ତାଵପ୍ଯୁଭୌ ମାନୁଷରାଜପୁତ୍ରୌ ତଂ ଗନ୍ଧମାଘ୍ରାଯ ମହୌଷଧୀନାମ୍। ବଭୂଵତୁସ୍ତତ୍ର ତଦା ଵିଶଲ୍ଯା- ଵୁତ୍ତସ୍ଥୁରନ୍ଯେ ଚ ହରିପ୍ରଵୀରାଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ମାନବ ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ, ସେଇ ମହାଔଷଧିର ସୁଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସନେଇ, ସମସ୍ତେ ଆଉ ଚେତନା ଫେରି ପୁଣି ଉଠିଲେ।
ଯଦାପ୍ରଭୃତି ଲଙ୍କାଯାଂ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ହରିରାକ୍ଷସାଃ। ତଦାପ୍ରଭୃତି ମାନାର୍ଥମାଜ୍ଞଯା ରାଵଣସ୍ଯ ଚ
ଯେବେଠାରୁ ଲଙ୍କାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେବେଠାରୁ ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇଁ—
ଯେ ହନ୍ଯନ୍ତେ ରଣେ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାଃ କପିକୁଞ୍ଜରୈଃ। ହତା ହତାସ୍ତୁ କ୍ଷିପ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵ ଏଵ ତୁ ସାଗରେ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନର କିମ୍ବା ଭାଲୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସାଗରକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ହରିର୍ଗନ୍ଧଵହାତ୍ମଜସ୍ତୁ ତମୋଷଧୀଶୈଲମୁଦଗ୍ରଵେଗଃ। ନିନାଯ ଵେଗାଦ୍ଧିମଵନ୍ତମେଵ ପୁନଶ୍ଚ ରାମେଣ ସମାଜଗାମ
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ ଓଷଧିପାହାଡ଼କୁ ଧରି ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ପୁଣି ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଆସିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଚାସି ତିରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ। ଅର୍ଥ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାପଯଂଶ୍ଚାପି ହନୂମନ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ବିଶାଳ ତେଜସ୍ୱୀ ବାନରରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରି କହିଲେ—
ଯତୋ ହତଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ କୁମାରାଶ୍ଚ ନିଷୂଦିତାଃ। ନେଦାନୀମୁପନିର୍ହାରଂ ରାଵଣୋ ଦାତୁମର୍ହତି
ଏହିବେଳେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଏବେ ରାବଣ ଆଉ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବେନାହିଁ।
ଯେ ଯେ ମହାବଲାଃ ସନ୍ତି ଲଘଵଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ଲଙ୍କାମଭିପତନ୍ତ୍ଵାଶୁ ଗୃହ୍ଯୋଲ୍କାଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବଳଶାଳୀ ଓ ଦ୍ରୁତ ବାନର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହାତରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଲଙ୍କା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତୁ।
ତତୋଽସ୍ତଂ ଗତ ଆଦିତ୍ଯେ ରୌଦ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ ନିଶାମୁଖେ। ଲଙ୍କାମଭିମୁଖାଃ ସୋଲ୍କା ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସହିତ ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ହାତରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ନେଇ ଲଙ୍କା ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଉଲ୍କାହସ୍ତୈର୍ହରିଗଣୈଃ ସର୍ଵତଃ ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ। ଆରକ୍ଷସ୍ଥା ଵିରୂପାକ୍ଷାଃ ସହସା ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ବାନରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ସେନାପତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲେ ଓ ଅଜଗର ଦୃଷ୍ଟିର ଥିଲେ, ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ଗୋପୁରାଟ୍ଟପ୍ରତୋଲୀଷୁ ଚର୍ଯାସୁ ଵିଵିଧାସୁ ଚ। ପ୍ରାସାଦେଷୁ ଚ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ସସୃଜୁସ୍ତେ ହୁତାଶନମ୍
ଗୋପୁର, ଦୁର୍ଗ, ରାସ୍ତା, ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ରାଜମହଳରେ ଆନନ୍ଦିତ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଦେଲେ।
ତେଷାଂ ଗୃହସହସ୍ରାଣି ଦଦାହ ହୁତଭୁକ୍ ତଦା। ପ୍ରାସାଦାଃ ପର୍ଵତାକାରାଃ ପତନ୍ତି ଧରଣୀତଲେ
ସେଇ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ଘର ଜଳାଇଦେଲେ; ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜମହଳମାନେ ଭୂମିରେ ଉପଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ।
ଅଗୁରୁର୍ଦହ୍ଯତେ ତତ୍ର ପରଂ ଚୈଵ ସୁଚନ୍ଦନମ୍। ମୌକ୍ତିକା ମଣଯଃ ସ୍ନିଗ୍ଧା ଵଜ୍ରଂ ଚାପି ପ୍ରଵାଲକମ୍
ସେଠାରେ ଅଗରୁ, ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ, ମଣିମୁକ୍ତା, ମୃଦୁ ମଣି, ହୀରା ଓ ପାଗା ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା।
କ୍ଷୌମଂ ଚ ଦହ୍ଯତେ ତତ୍ର କୌଶେଯଂ ଚାପି ଶୋଭନମ୍। ଆଵିକଂ ଵିଵିଧଂ ଚୌର୍ଣଂ କାଞ୍ଚନଂ ଭାଣ୍ଡମାଯୁଧମ୍
ସେଠାରେ କପଡ଼, ସୁନ୍ଦର ପଟ, ବିଭିନ୍ନ ପଶୁଲୁଣ, ଚୁରୁଣା, ସୁନାର ବାତିଲା, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜଳିଗଲା।
ନାନାଵିକୃତସଂସ୍ଥାନଂ ଵାଜିଭାଣ୍ଡପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଗଜଗ୍ରୈଵେଯକକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚ ରଥଭାଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ସଂସ୍କୃତାନ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଘୋଡ଼ା ଉପକରଣ, ହାତୀର ଆବରଣ ଓ ଦାମ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ରଥ ଉପକରଣ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା।
ତନୁତ୍ରାଣି ଚ ଯୋଧାନାଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାନାଂ ଚ ଵର୍ମ ଚ। ଖଡ୍ଗା ଧନୂଂଷି ଜ୍ଯାବାଣାସ୍ତୋମରାଙ୍କୁଶଶକ୍ତଯଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର କବଚ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ବର୍ମ, ତଳୱାର, ଧନୁଷ, ତୀର, ଅଙ୍କୁଶ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ରୋମଜଂ ଵାଲଜଂ ଚର୍ମ ଵ୍ଯାଘ୍ରଜଂ ଚାଣ୍ଡଜଂ ବହୁ। ମୁକ୍ତାମଣିଵିଚିତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପ୍ରାସାଦାଂଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
କେଶ, ଲୁଣ, ବାଘ ଚର୍ମ, ପକ୍ଷୀ ଚର୍ମ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚର୍ମ, ମଣିମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ ରାଜମହଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ଵିଵିଧାନସ୍ତ୍ରସଂଘାତାନଗ୍ନିର୍ଦହତି ତତ୍ର ଵୈ। ନାନାଵିଧାନ୍ ଗୃହାଂଶ୍ଚିତ୍ରାନ୍ ଦଦାହ ହୁତଭୁକ୍ ତଦା
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ଚିତ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଘର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା।
ଆଵାସାନ୍ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୃହଗୃଧ୍ନୁନାମ୍। ହେମଚିତ୍ରତନୁତ୍ରାଣାଂ ସ୍ରଗ୍ଭାଣ୍ଡାମ୍ବରଧାରିଣାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋଭୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୁନାର ଅଲଙ୍କାର ଓ ଚିତ୍ରିତ କବଚ, ମାଳା, ଗହନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଘରବାଡ଼ିକୁ ସେ ଜଳାଇଦେଲେ।
ସୀଧୁପାନଚଲାକ୍ଷାଣାଂ ମଦଵିହ୍ଵଲଗାମିନାମ୍। କାନ୍ତାଲମ୍ବିତଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଶତ୍ରୁସଂଜାତମନ୍ଯୁନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ଜୁଆ ଖେଳୁଥିଲେ, ମଦରେ ମତାଳ ହୋଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁରୁଥିଲେ, ପ୍ରିୟାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଝୁଲିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ଶତ୍ରୁତାରୁ ରାଗରେ ଜଳୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଜଳାଇଦେଲେ।
ଗଦାଶୂଲାସିହସ୍ତାନାଂ ଖାଦତାଂ ପିବତାମପି। ଶଯନେଷୁ ମହାର୍ହେଷୁ ପ୍ରସୁପ୍ତାନାଂ ପ୍ରିଯୈଃ ସହ
ଯେଉଁମାନେ ହାତରେ ଗଦା, ଶୂଳ, ତଳୱାର ଧରିଥିଲେ, କିମ୍ବା ଖାଉଥିଲେ, ପିଉଥିଲେ, କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବାନ ଶଯ୍ୟାରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହିତ ଶୁଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ପିଡ଼ିଗଲେ।
ତ୍ରସ୍ତାନାଂ ଗଚ୍ଛତାଂ ତୂର୍ଣଂ ପୁତ୍ରାନାଦାଯ ସର୍ଵତଃ। ତେଷାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ତଦା ଲଙ୍କାନିଵାସିନାମ୍
ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ତାଙ୍କର ପିଲାମାନେକୁ ନେଇ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବା ଲଙ୍କାବାସୀଙ୍କ ଶତ ଶହ ଲୋକ ଏ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଦହତ୍ ପାଵକସ୍ତତ୍ର ଜଜ୍ଵାଲ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ସାରଵନ୍ତି ମହାର୍ହାଣି ଗମ୍ଭୀରଗୁଣଵନ୍ତି ଚ
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ସମସ୍ତ ମହଲ୍ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷରେ ପୁଣିପୁଣି ଜ୍ୱାଳା ଲଗାଇଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୁଣ ଓ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ହେମଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାଣି ଚନ୍ଦ୍ରଶାଲୋନ୍ନତାନି ଚ। ତତ୍ର ଚିତ୍ରଗଵାକ୍ଷାଣି ସାଧିଷ୍ଠାନାନି ସର୍ଵଶଃ
ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଘର ଭଳି ଉଚ୍ଚ ମହଲ୍, ଚିତ୍ରିତ ଜନେଲା ଓ ନିଜସ୍ୱ ମଞ୍ଚ ଥିବା ସମସ୍ତ ଘର ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମଣିଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରାଣି ସ୍ପୃଶନ୍ତୀଵ ଦିଵାକରମ୍। କ୍ରୌଞ୍ଚବର୍ହିଣଵୀଣାନାଂ ଭୂଷଣାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ
ମଣି, ପଗଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ମୟୂର ଭାଁରୀ ଓ ଗହନାର ଧ୍ୱନିରେ ମହଲ୍ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା।
ନାଦିତାନ୍ଯଚଲାଭାନି ଵେଶ୍ମାନ୍ଯଗ୍ନିର୍ଦଦାହ ସଃ। ଜ୍ଵଲନେନ ପରୀତାନି ତୋରଣାନି ଚକାଶିରେ
ଅଗ୍ନି ସେଇ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅନୁରଣିତ ମହଲ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାଇଦେଲେ; ଜ୍ୱାଳାରେ ଘିରିଥିବା ତୋରଣଗୁଡ଼ିକ ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରିଵ ନଦ୍ଧାନି ମେଘଜାଲାନି ଘର୍ମଗେ। ଜ୍ଵଲନେନ ପରୀତାନି ଗୃହାଣି ପ୍ରଚକାଶିରେ
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେ ଜଡିଥିବା ମେଘମାଳା ପରି, ଅଗ୍ନିରେ ଘିରିଥିବା ଘରଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦାଵାଗ୍ନିଦୀପ୍ତାନି ଯଥା ଶିଖରାଣି ମହାଗିରେଃ। ଵିମାନେଷୁ ପ୍ରସୁପ୍ତାଶ୍ଚ ଦହ୍ଯମାନା ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ଯେପରି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଉଥାଏ, ସେପରି ମହଲ୍ରେ ଶୁଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ପିଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତାଭରଣସଂଯୋଗା ହାହେତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ। ତତ୍ର ଚାଗ୍ନିପରୀତାନି ନିପେତୁର୍ଭଵନାନ୍ଯପି
ଅଲଙ୍କାର ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ସେମାନେ 'ହା ହେ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିରେ ଘିରିଥିବା ଘରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଉଥିଲା।
ଵଜ୍ରିଵଜ୍ରହତାନୀଵ ଶିଖରାଣି ମହାଗିରେଃ। ତାନି ନିର୍ଦହ୍ଯମାନାନି ଦୂରତଃ ପ୍ରଚକାଶିରେ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି, ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଘରଗୁଡ଼ିକ ଦୂରରୁ ଚମକୁଥିଲା।