ଅଦ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଵୈଵସ୍ଵତଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ର- ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଵାନରଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଃ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମେ ଵିକ୍ରମମପ୍ରମେଯଂ ଵିଷ୍ଣୋରିଵୋଗ୍ରଂ ବଲିଯଜ୍ଞଵାଟେ
ଆଜି ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟମାନେ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ — ସମସ୍ତେ ମୋର ଅପାର ଶୌର୍ୟ ଦେଖିବେ, ଯେପରି ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ସ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ- ରାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ରାଜାନମଦୀନସତ୍ତ୍ଵଃ। ସମାରୁରୋହାନିଲତୁଲ୍ଯଵେଗଂ ରଥଂ ଖରଶ୍ରେଷ୍ଠସମାଧିଯୁକ୍ତମ୍
ଏପରି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଅଦମ୍ୟ ମନୋବଳ ସହ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ସମାସ୍ଥାଯ ମହାତେଜା ରଥଂ ହରିରଥୋପମମ୍। ଜଗାମ ସହସା ତତ୍ର ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମରିଂଦମଃ
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦେବତାଙ୍କ ରଥ ସମାନ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ଶତ୍ରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ମହାତ୍ମାନମନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହାବଲାଃ। ସଂହର୍ଷମାଣା ବହଵୋ ଧନୁଃପ୍ରଵରପାଣଯଃ
ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା, ଉତ୍ସାହରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ଗଜସ୍କନ୍ଧଗତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ପରମଵାଜିଭିଃ। ଵ୍ଯାଘ୍ରଵୃଶ୍ଚିକମାର୍ଜାରଖରୋଷ୍ଟ୍ରୈଶ୍ଚ ଭୁଜଙ୍ଗମୈଃ
କିଛି ହାତୀରେ, କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବାଘ, ବିଛା, ବିଲେଇ, ଗଧା, ଉଠ ଓ ସାପରେ ଚଢ଼ି ଚଲିଲେ।
ଵରାହୈଃ ଶ୍ଵାପଦୈଃ ସିଂହୈର୍ଜମ୍ବୁକୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ। କାକହଂସମଯୂରୈଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସା ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ
ବନ୍ଦର, ବନ୍ୟପଶୁ, ସିଂହ, ପାହାଡ଼ ସମାନ ଖଟାଶ, କାଉ, ହଂସ, ମୟୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁପକ୍ଷୀ ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରାସପଟ୍ଟିଶନିସ୍ତ୍ରିଂଶପରଶ୍ଵଧଗଦାଧରାଃ। ଭୁଶୁଣ୍ଡିମୁଦ୍ଗରାଯଷ୍ଟିଶତଘ୍ନୀପରିଘାଯୁଧାଃ
ତାଲ, ଭାଲା, ତଳୱାର, କୁଟାର, ଗଦା, ମୁଷଳ, ଦଣ୍ଡ, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଓ ଲାଠି ନେଇ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚଲିଲେ।
ସ ଶଙ୍ଖନିନଦୈଃ ପୂର୍ଣୈର୍ଭେରୀଣାଂ ଚାପି ନିଃସ୍ଵନୈଃ। ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରାରିରାଜିଂ ଵେଗେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଶଂଖର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ଢୋଲର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନିରେ, ଶୌର୍ୟବାନ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବେଗରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସ ଶଙ୍ଖଶଶିଵର୍ଣେନ ଛତ୍ରେଣ ରିପୁସୂଦନଃ। ରରାଜ ପ୍ରତିପୂର୍ଣେନ ନଭଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସା ଯଥା
ଶଂଖ ରଙ୍ଗର ଛତା ତଳେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ।
ଵୀଜ୍ଯମାନସ୍ତତୋ ଵୀରୋ ହୈମୈର୍ହେମଵିଭୂଷଣଃ। ଚାରୁଚାମରମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ମୁଖ୍ଯଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ବିଲେଇଯାଉଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ନାୟକ, ସମସ୍ତ ଧନୁଷ୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିର୍ଯାନ୍ତଂ ବଲେନ ମହତା ଵୃତମ୍। ରାକ୍ଷସାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଵଣଃ ପୁତ୍ରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ମହାବଳୀ ସେଠାରୁ ବହୁ ସେନା ସହିତ ବାହାରୁଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାବଣ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵମପ୍ରତିରଥଃ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯା ଵୈ ଵାସଵୋ ଜିତଃ। କିଂ ପୁନର୍ମାନୁଷଂ ଧୃଷ୍ଯଂ ନିହନିଷ୍ଯସି ରାଘଵମ୍
ପୁଅ, ତୁମେ ଅପରାଜିତ ଯୋଧା; ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଛ; ତେବେ ଏକ ମାନବ କ'ଣ? ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଘବଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବ।
ତଥୋକ୍ତୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାନ୍ମହାଶିଷଃ। ତତସ୍ତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଜିତା ଲଙ୍କା ସୂର୍ଯପ୍ରତିମତେଜସା
ଏପରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରରାଜାପ୍ରତିଵୀର୍ଯେଣ ଦ୍ଯୌରିଵାର୍କେଣ ଭାସ୍ଵତା। ସ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାତେଜା ଯୁଦ୍ଧଭୂମିମରିଂଦମଃ
ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ଆକାଶରେ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ସେ ମହାବଳୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ୍ଥାପଯାମାସ ରକ୍ଷାଂସି ରଥଂ ପ୍ରତି ସମନ୍ତତଃ। ତତସ୍ତୁ ହୁତଭୋକ୍ତାରଂ ହୁତଭୁକ୍ସଦୃଶପ୍ରଭଃ
ସେ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଘେରି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାରିପାଖରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବସାଇଲେ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ, ସେ ହବନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଜୁହୁଵେ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଧିଵନ୍ମନ୍ତ୍ରସତ୍ତମୈଃ। ସ ହଵିର୍ଲାଜସତ୍କାରୈର୍ମାଲ୍ଯଗନ୍ଧପୁରସ୍କୃତୈଃ
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବନ କଲେ। ହବନ ସହିତ ଯବ, ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଜୁହୁଵେ ପାଵକଂ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଶରପତ୍ରାଣି ସମିଧୋଽଥ ବିଭୀତକାଃ
ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଅଗ୍ନିକୁ ଅସ୍ତ୍ର, ତୀରର ପାଖା, ଜଳାଣ ଓ ବିଭୀତକ ଫଳ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଲୋହିତାନି ଚ ଵାସାଂସି ସ୍ରୁଵଂ କାର୍ଷ୍ଣାଯସଂ ତଥା। ସ ତତ୍ରାଗ୍ନିଂ ସମାସ୍ତୀର୍ଯ ଶରପତ୍ରୈଃ ସତୋମରୈଃ
ସେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ଓ କଳା ଲୋହାର ହବନ କଉଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହିଠାରେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ତୀରର ପାଖା ଓ ବଣ୍ଡୁକ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ।
ଛାଗସ୍ଯ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣସ୍ଯ ଗଲଂ ଜଗ୍ରାହ ଜୀଵତଃ। ସକୃଦେଵ ସମିଦ୍ଧସ୍ଯ ଵିଧୂମସ୍ଯ ମହାର୍ଚିଷଃ
ସେ ଜୀବନ୍ତ କଳା ଛାଗର ଗଳା ଧରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ବେଶି ତେଜରେ, ଧୂଆଁ ବିନା, ଦହିଉଠିଲା।
ବଭୂଵୁସ୍ତାନି ଲିଙ୍ଗାନି ଵିଜଯଂ ଯାନ୍ଯଦର୍ଶଯନ୍। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶିଖସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନସଂନିଭଃ
ସେଠି ଯେଉଁ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଗଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଜୟର ସୂଚନା ଦେଲା; ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ହେଲା, ତାପିତ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ହଵିସ୍ତତ୍ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପାଵକଃ ସ୍ଵଯମୁତ୍ଥିତଃ। ସୋଽସ୍ତ୍ରମାହାରଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ
ଅଗ୍ନି ନିଜେ ଉଠି ହବନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ଧନୁଶ୍ଚାତ୍ମରଥଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଂ ତତ୍ରାଭ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ୍। ତସ୍ମିନ୍ନାହୂଯମାନେଽସ୍ତ୍ରେ ହୂଯମାନେ ଚ ପାଵକେ। ସାର୍କଗ୍ରହେନ୍ଦୁନକ୍ଷତ୍ରଂ ଵିତତ୍ରାସ ନଭସ୍ଥଲମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ, ରଥ ଓ ସମସ୍ତ ଉପକରଣକୁ ମନ୍ତ୍ରପୂତ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ତ୍ର ଆହ୍ୱାନ ହେଉଥିଲା ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ହବନ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ସହିତ ଆକାଶ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା।
ସ ପାଵକଂ ପାଵକଦୀପ୍ତତେଜା ହୁତ୍ଵା ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମପ୍ରଭାଵଃ। ସଚାପବାଣାସିରଥାଶ୍ଵସୂତଃ ଖେଽନ୍ତର୍ଦଧେଽଽତ୍ମାନମଚିନ୍ତ୍ଯଵୀର୍ଯଃ
ଅଗ୍ନିକୁ ହବନ କରି, ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନୁଷ, ବାଣ, ତଳୱାର, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଆକାଶରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତୋ ହଯରଥାକୀର୍ଣଂ ପତାକାଧ୍ଵଜଶୋଭିତମ୍। ନିର୍ଯଯୌ ରାକ୍ଷସବଲଂ ନର୍ଦମାନଂ ଯୁଯୁତ୍ସଯା
ତାପରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ରାକ୍ଷସ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଗର୍ଜନ କରି ବାହାରିଗଲା।
ତେ ଶରୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଚିତ୍ରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଵେଗୈରଲଂକୃତୈଃ। ତୋମରୈରଙ୍କୁଶୈଶ୍ଚାପି ଵାନରାଞ୍ଜଘ୍ନୁରାହଵେ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ତୀବ୍ର ତୀର, ବଣ୍ଡୁକ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ରାଵଣିସ୍ତୁ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତାନ୍ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ନିଶାଚରାନ୍। ହୃଷ୍ଟା ଭଵନ୍ତୋ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତୁ ଵାନରାଣାଂ ଜିଘାଂସଯା
କିନ୍ତୁ ରାବଣ, ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ନିଶାଚରମାନେକୁ ଦେଖି, କହିଲେ—'ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅ ଏବଂ ବାନରମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କର!'
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଗର୍ଜନ୍ତୋ ଜଯକାଂକ୍ଷିଣଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷଂସ୍ତତୋ ଘୋରଂ ଵାନରାନ୍ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ବିଜୟ ଆଶାରେ ଗର୍ଜନ କରି, ବାନରମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ସ ତୁ ନାଲୀକନାରାଚୈର୍ଗଦାଭିର୍ମୁସଲୈରପି। ରକ୍ଷୋଭିଃ ସଂଵୃତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵାନରାନ୍ ଵିଚକର୍ଷ ହ
ସେଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଳିକ, ନାରାଚ, ଗଦା ଓ ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ବାନରମାନେକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ସମରେ ଵାନରାଃ ପାଦପାଯୁଧାଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ ସହସା ରାଵଣିଂ ଶୈଲପାଦପୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ ପାଉଥିବା ବାନରମାନେ, ଗଛକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧରି, ହଠାତ୍ ରାବଣ ଉପରେ ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛ ବର୍ଷା କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତୁ ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାତେଜା ମହାବଲଃ। ଵାନରାଣାଂ ଶରୀରାଣି ଵ୍ଯଧମଦ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାନରମାନେର ଦେହକୁ ଆଘାତ କଲେ।