ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲଙ୍କାଧିପସ୍ଯ ତତ୍। ଵଚନଂ ସର୍ଵମାତିଷ୍ଠନ୍ ଯଥାଵତ୍ ତୁ ମହାବଲାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାଧିପତିଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ତାହାକୁ ପାଳନ କଲେ।
ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହି ସମାଦିଶ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ମନ୍ଯୁଶଲ୍ଯଂ ଵହନ୍ ଦୀନଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵମାଲଯମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣ, କ୍ରୋଧର ବାଣ ବୋହି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିଜ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ ସ ସଂଦୀପିତକୋପଵହ୍ନି- ର୍ନିଶାଚରାଣାମଧିପୋ ମହାବଲଃ। ତଦେଵ ପୁତ୍ରଵ୍ଯସନଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ ମୁହୁର୍ମୁହୁଶ୍ଚୈଵ ତଦା ଵିନିଃଶ୍ଵସନ୍
ତାପରେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତିର ରାଜା, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନି ଦହୁଛି, ପୁଅଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭାବି ମୁହଁମୁହଁ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
thumb|ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତିଏ ଅଧ୍ୟାୟ।
ତତୋ ହତାନ୍ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵାଂସ୍ତାନ୍ ଦେଵାନ୍ତକାଦିତ୍ରିଶିରୋଽତିକାଯାନ୍। ରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ତତ୍ର ହତାଵଶିଷ୍ଟା- ସ୍ତେ ରାଵଣାଯ ତ୍ଵରିତାଃ ଶଶଂସୁଃ
ତାପରେ ଦେବାନ୍ତକ, ତ୍ରିଶିରା, ଅତିକାୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ପ୍ରମୁଖମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ରାବଣଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ତତୋ ହତାଂସ୍ତାନ୍ ସହସା ନିଶମ୍ଯ ରାଜା ମହାବାଷ୍ପପରିପ୍ଲୁତାକ୍ଷଃ। ପୁତ୍ରକ୍ଷଯଂ ଭ୍ରାତୃଵଧଂ ଚ ଘୋରଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ରାଜା ଵିପୁଲଂ ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ହଠାତ୍ ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଆଖି ଭାରି ଲୁହାରେ ପୂରିଗଲା; ପୁଅ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଭାବି, ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ତତସ୍ତୁ ରାଜାନମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀନଂ ଶୋକାର୍ଣଵେ ସମ୍ପରିପୁପ୍ଲୁଵାନମ୍। ରଥର୍ଷଭୋ ରାକ୍ଷସରାଜସୂନୁ- ସ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ରଥମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ନ ତାତ ମୋହଂ ପରିଗନ୍ତୁମର୍ହସେ ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ରଜିଜ୍ଜୀଵତି ନୈର୍ଋତେଶ। ନେନ୍ଦ୍ରାରିବାଣାଭିହତୋ ହି କଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ସମର୍ଥଃ ସମରେଽଭିପାତୁମ୍
ପିତା, ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବିତ ଅଛି, ସେଠି ଆପଣ ଦୁଃଖରେ ଭାସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ତୀରରେ ଘାୟଲ ହେଲେ, କେହିଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯାଦ୍ଯ ରାମଂ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମଦ୍ବାଣନିର୍ଭିନ୍ନଵିକୀର୍ଣଦେହମ୍। ଗତାଯୁଷଂ ଭୂମିତଲେ ଶଯାନଂ ଶିତୈଃ ଶରୈରାଚିତସର୍ଵଗାତ୍ରମ୍
ଆଜି ଆପଣ ଦେଖିବେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୋର ତୀରରେ ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ଅଂଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଢାକିଯାଇଛି, ସେମାନେ ଜୀବନ ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଇମାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୃଣୁ ଶକ୍ରଶତ୍ରୋଃ ସୁନିଶ୍ଚିତାଂ ପୌରୁଷଦୈଵଯୁକ୍ତାମ୍। ଅଦ୍ଯୈଵ ରାମଂ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସଂତର୍ପଯିଷ୍ଯାମି ଶରୈରମୋଘୈଃ
ମୋର ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶକ୍ତି ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ। ଆଜି ଏହି ଦିନେ ମୁଁ ଅପରାଜିତ ଶରରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବି।
ଅଦ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଵୈଵସ୍ଵତଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ର- ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଵାନରଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଃ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମେ ଵିକ୍ରମମପ୍ରମେଯଂ ଵିଷ୍ଣୋରିଵୋଗ୍ରଂ ବଲିଯଜ୍ଞଵାଟେ
ଆଜି ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟମାନେ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ — ସମସ୍ତେ ମୋର ଅପାର ଶୌର୍ୟ ଦେଖିବେ, ଯେପରି ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ସ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ- ରାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ରାଜାନମଦୀନସତ୍ତ୍ଵଃ। ସମାରୁରୋହାନିଲତୁଲ୍ଯଵେଗଂ ରଥଂ ଖରଶ୍ରେଷ୍ଠସମାଧିଯୁକ୍ତମ୍
ଏପରି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଅଦମ୍ୟ ମନୋବଳ ସହ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ସମାସ୍ଥାଯ ମହାତେଜା ରଥଂ ହରିରଥୋପମମ୍। ଜଗାମ ସହସା ତତ୍ର ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମରିଂଦମଃ
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦେବତାଙ୍କ ରଥ ସମାନ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ଶତ୍ରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ମହାତ୍ମାନମନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହାବଲାଃ। ସଂହର୍ଷମାଣା ବହଵୋ ଧନୁଃପ୍ରଵରପାଣଯଃ
ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା, ଉତ୍ସାହରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ଗଜସ୍କନ୍ଧଗତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ପରମଵାଜିଭିଃ। ଵ୍ଯାଘ୍ରଵୃଶ୍ଚିକମାର୍ଜାରଖରୋଷ୍ଟ୍ରୈଶ୍ଚ ଭୁଜଙ୍ଗମୈଃ
କିଛି ହାତୀରେ, କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବାଘ, ବିଛା, ବିଲେଇ, ଗଧା, ଉଠ ଓ ସାପରେ ଚଢ଼ି ଚଲିଲେ।
ଵରାହୈଃ ଶ୍ଵାପଦୈଃ ସିଂହୈର୍ଜମ୍ବୁକୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ। କାକହଂସମଯୂରୈଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସା ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ
ବନ୍ଦର, ବନ୍ୟପଶୁ, ସିଂହ, ପାହାଡ଼ ସମାନ ଖଟାଶ, କାଉ, ହଂସ, ମୟୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁପକ୍ଷୀ ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରାସପଟ୍ଟିଶନିସ୍ତ୍ରିଂଶପରଶ୍ଵଧଗଦାଧରାଃ। ଭୁଶୁଣ୍ଡିମୁଦ୍ଗରାଯଷ୍ଟିଶତଘ୍ନୀପରିଘାଯୁଧାଃ
ତାଲ, ଭାଲା, ତଳୱାର, କୁଟାର, ଗଦା, ମୁଷଳ, ଦଣ୍ଡ, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଓ ଲାଠି ନେଇ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚଲିଲେ।
ସ ଶଙ୍ଖନିନଦୈଃ ପୂର୍ଣୈର୍ଭେରୀଣାଂ ଚାପି ନିଃସ୍ଵନୈଃ। ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରାରିରାଜିଂ ଵେଗେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଶଂଖର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ଢୋଲର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନିରେ, ଶୌର୍ୟବାନ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବେଗରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସ ଶଙ୍ଖଶଶିଵର୍ଣେନ ଛତ୍ରେଣ ରିପୁସୂଦନଃ। ରରାଜ ପ୍ରତିପୂର୍ଣେନ ନଭଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସା ଯଥା
ଶଂଖ ରଙ୍ଗର ଛତା ତଳେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ।
ଵୀଜ୍ଯମାନସ୍ତତୋ ଵୀରୋ ହୈମୈର୍ହେମଵିଭୂଷଣଃ। ଚାରୁଚାମରମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ମୁଖ୍ଯଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ବିଲେଇଯାଉଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ନାୟକ, ସମସ୍ତ ଧନୁଷ୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିର୍ଯାନ୍ତଂ ବଲେନ ମହତା ଵୃତମ୍। ରାକ୍ଷସାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଵଣଃ ପୁତ୍ରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ମହାବଳୀ ସେଠାରୁ ବହୁ ସେନା ସହିତ ବାହାରୁଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାବଣ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵମପ୍ରତିରଥଃ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯା ଵୈ ଵାସଵୋ ଜିତଃ। କିଂ ପୁନର୍ମାନୁଷଂ ଧୃଷ୍ଯଂ ନିହନିଷ୍ଯସି ରାଘଵମ୍
ପୁଅ, ତୁମେ ଅପରାଜିତ ଯୋଧା; ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଛ; ତେବେ ଏକ ମାନବ କ'ଣ? ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଘବଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବ।
ତଥୋକ୍ତୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାନ୍ମହାଶିଷଃ। ତତସ୍ତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଜିତା ଲଙ୍କା ସୂର୍ଯପ୍ରତିମତେଜସା
ଏପରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରରାଜାପ୍ରତିଵୀର୍ଯେଣ ଦ୍ଯୌରିଵାର୍କେଣ ଭାସ୍ଵତା। ସ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାତେଜା ଯୁଦ୍ଧଭୂମିମରିଂଦମଃ
ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ଆକାଶରେ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ସେ ମହାବଳୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ୍ଥାପଯାମାସ ରକ୍ଷାଂସି ରଥଂ ପ୍ରତି ସମନ୍ତତଃ। ତତସ୍ତୁ ହୁତଭୋକ୍ତାରଂ ହୁତଭୁକ୍ସଦୃଶପ୍ରଭଃ
ସେ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଘେରି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାରିପାଖରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବସାଇଲେ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ, ସେ ହବନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଜୁହୁଵେ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଧିଵନ୍ମନ୍ତ୍ରସତ୍ତମୈଃ। ସ ହଵିର୍ଲାଜସତ୍କାରୈର୍ମାଲ୍ଯଗନ୍ଧପୁରସ୍କୃତୈଃ
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବନ କଲେ। ହବନ ସହିତ ଯବ, ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଜୁହୁଵେ ପାଵକଂ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଶରପତ୍ରାଣି ସମିଧୋଽଥ ବିଭୀତକାଃ
ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଅଗ୍ନିକୁ ଅସ୍ତ୍ର, ତୀରର ପାଖା, ଜଳାଣ ଓ ବିଭୀତକ ଫଳ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଲୋହିତାନି ଚ ଵାସାଂସି ସ୍ରୁଵଂ କାର୍ଷ୍ଣାଯସଂ ତଥା। ସ ତତ୍ରାଗ୍ନିଂ ସମାସ୍ତୀର୍ଯ ଶରପତ୍ରୈଃ ସତୋମରୈଃ
ସେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ଓ କଳା ଲୋହାର ହବନ କଉଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହିଠାରେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ତୀରର ପାଖା ଓ ବଣ୍ଡୁକ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ।
ଛାଗସ୍ଯ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣସ୍ଯ ଗଲଂ ଜଗ୍ରାହ ଜୀଵତଃ। ସକୃଦେଵ ସମିଦ୍ଧସ୍ଯ ଵିଧୂମସ୍ଯ ମହାର୍ଚିଷଃ
ସେ ଜୀବନ୍ତ କଳା ଛାଗର ଗଳା ଧରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ବେଶି ତେଜରେ, ଧୂଆଁ ବିନା, ଦହିଉଠିଲା।
ବଭୂଵୁସ୍ତାନି ଲିଙ୍ଗାନି ଵିଜଯଂ ଯାନ୍ଯଦର୍ଶଯନ୍। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶିଖସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନସଂନିଭଃ
ସେଠି ଯେଉଁ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଗଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଜୟର ସୂଚନା ଦେଲା; ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ହେଲା, ତାପିତ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା।