ସ ଯୋଜନସହସ୍ରାଣି ସମତୀତ୍ଯ ମହାକପିଃ। ଦିଵ୍ଯୌଷଧିଧରଂ ଶୈଲଂ ଵ୍ଯଚରନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ହଜାର ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରି, ବଡ଼ ବନରାଜ ବାୟୁପୁତ୍ର ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଧାରଣ କରୁଥିବା ପର୍ବତ ଉପରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ମହୌଷଧ୍ଯସ୍ତତଃ ସର୍ଵାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପର୍ଵତସତ୍ତମେ। ଵିଜ୍ଞାଯାର୍ଥିନମାଯାନ୍ତଂ ତତୋ ଜଗ୍ମୁରଦର୍ଶନମ୍
ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଉପରେ ସମସ୍ତ ମହାଔଷଧିମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆସୁଥିବା ବୁଝି, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ସ ତା ମହାତ୍ମା ହନୁମାନପଶ୍ଯଂ- ଶ୍ଚୁକୋପ ରୋଷାଚ୍ଚ ଭୃଶଂ ନନାଦ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣୋଽଗ୍ନିସମାନଚକ୍ଷୁ- ର୍ମହୀଧରେନ୍ଦ୍ରଂ ତମୁଵାଚ ଵାକ୍ଯମ୍
ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ୍ ସେଉଁଠି ଔଷଧିମାନେ ଦେଖିନଥିବାରୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଗର୍ଜିଲେ; ତାଙ୍କ ଆଖି ଅଗ୍ନି ସମାନ ଚମକୁଥିଲା, ସେ ପୃଥିବୀର ରାଜା ପର୍ବତକୁ କଥା କହିଲେ।
କିମେତଦେଵଂ ସୁଵିନିଶ୍ଚିତଂ ତେ ଯଦ୍ ରାଘଵେ ନାସି କୃତାନୁକମ୍ପଃ। ପଶ୍ଯାଦ୍ଯ ମଦ୍ବାହୁବଲାଭିଭୂତୋ ଵିକୀର୍ଣମାତ୍ମାନମଥୋ ନଗେନ୍ଦ୍ର
ତୁମେ ଏତେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଉନାହାଁ କାହିଁକି? ଆଜି ମୋର ବାହୁବଳରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ଛିଣ୍ଡା-ବିଛିଣ୍ଡା ହେଉଥିବା ଦେଖିବ।
ସ ତସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗଂ ସନଗଂ ସନାଗଂ ସକାଞ୍ଚନଂ ଧାତୁସହସ୍ରଜୁଷ୍ଟମ୍। ଵିକୀର୍ଣକୂଟଂ ଜ୍ଵଲିତାଗ୍ରସାନୁଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵେଗାତ୍ ସହସୋନ୍ମମାଥ
ସେ ପର୍ବତର ଶିଖର, ତାହାର ଜଙ୍ଗଲ, ହାତୀ, ସୁନା ଓ ଅନେକ ଧାତୁ ସହିତ, ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଶିଖର ଓ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଚୂଡ଼ାକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଧରି ଉପଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ତଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଖମୁତ୍ପପାତ ଵିତ୍ରାସ୍ଯ ଲୋକାନ୍ ସସୁରାସୁରେନ୍ଦ୍ରାନ୍। ସଂସ୍ତୂଯମାନଃ ଖଚରୈରନେକୈ- ର୍ଜଗାମ ଵେଗାଦ୍ ଗରୁଡୋଗ୍ରଵେଗଃ
ସେଇ ପର୍ବତକୁ ଉପଡ଼ି, ଆକାଶକୁ ଲାଫିଲେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କଲେ। ଆକାଶର ବାସିନ୍ଦା ଅନେକ ଜଣେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେ ଗରୁଡ଼ ସମ ତ୍ୱରାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ସ ଭାସ୍କରାଧ୍ଵାନମନୁପ୍ରପନ୍ନ- ସ୍ତଂ ଭାସ୍କରାଭଂ ଶିଖରଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ। ବଭୌ ତଦା ଭାସ୍କରସଂନିକାଶୋ ରଵେଃ ସମୀପେ ପ୍ରତିଭାସ୍କରାଭଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକୁଥିବା ଶିଖରକୁ ଧରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ତେନ ଶୈଲେନ ଭୃଶଂ ରରାଜ ଶୈଲୋପମୋ ଗନ୍ଧଵହାତ୍ମଜସ୍ତୁ। ସହସ୍ରଧାରେଣ ସପାଵକେନ ଚକ୍ରେଣ ଖେ ଵିଷ୍ଣୁରିଵାର୍ପିତେନ
ସେଇ ପର୍ବତ ସହିତ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଏକ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ହଜାର ଅଗ୍ନି ଝରଣା ସହିତ, ସେ ଆକାଶରେ ଅଗ୍ନି ଚକ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ତଂ ଵାନରାଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତଦା ଵିନେଦୁଃ ସ ତାନପି ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୁଦା ନନାଦ। ତେଷାଂ ସମୁତ୍କୃଷ୍ଟରଵଂ ନିଶମ୍ଯ ଲଙ୍କାଲଯା ଭୀମତରଂ ଵିନେଦୁଃ
ସେଉଁଠି ହନୁମାନ୍କୁ ଦେଖି ବନରାମାନେ ଖୁସିରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜିଲେ। ବନରମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲଙ୍କାବାସୀମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ଭୟରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ତତୋ ମହାତ୍ମା ନିପପାତ ତସ୍ମିନ୍ ଶୈଲୋତ୍ତମେ ଵାନରସୈନ୍ଯମଧ୍ଯେ। ହର୍ଯୁତ୍ତମେଭ୍ଯଃ ଶିରସାଭିଵାଦ୍ଯ ଵିଭୀଷଣଂ ତତ୍ର ଚ ସସ୍ଵଜେ ସଃ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଉପରେ, ବନରସେନା ମଧ୍ୟରେ ଅବତରିଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରମାନେଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ ଓ ସେଠାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତାଵପ୍ଯୁଭୌ ମାନୁଷରାଜପୁତ୍ରୌ ତଂ ଗନ୍ଧମାଘ୍ରାଯ ମହୌଷଧୀନାମ୍। ବଭୂଵତୁସ୍ତତ୍ର ତଦା ଵିଶଲ୍ଯା- ଵୁତ୍ତସ୍ଥୁରନ୍ଯେ ଚ ହରିପ୍ରଵୀରାଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ମାନବ ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ, ସେଇ ମହାଔଷଧିର ସୁଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସନେଇ, ସମସ୍ତେ ଆଉ ଚେତନା ଫେରି ପୁଣି ଉଠିଲେ।
ଯଦାପ୍ରଭୃତି ଲଙ୍କାଯାଂ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ହରିରାକ୍ଷସାଃ। ତଦାପ୍ରଭୃତି ମାନାର୍ଥମାଜ୍ଞଯା ରାଵଣସ୍ଯ ଚ
ଯେବେଠାରୁ ଲଙ୍କାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେବେଠାରୁ ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇଁ—
ଯେ ହନ୍ଯନ୍ତେ ରଣେ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାଃ କପିକୁଞ୍ଜରୈଃ। ହତା ହତାସ୍ତୁ କ୍ଷିପ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵ ଏଵ ତୁ ସାଗରେ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନର କିମ୍ବା ଭାଲୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସାଗରକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ହରିର୍ଗନ୍ଧଵହାତ୍ମଜସ୍ତୁ ତମୋଷଧୀଶୈଲମୁଦଗ୍ରଵେଗଃ। ନିନାଯ ଵେଗାଦ୍ଧିମଵନ୍ତମେଵ ପୁନଶ୍ଚ ରାମେଣ ସମାଜଗାମ
ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ ଓଷଧିପାହାଡ଼କୁ ଧରି ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ପୁଣି ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଆସିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଚାସି ତିରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ। ଅର୍ଥ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାପଯଂଶ୍ଚାପି ହନୂମନ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ବିଶାଳ ତେଜସ୍ୱୀ ବାନରରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରି କହିଲେ—
ଯତୋ ହତଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ କୁମାରାଶ୍ଚ ନିଷୂଦିତାଃ। ନେଦାନୀମୁପନିର୍ହାରଂ ରାଵଣୋ ଦାତୁମର୍ହତି
ଏହିବେଳେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଏବେ ରାବଣ ଆଉ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବେନାହିଁ।
ଯେ ଯେ ମହାବଲାଃ ସନ୍ତି ଲଘଵଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ଲଙ୍କାମଭିପତନ୍ତ୍ଵାଶୁ ଗୃହ୍ଯୋଲ୍କାଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବଳଶାଳୀ ଓ ଦ୍ରୁତ ବାନର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହାତରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଲଙ୍କା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତୁ।
ତତୋଽସ୍ତଂ ଗତ ଆଦିତ୍ଯେ ରୌଦ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ ନିଶାମୁଖେ। ଲଙ୍କାମଭିମୁଖାଃ ସୋଲ୍କା ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସହିତ ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ହାତରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ନେଇ ଲଙ୍କା ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଉଲ୍କାହସ୍ତୈର୍ହରିଗଣୈଃ ସର୍ଵତଃ ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ। ଆରକ୍ଷସ୍ଥା ଵିରୂପାକ୍ଷାଃ ସହସା ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ବାନରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ସେନାପତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲେ ଓ ଅଜଗର ଦୃଷ୍ଟିର ଥିଲେ, ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ଗୋପୁରାଟ୍ଟପ୍ରତୋଲୀଷୁ ଚର୍ଯାସୁ ଵିଵିଧାସୁ ଚ। ପ୍ରାସାଦେଷୁ ଚ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ସସୃଜୁସ୍ତେ ହୁତାଶନମ୍
