ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତଂ ଭୂମୌ ଖଡ୍ଗଂ ମୁସଲସଂନିଭମ୍। ମୁଷ୍ଟିଂ ସଂଵର୍ତଯାମାସ ଵଜ୍ରକଲ୍ପଂ ମହାବଲଃ
ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନର ମୁଖ୍ୟ ତଳୱାର କିମ୍ବା ମୁସଳ ପରି କଠିନ ଏକ ମୁଷ୍ଟି ବନ୍ଧିଲେ।
ସ ଲଲାଟେ ମହାଵୀର୍ଯମଙ୍ଗଦଂ ଵାନରର୍ଷଭମ୍। ଆଜଘାନ ମହାତେଜାଃ ସ ମୁହୂର୍ତଂ ଚଚାଲ ହ
ବନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ବଡ଼ ବୀର ଲୋକେ ଲଳାଟରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏହି ଆଘାତରେ ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ।
ସ ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତେଜସ୍ଵୀ ଵାଲିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ପ୍ରଜଙ୍ଘସ୍ଯ ଶିରଃ କାଯାତ୍ ପାତଯାମାସ ମୁଷ୍ଟିନା
ପୁନଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟି ପାଇ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜଂଘଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେହରୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ।
ସ ଯୂପାକ୍ଷୋଽଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷଃ ପିତୃଵ୍ଯେ ନିହତେ ରଣେ। ଅଵରୁହ୍ଯ ରଥାତ୍ କ୍ଷିପ୍ରଂ କ୍ଷୀଣେଷୁଃ ଖଡ୍ଗମାଦଦେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପିତୃବ୍ୟଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଯୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅବତରି, କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ତଳୱାର ଧରିଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୂପାକ୍ଷଂ ଦ୍ଵିଵିଦସ୍ତ୍ଵରନ୍। ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗ୍ରାହ ଚ ବଲାଦ୍ ବଲୀ
ଯୂପାକ୍ଷ ଆଗ୍ରହରେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱିବିଦ ତୁରନ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବରେ ଧରିନେଲେ।
ଗୃହୀତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋଣିତାକ୍ଷୋ ମହାବଲଃ। ଆଜଘାନ ମହାତେଜା ଵକ୍ଷସି ଦ୍ଵିଵିଦଂ ତତଃ
ନିଜ ଭାଇ ଧରାଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୋଣିତାକ୍ଷ ତେଜସ୍ବୀ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତତୋଽଭିହତସ୍ତେନ ଚଚାଲ ଚ ମହାବଲଃ। ଉଦ୍ଯତାଂ ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ଜହାର ଦ୍ଵିଵିଦୋ ଗଦାମ୍
ତାଙ୍କ ଆଘାତରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱିବିଦ କିଛି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ପୁନି ସେ ତାଙ୍କର ଉଠାଇଥିବା ଗଦାକୁ ଛିଣିନେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ମୈନ୍ଦୋ ଦ୍ଵିଵିଦାଭ୍ଯାଶମାଗମତ୍। ଯୂପାକ୍ଷଂ ତାଡଯାମାସ ତଲେନୋରସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏହି ସମୟରେ, ମୈନ୍ଦ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସି, ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ, ତାଙ୍କ ହାତର ତଳ ଦ୍ୱାରା ଯୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତୌ ଶୋଣିତାକ୍ଷଯୂପାକ୍ଷୌ ପ୍ଲଵଂଗାଭ୍ଯାଂ ତରସ୍ଵିନୌ। ଚକ୍ରତୁଃ ସମରେ ତୀଵ୍ରମାକର୍ଷୋତ୍ପାଟନଂ ଭୃଶମ୍
ଶୋଣିତାକ୍ଷ ଓ ଯୂପାକ୍ଷ, ଦୁଇଁଜଣ ବନରା ମଧ୍ୟରେ ବେଶ୍ ଦକ୍ଷ ଓ ଦୃତ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଟାଣିବା ଓ ଛିଁଡିବା କାମ କରିଲେ।
ଦ୍ଵିଵିଦଃ ଶୋଣିତାକ୍ଷଂ ତୁ ଵିଦଦାର ନଖୈର୍ମୁଖେ। ନିଷ୍ପିପେଷ ସ ଵୀର୍ଯେଣ କ୍ଷିତାଵାଵିଧ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଦ୍ୱିବିଦ ତାଙ୍କର ନଖରେ ଶୋଣିତାକ୍ଷଙ୍କ ମୁହଁ ଫାଟିଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଚାପି ଭୂମିରେ ପକାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଯୂପାକ୍ଷମଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୈନ୍ଦୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ପୀଡଯାମାସ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପପାତ ସ ହତଃ କ୍ଷିତୌ
ଯୂପାକ୍ଷ ଉପରେ ଖୁବ୍ ରାଗିଥିବା ବନରାମାନ୍ୟ ମହାବଳୀ ମୈନ୍ଦ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଚାପି ଦେଲେ, ଯୂପାକ୍ଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହତପ୍ରଵୀରା ଵ୍ଯଥିତା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଚମୂସ୍ତଥା। ଜଗାମାଭିମୁଖୀ ସା ତୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣାତ୍ମଜୋ ଯତଃ
ନାୟକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଭୟଭୀତ ହେଲା, ଏବଂ ସେମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ଆପତନ୍ତୀଂ ଚ ଵେଗେନ କୁମ୍ଭସ୍ତାଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯଚ୍ଚମୂମ୍। ଅଥୋତ୍କୃଷ୍ଟଂ ମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଲବ୍ଧଲକ୍ଷୈଃ ପ୍ଲଵଂଗମୈଃ
ସେନା ଦୃତ ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୁମ୍ଭ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ, ଏବଂ ଶୂର ବନରାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିଶାନା ଲଗାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ନିପାତିତମହାଵୀରାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରକ୍ଷଶ୍ଚମୂଂ ତଦା। କୁମ୍ଭଃ ପ୍ରଚକ୍ରେ ତେଜସ୍ଵୀ ରଣେ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ରାକ୍ଷସ ସେନାର ବଡ଼ ବିରମାନେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ତେଜସ୍ବୀ କୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି କଠିନ କାମ କରିଦେଲେ।
ସ ଧନୁର୍ଧନ୍ଵିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସୁସମାହିତଃ। ମୁମୋଚାଶୀଵିଷପ୍ରଖ୍ଯାଞ୍ଛରାନ୍ ଦେହଵିଦାରଣାନ୍
ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ କୁମ୍ଭ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଧନୁଷ ଧରିଲେ, ଏବଂ ସରପ ଭଳି ବିଷାକ୍ତ ଶର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେହ ଫାଟିଯାଏ।
ତସ୍ଯ ତଚ୍ଛୁଶୁଭେ ଭୂଯଃ ସଶରଂ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍। ଵିଦ୍ଯୁଦୈରାଵତାର୍ଚିଷ୍ମଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯେନ୍ଦ୍ରଧନୁର୍ଯଥା
ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ ଓ ଶର ଏତେ ଚମକୁଥିଲା, ଯେଉଁପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ମେଘବିଜ୍ଜୁଳି ଓ ଏଇରାବତଙ୍କ ଆଲୋକରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଆକର୍ଣକୃଷ୍ଟମୁକ୍ତେନ ଜଘାନ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ତଦା। ତେନ ହାଟକପୁଙ୍ଖେନ ପତ୍ରିଣା ପତ୍ରଵାସସା
କୁମ୍ଭ ସେଇ ସୁନା ତୀର ଓ ପଖ ଥିବା ଶର ଟାଣି ଛାଡ଼ି, ସେଇ ସମୟରେ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ସହସାଭିହତସ୍ତେନ ଵିପ୍ରମୁକ୍ତପଦଃ ସ୍ଫୁରନ୍। ନିପପାତ ତ୍ରିକୂଟାଭୋ ଵିହ୍ଵଲନ୍ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ
ହଠାତ୍ ଏହି ଘାତରେ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ ପାଦ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ା ଭୂମିକୁ ଢଳିଯାଏ।
ମୈନ୍ଦସ୍ତୁ ଭ୍ରାତରଂ ତତ୍ର ଭଗ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାହଵେ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲାଂ ଶିଲାମ୍
ମୈନ୍ଦ, ତାଙ୍କ ଭାଇଁ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଦୃତ ଗତିରେ ଏଗିଯାଇ ଏକ ବଡ଼ ପାଥର ଉଠାଇଲେ।
ତାଂ ଶିଲାଂ ତୁ ପ୍ରଚିକ୍ଷେପ ରାକ୍ଷସାଯ ମହାବଲଃ। ବିଭେଦ ତାଂ ଶିଲାଂ କୁମ୍ଭଃ ପ୍ରସନ୍ନୈଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶରୈଃ
ସେଇ ପାଥରଟିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୈନ୍ଦ ରାକ୍ଷସ କୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗିଲେ, କୁମ୍ଭ ପଞ୍ଚଟି ଠିକ୍ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଶରରେ ସେଇ ପାଥରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ସଂଧାଯ ଚାନ୍ଯଂ ସୁମୁଖଂ ଶରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍। ଆଜଘାନ ମହାତେଜା ଵକ୍ଷସି ଦ୍ଵିଵିଦାଗ୍ରଜମ୍
ପୁଣି ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଭଳି ଶର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ତେଜସ୍ବୀ କୁମ୍ଭ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ ଭାଇଁଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ମୈନ୍ଦୋ ଵାନରଯୂଥପଃ। ମର୍ମଣ୍ଯଭିହତସ୍ତେନ ପପାତ ଭୁଵି ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ସେଇ ଘାତରେ ମୈନ୍ଦଙ୍କ ଦେହର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଆଘାତ ପାଇ, ବନରାମାନ୍ୟ ମୈନ୍ଦ ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅଙ୍ଗଦୋ ମାତୁଲୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଥିତୌ ତୁ ମହାବଲୌ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ କୁମ୍ଭମୁଦ୍ଯତକାର୍ମୁକମ୍
ଅଙ୍ଗଦ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ମାମାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଦୃତ ଗତିରେ ଧନୁଷ ଉଠାଇଥିବା କୁମ୍ଭଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାଇଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ଵିଵ୍ଯାଧ କୁମ୍ଭଃ ପଞ୍ଚଭିରାଯସୈଃ। ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ମାତଂଗମିଵ ତୋମରୈଃ। ସୋଽଙ୍ଗଦଂ ବହୁଭିର୍ବାଣୈଃ କୁମ୍ଭୋ ଵିଵ୍ଯାଧ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏଗିଆସୁଥିବା ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କୁମ୍ଭ ପାଞ୍ଚଟି ଲୋହା ଶର ଦେଇ ଘାୟଲ କଲେ, ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦେଇ ମତ୍ତ ହାତୀ ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ ଭଳି ଆଘାତ କଲେ; ଶୂର କୁମ୍ଭ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅନେକ ଶର ଦେଇ ଘାୟଲ କଲେ।
ଅକୁଣ୍ଠଧାରୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃ। ଅଙ୍ଗଦଃ ପ୍ରତିଵିଦ୍ଧାଙ୍ଗୋ ଵାଲିପୁତ୍ରୋ ନ କମ୍ପତେ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଶରରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦେହ ଛିଦ୍ର ହେଲେ, ତଥାପି ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେନି।
ଶିଲାପାଦପଵର୍ଷାଣି ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵଵର୍ଷ ହ। ସ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ବିଭେଦ ଚ ପୁନଃ ଶିଲାଃ
ଅଙ୍ଗଦ କୁମ୍ଭଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଥର ଓ ଗଛ ବର୍ଷାଇଲେ, କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭ ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ପୁଣି ପାଥରଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣାତ୍ମଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵାଲିପୁତ୍ରସମୀରିତାନ୍। ଆପତନ୍ତଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କୁମ୍ଭୋ ଵାନରଯୂଥପମ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ କୁମ୍ଭ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ମନ୍ଦ୍ର ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ବାନର ସେନାପତି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ନଜର ଦେଲେ।
ଭ୍ରୁଵୌ ଵିଵ୍ଯାଧ ବାଣାଭ୍ଯାମୁଲ୍କାଭ୍ଯାମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍। ତସ୍ଯ ସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ପିହିତେ ଚାସ୍ଯ ଲୋଚନେ
କୁମ୍ଭ ଦୁଇଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କା ହାତୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କରେ, ସେପରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଭୂରୁ ଉପରେ ଘାତ କଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ଢାକି ଗଲା।
ଅଙ୍ଗଦଃ ପାଣିନା ନେତ୍ରେ ପିଧାଯ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତେ। ସାଲମାସନ୍ନମେକେନ ପରିଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା
ଅଙ୍ଗଦ ନିଜ ହାତରେ ରକ୍ତ ଭରା ଚକ୍ଷୁ ଢାକି, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ଶାଳ ଗଛକୁ ଧରିଲେ।
ସମ୍ପୀଡ୍ଯୋରସି ସସ୍କନ୍ଧଂ କରେଣାଭିନିଵେଶ୍ଯ ଚ। କିଂଚିଦଭ୍ଯଵନମ୍ଯୈନମୁନ୍ମମାଥ ମହାରଣେ
ସେ ଗଛଟିକୁ ହାତରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରି, ଛାତି ଓ କନ୍ଧରେ ଚାପି, ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ଭୂମିକୁ ଭଙ୍ଗି, ସେ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଉଖାଡ଼ି ନେଲେ।