ଅଶ୍ଵଂ ମୁକ୍ତଂ ଗଜୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଵଚିଦ୍ ଭୀତୋଽପସର୍ପତି। ଭୀତୋ ଭୀତଂ ଗଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଵଚିଦଶ୍ଵୋ ନିଵର୍ତତେ
କେଉଁଠି ଛାଡ଼ା ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି ହାତୀ ଭୟରେ ପଛକୁ ହଟୁଥିଲା; ଆଉ କେଉଁଠି ଭୟଭୀତ ହାତୀକୁ ଦେଖି ଘୋଡ଼ା ଭୟରେ ଫେରିଯାଉଥିଲା।
ଲଙ୍କାଯାଂ ଦହ୍ଯମାନାଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ଚ ମହୋଦଧିଃ। ଛାଯାସଂସକ୍ତସଲିଲୋ ଲୋହିତୋଦ ଇଵାର୍ଣଵଃ
ଲଙ୍କା ଜଳୁଥିବା ବେଳେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଚାୟା ମିଶିଥିବା ପାଣିରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ସମୁଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ସା ବଭୂଵ ମୁହୂର୍ତେନ ହରିଭିର୍ଦୀପିତା ପୁରୀ। ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ କ୍ଷଯେ ଘୋରେ ପ୍ରଦୀପ୍ତେଵ ଵସୁନ୍ଧରା
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମକଡ଼ମାନେ ସେଇ ସହରକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳାଇଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ଏହି ପୃଥିବୀ ଲୋକର ଶେଷରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ନାରୀଜନସ୍ଯ ଧୂମେନ ଵ୍ଯାପ୍ତସ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ଵିନେଦୁଷଃ। ସ୍ଵନୋ ଜ୍ଵଲନତପ୍ତସ୍ଯ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଶତଯୋଜନମ୍
ଧୂମରେ ଘିରିଯାଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଏହି କାନ୍ଦଣି ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଜନ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରଦଗ୍ଧକାଯାନପରାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ନିର୍ଗତାନ୍ ବହିଃ। ସହସା ହ୍ଯୁତ୍ପତନ୍ତି ସ୍ମ ହରଯୋଽଥ ଯୁଯୁତ୍ସଵଃ
ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଦେହ ନେଇ ବାହାରିଆସିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ମନ୍ଦ୍ରିଲା ବାନରମାନେ ହଠାତ୍ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଉଦ୍ଘୁଷ୍ଟଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନମ୍। ଦିଶୋ ଦଶ ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚ ଵ୍ଯନାଦଯତ୍
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର ସମସ୍ତ ଦିଗ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।
ଵିଶଲ୍ଯୌ ଚ ମହାତ୍ମାନୌ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୌ ଜଗୃହତୁସ୍ତେ ଉଭେ ଧନୁଷୀ ଵରେ
ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ରହି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଵିସ୍ଫାରଯାମାସ ରାମଶ୍ଚ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍। ବଭୂଵ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଭଯାଵହଃ
ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯାହା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଅଶୋଭତ ତଦା ରାମୋ ଧନୁର୍ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ମହତ୍। ଭଗଵାନିଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭଵୋ ଵେଦମଯଂ ଧନୁଃ
ସେ ସମୟରେ ରାମ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଇଲେ, ଯେପରି ରୂଷ୍ଟ ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କ ବେଦମୟ ଧନୁଷ ଧରିଛନ୍ତି।
ଉଦ୍ଘୁଷ୍ଟଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନମ୍। ଜ୍ଯାଶବ୍ଦସ୍ତାଵୁଭୌ ଶବ୍ଦାଵତି ରାମସ୍ଯ ଶୁଶ୍ରୁଵେ