ଗୋପୁର, ଦୁର୍ଗ, ରାସ୍ତା, ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ରାଜମହଳରେ ଆନନ୍ଦିତ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଦେଲେ।
ତେଷାଂ ଗୃହସହସ୍ରାଣି ଦଦାହ ହୁତଭୁକ୍ ତଦା। ପ୍ରାସାଦାଃ ପର୍ଵତାକାରାଃ ପତନ୍ତି ଧରଣୀତଲେ
ସେଇ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ଘର ଜଳାଇଦେଲେ; ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜମହଳମାନେ ଭୂମିରେ ଉପଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ।
ଅଗୁରୁର୍ଦହ୍ଯତେ ତତ୍ର ପରଂ ଚୈଵ ସୁଚନ୍ଦନମ୍। ମୌକ୍ତିକା ମଣଯଃ ସ୍ନିଗ୍ଧା ଵଜ୍ରଂ ଚାପି ପ୍ରଵାଲକମ୍
ସେଠାରେ ଅଗରୁ, ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ, ମଣିମୁକ୍ତା, ମୃଦୁ ମଣି, ହୀରା ଓ ପାଗା ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା।
କ୍ଷୌମଂ ଚ ଦହ୍ଯତେ ତତ୍ର କୌଶେଯଂ ଚାପି ଶୋଭନମ୍। ଆଵିକଂ ଵିଵିଧଂ ଚୌର୍ଣଂ କାଞ୍ଚନଂ ଭାଣ୍ଡମାଯୁଧମ୍
ସେଠାରେ କପଡ଼, ସୁନ୍ଦର ପଟ, ବିଭିନ୍ନ ପଶୁଲୁଣ, ଚୁରୁଣା, ସୁନାର ବାତିଲା, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜଳିଗଲା।
ନାନାଵିକୃତସଂସ୍ଥାନଂ ଵାଜିଭାଣ୍ଡପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଗଜଗ୍ରୈଵେଯକକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚ ରଥଭାଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ସଂସ୍କୃତାନ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଘୋଡ଼ା ଉପକରଣ, ହାତୀର ଆବରଣ ଓ ଦାମ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ରଥ ଉପକରଣ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା।
ତନୁତ୍ରାଣି ଚ ଯୋଧାନାଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାନାଂ ଚ ଵର୍ମ ଚ। ଖଡ୍ଗା ଧନୂଂଷି ଜ୍ଯାବାଣାସ୍ତୋମରାଙ୍କୁଶଶକ୍ତଯଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର କବଚ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ବର୍ମ, ତଳୱାର, ଧନୁଷ, ତୀର, ଅଙ୍କୁଶ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ରୋମଜଂ ଵାଲଜଂ ଚର୍ମ ଵ୍ଯାଘ୍ରଜଂ ଚାଣ୍ଡଜଂ ବହୁ। ମୁକ୍ତାମଣିଵିଚିତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପ୍ରାସାଦାଂଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
କେଶ, ଲୁଣ, ବାଘ ଚର୍ମ, ପକ୍ଷୀ ଚର୍ମ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚର୍ମ, ମଣିମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ ରାଜମହଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ଵିଵିଧାନସ୍ତ୍ରସଂଘାତାନଗ୍ନିର୍ଦହତି ତତ୍ର ଵୈ। ନାନାଵିଧାନ୍ ଗୃହାଂଶ୍ଚିତ୍ରାନ୍ ଦଦାହ ହୁତଭୁକ୍ ତଦା
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ଚିତ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଘର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା।
ଆଵାସାନ୍ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୃହଗୃଧ୍ନୁନାମ୍। ହେମଚିତ୍ରତନୁତ୍ରାଣାଂ ସ୍ରଗ୍ଭାଣ୍ଡାମ୍ବରଧାରିଣାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋଭୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୁନାର ଅଲଙ୍କାର ଓ ଚିତ୍ରିତ କବଚ, ମାଳା, ଗହନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଘରବାଡ଼ିକୁ ସେ ଜଳାଇଦେଲେ।
ସୀଧୁପାନଚଲାକ୍ଷାଣାଂ ମଦଵିହ୍ଵଲଗାମିନାମ୍। କାନ୍ତାଲମ୍ବିତଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଶତ୍ରୁସଂଜାତମନ୍ଯୁନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ଜୁଆ ଖେଳୁଥିଲେ, ମଦରେ ମତାଳ ହୋଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁରୁଥିଲେ, ପ୍ରିୟାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଝୁଲିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ଶତ୍ରୁତାରୁ ରାଗରେ ଜଳୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଜଳାଇଦେଲେ।