉଁ ମାନେ ଖାଇବେ।
ରାଘଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମକରାକ୍ଷୋ ମହାବଲଃ। ବାଣୌଘାନମୁଚତ୍ ତସ୍ମୈ ରାଘଵାଯ ରଣାଜିରେ
ରାଘବ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମକରାକ୍ଷ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଉପରେ ବାଣର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାଞ୍ଛରାଞ୍ଛରଵର୍ଷେଣ ରାମଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ନୈକଧା। ନିପେତୁର୍ଭୁଵି ଵିଚ୍ଛିନ୍ନା ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ତାହାପରେ ରାମ ତାଙ୍କର ବାଣବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅନେକ ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ; ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଙ୍ଖ ଥିବା ବାଣ ହଜାରେ ଭାଗରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ ତତ୍ର ସମେତ୍ଯାନ୍ଯୋନ୍ଯମୋଜସା। ଖରରାକ୍ଷସପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୂନୋର୍ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ତାଁଠାରେ ଖର ରାକ୍ଷସଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ପୂରା ଶକ୍ତି ସହିତ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଜୀମୂତଯୋରିଵାକାଶେ ଶବ୍ଦୋ ଜ୍ଯାତଲଯୋରିଵ। ଧନୁର୍ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵନୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ରଣାଜିରେ
ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଧ୍ୱନି ଏମିତି ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଦୁଇଟି ମେଘ ଗଜଗଜାଏ, କିମ୍ବା ଧନୁଷର ତାଣି ଛାଡ଼ିବା ଶବ୍ଦ; ବାଣ ଛାଡ଼ିବାର ଗୁଞ୍ଜନ ଏକାଉଁଠି ଶୁଣାଗଲା।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିଂନରାଶ୍ଚ ମହୋରଗାଃ। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ଆକାଶରେ ଘୁଞ୍ଚି, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଲେ।
ଵିଦ୍ଧମନ୍ଯୋନ୍ଯଗାତ୍ରେଷୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଵର୍ଧତେ ବଲମ୍। କୃତପ୍ରତିକୃତାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କୁରୁତାଂ ତୌ ରଣାଜିରେ
ଏକାଉଁଠି ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଘାତ କରିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦୁଇଗୁଣା ବଢ଼ିଗଲା; ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କ ଆକ୍ରମଣର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ।
ରାମମୁକ୍ତାଂସ୍ତୁ ବାଣୌଘାନ୍ ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ଵଚ୍ଛିନଦ୍ ରଣେ। ରକ୍ଷୋମୁକ୍ତାଂସ୍ତୁ ରାମୋ ଵୈ ନୈକଧା ପ୍ରାଚ୍ଛିନଚ୍ଛରୈଃ
ରାମଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ବାଣର ଝଡ଼କୁ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ରାମ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ଛାଡ଼ିଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅନେକ ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ।
ବାଣୌଘଵିତତାଃ ସର୍ଵା ଦିଶଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶସ୍ତଥା। ସଂଛନ୍ନା ଵସୁଧା ଚୈଵ ସମନ୍ତାନ୍ନ ପ୍ରକାଶତେ
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାକିଗଲା, ଏବଂ ଭୂମି ଏମିତି ଘେରାଯାଇଗଲା ଯେ, କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାବାହୁର୍ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସଂଯୁଗେ। ଅଷ୍ଟାଭିରଥ ନାରାଚୈଃ ସୂତଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ରାଘଵଃ
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଆଠଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସାରଥିକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଭିତ୍ତ୍ଵା ରଥଂ ଶରୈ ରାମୋ ହତ୍ଵା ଅଶ୍ଵାନପାତଯତ୍। ଵିରଥୋ ଵସୁଧାସ୍ଥଃ ସ ମକରାକ୍ଷୋ ନିଶାଚରଃ
ରାମ ତାଙ୍କ ବାଣରେ ରଥକୁ ଭେଦିଦେଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ; ଏଭଳି ମକରାକ୍ଷ, ରାତିର ଚର, ରଥହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ତତ୍ତିଷ୍ଠଦ୍ ଵସୁଧାଂ ରକ୍ଷଃ ଶୂଲଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା। ତ୍ରାସନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିସମପ୍ରଭମ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ଥିବାବେଳେ, ହାତରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶୂଳ ଧରିଲେ—ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦୁରଵାପଂ ମହଚ୍ଛୂଲଂ ରୁଦ୍ରଦତ୍ତଂ ଭଯଂକରମ୍। ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନମାକାଶେ ସଂହାରାସ୍ତ୍ରମିଵାପରମ୍
ସେ ମହାଶୂଳଟି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂହାର ଅସ୍ତ୍ର।
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଭଯାର୍ତା ଵିଦ୍ରୁତା ଦିଶଃ। ଵିଭ୍ରାମ୍ଯ ଚ ମହଚ୍ଛୂଲଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ନିଶାଚରଃ
ଏହାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ; ଏବଂ ରାତିର ଚର ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମହାଶୂଳକୁ ଘୁରାଇଲେ।
ସ କ୍ରୋଧାତ୍ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ ତସ୍ମୈ ରାଘଵାଯ ମହାହଵେ। ତମାପତନ୍ତଂ ଜ୍ଵଲିତଂ ଖରପୁତ୍ରକରାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶୂଳଟିଏ ଖରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ହାତରୁ ଛାଡ଼ି ରାଘବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ବାଣୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିରାକାଶେ ଶୂଲଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ରାଘଵଃ। ସ ଭିନ୍ନୋ ନୈକଧା ଶୂଲୋ ଦିଵ୍ଯହାଟକମଣ୍ଡିତଃ। ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ମହୋଲ୍କେଵ ରାମବାଣାର୍ଦିତୋ ଭୁଵି
ରାଘବ ଚାରିଟି ବାଣରେ ଆକାଶରେ ଶୂଳକୁ କାଟିଦେଲେ; ଦିବ୍ୟ ଏହି ସୁନା ଖଚିତ ଶୂଳ ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଅନେକ ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇ, ବଡ଼ ଉଲ୍କା ପରି ଭୂମିରେ ଖସିପଡ଼ିଲା।
ତଚ୍ଛୂଲଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଭୂତାନି ଵ୍ଯାହରନ୍ତି ନଭୋଗତାଃ
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଶୂଳଟି ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଆକାଶରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ କହିଲେ, 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!'
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ଶୂଲଂ ମକରାକ୍ଷୋ ନିଶାଚରଃ। ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ମକରାକ୍ଷ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ନିଜ ଶୂଳଟି ଭଙ୍ଗ ହେବାକୁ ଦେଖି, ମୁଠି ଉଠାଇ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, 'ଥା! ଥା!'
ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତନ୍ତଂ ତୁ ପ୍ରହସ୍ଯ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ପାଵକାସ୍ତ୍ରଂ ତତୋ ରାମଃ ସଂଦଧେ ତୁ ଶରାସନେ
ସେ ରାକ୍ଷସଟି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରଘୁନନ୍ଦନ ହସିଲେ ଏବଂ ତାପରେ ରାମ ନିଜ ଧନୁରେ ଅଗ୍ନିବାଣ ଧରିଲେ।
ତେନାସ୍ତ୍ରେଣ ହତଂ ରକ୍ଷଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥେନ ତଦା ରଣେ। ସଂଛିନ୍ନହୃଦଯଂ ତତ୍ର ପପାତ ଚ ମମାର ଚ
ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସଟିକୁ ମାରିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭେଦିଗଲା, ସେଠାରେ ଲୁହିଗଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ମକରାକ୍ଷସ୍ଯ ପାତନମ୍। ଲଙ୍କାମେଵ ପ୍ରଧାଵନ୍ତ ରାମବାଣଭଯାର୍ଦିତାଃ
ମକରାକ୍ଷଙ୍କର ପତନ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ବାଣର ଭୟରେ ଲଙ୍କାକୁ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ଦଶରଥନୃପସୂନୁବାଣଵେଗୈ ରଜନିଚରଂ ନିହତଂ ଖରାତ୍ମଜଂ ତମ୍। ପ୍ରଦଦୃଶୁରଥ ଦେଵତାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଗିରିମିଵ ଵଜ୍ରହତଂ ଯଥା ଵିକୀର୍ଣମ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ବାଣର ତୀବ୍ରତାରେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଖରଙ୍କ ପୁଅକୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ମାନେ ମନେ କଲେ ଯେଉଁପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ବଜ୍ରପାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି।
thumb|ଅଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏଠିଏଠିଏଠି ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମକରାକ୍ଷଂ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣଃ ସମିତିଂଜଯଃ। ରୋଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଦନ୍ତାନ୍ କଟକଟାଯ୍ଯ ଚ
ମକରାକ୍ଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ରାବଣ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଦାନ୍ତ ଚିରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।