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହିତ ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ ତାଣିବାର ଶବ୍ଦ ଏକାସାଥିରେ ଶୁଣାଗଲା।
ଵାନରୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟଘୋଷଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନଃ। ଜ୍ଯାଶବ୍ଦଶ୍ଚାପି ରାମସ୍ଯ ତ୍ରଯଂ ଵ୍ଯାପ ଦିଶୋ ଦଶ
ବାନରମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ହୁଁକାର ଓ ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ ତାଣିବାର ଶବ୍ଦ—ଏଇ ତିନିଟି ଦଶଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
ତସ୍ଯ କାର୍ମୁକନିର୍ମୁକ୍ତୈଃ ଶରୈସ୍ତତ୍ପୁରଗୋପୁରମ୍। କୈଲାସଶୃଙ୍ଗପ୍ରତିମଂ ଵିକୀର୍ଣମଭଵଦ୍ ଭୁଵି
ତାଙ୍କର ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀରରେ, ସହରର ଦ୍ୱାର ମହଳ, ଯାହା କୈଳାଶ ପର୍ବତ ଶିଖର ସମାନ ଥିଲା, ଭୂମିରେ ଭଙ୍ଗିଗଲା।
ତତୋ ରାମଶରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମାନେଷୁ ଗୃହେଷୁ ଚ। ସଂନାହୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ତୁମୁଲଃ ସମପଦ୍ଯତ
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ତୀର ଗୃହ ଓ ମହଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତେଷାଂ ସଂନହ୍ଯମାନାନାଂ ସିଂହନାଦଂ ଚ କୁର୍ଵତାମ୍। ଶର୍ଵରୀ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ରୌଦ୍ରୀଵ ସମପଦ୍ଯତ
ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରି, ସିଂହ ଭଳି ହୁଁକାର ଦେଉଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସନାୟକମାନଙ୍କର ରାତି ମୃତ୍ୟୁଦେବୀ ପରି ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ଆଦିଷ୍ଟା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ଆସନ୍ନଂ ଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେଇ ବାନରନାୟକମାନେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ୱାର ପହଞ୍ଚି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଯଶ୍ଚ ଵୋ ଵିତଥଂ କୁର୍ଯାତ୍ ତତ୍ର ତତ୍ରାପ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ସ ହନ୍ତଵ୍ଯୋଽଭିସମ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ରାଜଶାସନଦୂଷକଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଥିବା କେହି ମିଥ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବାରୁ, ଧରି ମାରିଦିଆଯିବ।
ତେଷୁ ଵାନରମୁଖ୍ଯେଷୁ ଦୀପ୍ତୋଲ୍କୋଜ୍ଜ୍ଵଲପାଣିଷୁ। ସ୍ଥିତେଷୁ ଦ୍ଵାରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ରାଵଣଂ କ୍ରୋଧ ଆଵିଶତ୍
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିଶଳା ହାତରେ ଧରି, ସେଇ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ରାବଣଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଭରିଗଲା।
ତସ୍ଯ ଜୃମ୍ଭିତଵିକ୍ଷେପାଦ୍ ଵ୍ଯାମିଶ୍ରା ଵୈ ଦିଶୋ ଦଶ। ରୂପଵାନିଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ମନ୍ଯୁର୍ଗାତ୍ରେଷ୍ଵଦୃଶ୍ଯତ
ତାଙ୍କର ଜମ୍ଭା ଓ ଦେହ ଏପାଖେପାଖି ହେବାରେ, ଦଶଦିଗ ଗୋଟେଠାରେ ମିଶିଯିବା ପରି ଲାଗିଲା; ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲା।
ସ କୁମ୍ଭଂ ଚ ନିକୁମ୍ଭଂ ଚ କୁମ୍ଭକର୍ଣାତ୍ମଜାଵୁଭୌ। ପ୍ରେଷଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ବହୁଭିଃ ସହ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ କୁମ୍ଭ ଓ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ପଠାଇଲେ।
ଯୂପାକ୍ଷଃ ଶୋଣିତାକ୍ଷଶ୍ଚ ପ୍ରଜଙ୍ଘଃ କମ୍ପନସ୍ତଥା। ନିର୍ଯଯୁଃ କୌମ୍ଭକର୍ଣିଭ୍ଯାଂ ସହ ରାଵଣଶାସନାତ୍
ୟୂପାକ୍ଷ, ଶୋଣିତାକ୍ଷ, ପ୍ରଜଂଘ ଓ କମ୍ପନ, ଏମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାହାରିଗଲେ।
ଶଶାସ ଚୈଵ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସ ମହାବଲାନ୍। ରାକ୍ଷସା ଗଚ୍ଛତାଦ୍ଯୈଵ ସିଂହନାଦଂ ଚ ନାଦଯନ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ— 'ଆଜି ରାକ୍ଷସମାନେ ସିଂହ ଭଳି ହୁଁକାର ଦେଇ ବାହାରିଯାଉ।'
ତତସ୍ତୁ ଚୋଦିତାସ୍ତେନ ରାକ୍ଷସା ଜ୍ଵଲିତାଯୁଧାଃ। ଲଙ୍କାଯା ନିର୍ଯଯୁର୍ଵୀରାଃ ପ୍ରଣଦନ୍ତଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳମାନ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଲଙ୍କାରୁ ବାହାରି ଆସି, ପୁନିପୁନି ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ରକ୍ଷସାଂ ଭୂଷଣସ୍ଥାଭିର୍ଭାଭିଃ ସ୍ଵାଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ସପ୍ରଭଂ ଵ୍ଯୋମ ହରଯଶ୍ଚାଗ୍ନିଭିଃ ସହ
ରାକ୍ଷସମାନେ ପିନ୍ଧିଥିବା ଗହଣା ଓ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଏହା ସହିତ ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ବାନରମାନେ ଆକାଶକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଲୋକିତ କରିଦେଲେ।
ତତ୍ର ତାରାଧିପସ୍ଯାଭା ତାରାଣାଂ ଭା ତଥୈଵ ଚ। ତଯୋରାଭରଣାଭା ଚ ଜ୍ଵଲିତା ଦ୍ଯାମଭାସଯତ୍
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଆଲୋକ, ତାରାମାନଙ୍କର ଚମକ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଗହଣାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏକାସାଥିରେ ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରିଦେଲା।
ଚନ୍ଦ୍ରାଭା ଭୂଷଣାଭା ଚ ଗ୍ରହାଣାଂ ଜ୍ଵଲତାଂ ଚ ଭା। ହରିରାକ୍ଷସସୈନ୍ଯାନି ଭ୍ରାଜଯାମାସ ସର୍ଵତଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଆଲୋକ, ଗହଣାର ଚମକ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା—ଏସବୁ ଏକାଠି ହୋଇ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚମକାଇଦେଲା।
ତତ୍ର ଚାର୍ଧପ୍ରଦୀପ୍ତାନାଂ ଗୃହାଣାଂ ସାଗରଃ ପୁନଃ। ଭାଭିଃ ସଂସକ୍ତସଲିଲଶ୍ଚଲୋର୍ମିଃ ଶୁଶୁଭେଽଧିକମ୍
ସେଠାରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆଲୋକିତ ଘରମାନଙ୍କର ଆଲୋକ ଲାଗି ସମୁଦ୍ର ତାହାର ମିଶିଥିବା ପାଣି ଓ ଚଞ୍ଚଳ ତରଙ୍ଗ ସହିତ ଆଉ ଅଧିକ ଚମକୁଥିଲା।
ପତାକାଧ୍ଵଜସଂଯୁକ୍ତମୁତ୍ତମାସିପରଶ୍ଵଧମ୍। ଭୀମାଶ୍ଵରଥମାତଙ୍ଗଂ ନାନାପତ୍ତିସମାକୁଲମ୍
ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ, ଉତ୍ତମ ତଳୱାର ଓ କୁଟାର, ଭୟଙ୍କର ଘୋଡା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସେନା ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିବା—
ଦୀପ୍ତଶୂଲଗଦାଖଡ୍ଗପ୍ରାସତୋମରକାର୍ମୁକମ୍। ତଦ୍ ରାକ୍ଷସବଲଂ ଭୀମଂ ଘୋରଵିକ୍ରମପୌରୁଷମ୍
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବଣ, ଗଦା, ତଳୱାର, ଭାଲା, ତୀର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ସହିତ ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀମ ଶକ୍ତିର ରାକ୍ଷସ ସେନା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦଦୃଶେ ଜ୍ଵଲିତପ୍ରାସଂ କିଙ୍କିଣୀଶତନାଦିତମ୍। ହେମଜାଲାଚିତଭୁଜଂ ଵ୍ଯାଵେଷ୍ଟିତପରଶ୍ଵଧମ୍
ଜ୍ୱଳିଥିବା ଭାଲା, ଶତଶଃ ଘଣ୍ଟାର ଧ୍ୱନି, ସୁନାର ଜାଳରେ ଶୋଭିତ ବାହୁ ଓ ପାଶେ ଲଟକିଥିବା କୁଟାର ସହିତ ସେ ସେନା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵ୍ଯାଘୂର୍ଣିତମହାଶସ୍ତ୍ରଂ ବାଣସଂସକ୍ତକାର୍ମୁକମ୍। ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯମଧୂତ୍ସେକସମ୍ମୋଦିତମହାନିଲମ୍
ଘୁରୁଥିବା ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର, ତୀର ଲଗାଇଥିବା ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଗନ୍ଧ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧିରେ ମହାବାୟୁ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲା।