ପରିଘୋପମବାହୁସ୍ତୁ ପରିଘଂ ଭାସ୍କରପ୍ରଭମ୍। ବଲୀ ବଲଵତସ୍ତସ୍ଯ ପାତଯାମାସ ଵକ୍ଷସି
ହନୁମାନଙ୍କର ବାହୁ ଗୁଡ଼ିକ ଲୋହ ଗଦା ପରି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା । ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ସେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଗଦାକୁ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ ।
ସ୍ଥିରେ ତସ୍ଯୋରସି ଵ୍ଯୂଢେ ପରିଘଃ ଶତଧା କୃତଃ। ଵିକୀର୍ଯମାଣଃ ସହସା ଉଲ୍କାଶତମିଵାମ୍ବରେ
ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ମଜବୁତ ଏବଂ ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଉପରେ ଗଦା ଲାଗିବା ସହିତ, ସେଟି ଶତଧା ଭାଙ୍ଗିଗଲା । ଏହି ଭାଙ୍ଗିବା ଦୃଶ୍ୟ ଆକାଶରେ ଶତଶଃ ଉଲ୍କା ବିକିରଣ ହେବା ପରି ଲାଗିଲା ।
ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ନ ଚଚାଲ ମହାକପିଃ। ପରିଘେଣ ସମାଧୂତୋ ଯଥା ଭୂମିଚଲେଽଚଲଃ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ମଧ୍ୟ ମହାବୀର ବାନର ହନୁମାନ କିଛି ହଲେ ନାହିଁ । ଗଦାର ଆଘାତରେ ସେ ଯେପରି ଅଡ଼ିଗ ଥିଲେ, ଯେପରି ଭୂମିକମ୍ପରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଡ଼ିଗ ରହିଥାଏ ।
ସ ତଥାଭିହତସ୍ତେନ ହନୂମାନ୍ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ। ମୁଷ୍ଟିଂ ସଂଵର୍ତଯାମାସ ବଲେନାତିମହାବଲଃ
ଏପରି ଭାବେ ଆଘାତ ପାଇଁ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ତାଙ୍କର ମୁଠିକୁ ଶକ୍ତିର ସହିତ ଭଳିଭାବେ ବନ୍ଧିଲେ ।
ତମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହାତେଜା ନିକୁମ୍ଭୋରସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଭିଚିକ୍ଷେପ ଵେଗେନ ଵେଗଵାନ୍ ଵାଯୁଵିକ୍ରମଃ
ତାହାପରେ ତାଙ୍କର ମୁଠିକୁ ଉଠାଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ, ବାୟୁ ସମାନ ତୀବ୍ରତାରେ, ଏହି ମୁଠିକୁ ଜୋରରେ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ମାରିଦେଲେ ।
ତତ୍ର ପୁସ୍ଫୋଟ ଵର୍ମାସ୍ଯ ପ୍ରସୁସ୍ରାଵ ଚ ଶୋଣିତମ୍। ମୁଷ୍ଟିନା ତେନ ସଂଜଜ୍ଞେ ମେଘେ ଵିଦ୍ଯୁଦିଵୋତ୍ଥିତା
ସେଠାରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ନିକୁମ୍ଭଙ୍କର ବର୍ମ ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଯେପରି ମେଘ ମଧ୍ୟରୁ ବିଜୁଳି ଚମକେ ।
ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ନିକୁମ୍ଭୋ ଵିଚଚାଲ ଚ। ସ୍ଵସ୍ଥଶ୍ଚାପି ନିଜଗ୍ରାହ ହନୂମନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍
ସେଇ ଆଘାତରେ ନିକୁମ୍ଭ ଗଡ଼ିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉଥରେ ସ୍ଥିର ହେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚ ତଦା ସଂଖ୍ଯେ ଭୀମଂ ଲଙ୍କାନିଵାସିନଃ। ନିକୁମ୍ଭେନୋଦ୍ଯତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିକୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଧରିନେଇଯିବା ଦେଖି, ଲଙ୍କାବାସୀମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ ।
ସ ତଥା ହ୍ରିଯମାଣୋଽପି ହନୂମାଂସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଆଜଘାନାନିଲସୁତୋ ଵଜ୍ରକଲ୍ପେନ ମୁଷ୍ଟିନା
ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନ ଟାଣିନେଇଯିବା ସମୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଏକ ଅଗ୍ନିଶଳାକୁ ପରି ମୁଠିରେ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ ।
ଆତ୍ମାନଂ ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵାଥ କ୍ଷିତାଵଭ୍ଯଵପଦ୍ଯତ। ହନୂମାନୁନ୍ମମାଥାଶୁ ନିକୁମ୍ଭଂ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ସେ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତୁରନ୍ତ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଭଳିଭାବେ ଚେପିଦେଲେ ।
ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ପରମାଯତ୍ତୋ ନିକୁମ୍ଭଂ ନିଷ୍ପିପେଷ ଚ। ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚାସ୍ଯ ଵେଗେନ ପପାତୋରସି ଵେଗଵାନ୍
ନିକୁମ୍ଭଙ୍କୁ ପକାଇ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦମନ କରି, ବାୟୁ ସମାନ ତୀବ୍ର ହନୁମାନ ଲାଫି ତାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଜୋରରେ ପଡ଼ିଲେ ।
ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିଵୃତ୍ଯ ଶିରୋଧରାମ୍। ଉତ୍ପାଟଯାମାସ ଶିରୋ ଭୈରଵଂ ନଦତୋ ମହତ୍
ଦୁଇଟି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଧରି ଏବଂ ଗର୍ଦ୍ଧନକୁ ଘୁରାଇ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମୁଣ୍ଡକୁ ଛିଣିଦେଲେ ।
ଅଥ ନିନଦତି ସାଦିତେ ନିକୁମ୍ଭେ ପଵନସୁତେନ ରଣେ ବଭୂଵ ଯୁଦ୍ଧମ୍। ଦଶରଥସୁତରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୂନ୍ଵୋ- ର୍ଭୃଶତରମାଗତରୋଷଯୋଃ ସୁଭୀମମ୍
ଏହିପରି ଭାବେ ନିକୁମ୍ଭ ହତ ହେବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ହେଲା । ତାପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଓ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁହେଁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଵ୍ଯପେତେ ତୁ ଜୀଵେ ନିକୁମ୍ଭସ୍ଯ ହୃଷ୍ଟା ଵିନେଦୁଃ ପ୍ଲଵଂଗା ଦିଶଃ ସସ୍ଵନୁଶ୍ଚ। ଚଚାଲେଵ ଚୋର୍ଵୀ ପପାତେଵ ସା ଦ୍ଯୌ- ର୍ବଲଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଭଯଂ ଚାଵିଵେଶ
ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବା ପରେ, ଆନନ୍ଦିତ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଲ୍ଲାସର ସ୍ବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ । ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା ପରି ଲାଗିଲା, ଆକାଶ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା ପରି ଦେଖାଗଲା, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଭରିଗଲେ ।
thumb|ଅଷ୍ଟସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତତରିଏଠ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ନିକୁମ୍ଭଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁମ୍ଭଂ ଚ ଵିନିପାତିତମ୍। ରାଵଣଃ ପରମାମର୍ଷୀ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲାନଲୋ ଯଥା
ନିକୁମ୍ଭ ମରିଯିବା ଏବଂ କୁମ୍ଭ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ଖବର ଶୁଣି, ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତପିଉଠିଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଦହୁଛି ।
ନୈର୍ଋତଃ କ୍ରୋଧଶୋକାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତୁ ପରିମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଖରପୁତ୍ରଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ମକରାକ୍ଷମଚୋଦଯତ୍
ନିଶାଚରମାନେ ରାଜା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଚେତନ ହେଇଯାଇ, ଖରଙ୍କ ପୁଅ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି ମକରାକ୍ଷକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ।
ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ର ମଯାଽଽଜ୍ଞପ୍ତୋ ବଲେନାଭିସମନ୍ଵିତଃ। ରାଘଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ଜହି ତୌ ସଵନୌକସୌ
ମୋ ଆଦେଶରେ, ସେନା ସହିତ ଯା, ପୁଅ । ତୁମେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଦୁଇ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କୁ ମାରିଦିଅ ।
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂରମାନୀ ଖରାତ୍ମଜଃ। ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟୋ ମକରାକ୍ଷୋ ନିଶାଚରମ୍
ରାବଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଖରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୂର ମକରାକ୍ଷ, ଭୟ ନ ମାନି, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ।
ସୋଽଭିଵାଦ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ନିର୍ଜଗାମ ଗୃହାଚ୍ଛୁଭ୍ରାଦ୍ ରାଵଣସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ବଲୀ
ସେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୁଭ୍ର ଗୃହରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ସମୀପସ୍ଥଂ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ଖରପୁତ୍ରୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ। ରଥମାନୀଯତାଂ ତୂର୍ଣଂ ସୈନ୍ଯଂ ତ୍ଵାନୀଯତାଂ ତ୍ଵରାତ୍
ଖରଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିକଟରେ ଥିବା ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣ, ସେନାକୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ନେଇଆ।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ନିଶାଚରଃ। ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ଚ ବଲଂ ଚୈଵ ସମୀପଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ସେନାପତି ରଥ ଓ ସେନାକୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ରଥଂ କୃତ୍ଵା ସମାରୁହ୍ଯ ନିଶାଚରଃ। ସୂତଂ ସଂଚୋଦଯାମାସ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୈ ରଥମାଵହ
ରଥକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେ ରାକ୍ଷସ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସାରଥିଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ, 'ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଳା।'
ଅଥ ତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ମକରାକ୍ଷୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରଯୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ପୁରସ୍ତାନ୍ମମ ରାକ୍ଷସାଃ
ତାପରେ ମକରାକ୍ଷ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ କର।'
ଅହଂ ରାକ୍ଷସରାଜେନ ରାଵଣେନ ମହାତ୍ମନା। ଆଜ୍ଞପ୍ତଃ ସମରେ ହନ୍ତୁଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
'ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାତ୍ମା ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପଠାଯାଇଛି।'
ଅଦ୍ଯ ରାମଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ନିଶାଚରାଃ। ଶାଖାମୃଗଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରାଂଶ୍ଚ ଶରୋତ୍ତମୈଃ
'ଆଜି ମୁଁ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶାଖାମୃଗ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେଂକୁ ଉତ୍ତମ ବାଣରେ ମାରିଦେବି, ହେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବାମାନେ!'
ଅଦ୍ଯ ଶୂଲନିପାତୈଶ୍ଚ ଵାନରାଣାଂ ମହାଚମୂମ୍। ପ୍ରଦହିଷ୍ଯାମି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଶୁଷ୍କେନ୍ଧନମିଵାନଲଃ
'ଆଜି ମୁଁ ଶୂଳର ବର୍ଷାରେ ବାନରମାନେଂକ ମହାସେନାକୁ ଜଳାଇଦେବି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଶୁଖି ଜଳାକୁ ଖାଇଯାଏ।'
ମକରାକ୍ଷସ୍ଯ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତେ ନିଶାଚରାଃ। ସର୍ଵେ ନାନାଯୁଧୋପେତା ବଲଵନ୍ତଃ ସମାହିତାଃ
ମକରାକ୍ଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବାମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତେ କାମରୂପିଣଃ କ୍ରୂରା ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣଃ ପିଙ୍ଗଲେକ୍ଷଣାଃ। ମାତଂଗା ଇଵ ନର୍ଦନ୍ତୋ ଧ୍ଵସ୍ତକେଶା ଭଯାଵହାଃ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ହଳଦିଆ ଆଖି, ହାତୀମାନେ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କେଶ ଓ ଭୟ ଜଗାଉଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ।
ପରିଵାର୍ଯ ମହାକାଯା ମହାକାଯଂ ଖରାତ୍ମଜମ୍। ଅଭିଜଗ୍ମୁସ୍ତତୋ ହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାଲଯନ୍ତୋ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
ମହାବଳୀମାନେ ଖରଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି, ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ଚାଲିବାରେ ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।