ତତସ୍ତତ୍ପରିତଂ ଯାତା ନିରପେକ୍ଷା ନିଶାଚରାଃ। ପୁରୀମଭିମୁଖା ଭୀତା ଦ୍ରଵନ୍ତୋ ନାଯକେ ହତେ
ତାପରେ, ନେତା ମରିଯିବା ପରେ, ସେଇ ରାତିର ଦୂତମାନେ କିଛି ଚିନ୍ତା ନକରି, ଭୟରେ ସହର ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷଯୁକ୍ତା ବହଵସ୍ତୁ ଵାନରାଃ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମପ୍ରତିମାନନାସ୍ତଦା। ଅପୂଜଯଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣମିଷ୍ଟଭାଗିନଂ ହତେ ରିପୌ ଭୀମବଲେ ଦୁରାସଦେ
ତାପରେ, ବହୁତ ବାନର, ଖୁସିରେ ମୁହଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଅତିବଲମତିକାଯମଭ୍ରକଲ୍ପଂ ଯୁଧି ଵିନିପାତ୍ଯ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ। ତ୍ଵରିତମଥ ତଦା ସ ରାମପାର୍ଶ୍ଵଂ କପିନିଵହୈଶ୍ଚ ସୁପୂଜିତୋ ଜଗାମ
ଯୁଦ୍ଧରେ ମେଘ ସମାନ ଦେହ ଥିବା ଅତିକାୟଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ତାପରେ ବାନରମାନେ ଭଲଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବୃହତ୍ ଏକାତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅତିକାଯଂ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା। ଉଦ୍ଵେଗମଗମଦ୍ ରାଜା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିକାୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଃ ପରମାମର୍ଷୀ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ଅକମ୍ପନଃ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅକମ୍ପନ, ପ୍ରହସ୍ତ ଓ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ—
ଏତେ ମହାବଲା ଵୀରା ରାକ୍ଷସା ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ଜେତାରଃ ପରସୈନ୍ଯାନାଂ ପରୈର୍ନିତ୍ଯାପରାଜିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀର ରାକ୍ଷସ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଜିତିଥିବା, ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା କେବେ ଅପରାଜିତ।
ସସୈନ୍ଯାସ୍ତେ ହତା ଵୀରା ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ରାକ୍ଷସାଃ ସୁମହାକାଯା ନାନାଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ
ଏହି ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ, କଷ୍ଟ ନ ହୋଇଥିବା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରା ମହାତ୍ମାନୋ ନିପାତିତାଃ। ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲଵୀର୍ଯେଣ ପୁତ୍ରେଣେନ୍ଦ୍ରଜିତା ମମ
ଏହିଠାରେ ଆଉ ଅନେକ ପ୍ରବଳ ଓ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ମୋର ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ।
ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ତଦା ବଦ୍ଧୌ ଘୋରୈର୍ଦତ୍ତଵରୈଃ ଶରୈଃ। ଯନ୍ନ ଶକ୍ଯଂ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈରସୁରୈର୍ଵା ମହାବଲୈଃ
ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର ଦେଉଳିଆ ତୀରରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୋଲିପାରିବେ ନାହିଁ।
ମୋକ୍ତୁଂ ତଦ୍ବନ୍ଧନଂ ଘୋରଂ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵପନ୍ନଗୈଃ। ତନ୍ନ ଜାନେ ପ୍ରଭାଵୈର୍ଵା ମାଯଯା ମୋହନେନ ଵା
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ଧନକୁ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଜାଣିନି କି ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, କିମ୍ବା ମାୟା ଓ ମୋହରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଶରବନ୍ଧାଦ୍ ଵିମୁକ୍ତୌ ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ଯେ ଯୋଧା ନିର୍ଗତାଃ ଶୂରା ରାକ୍ଷସା ମମ ଶାସନାତ୍
ତୀର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୋର ଆଦେଶରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ—
ତେ ସର୍ଵେ ନିହତା ଯୁଦ୍ଧେ ଵାନରୈଃ ସୁମହାବଲୈଃ। ତଂ ନ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଯୋଽଦ୍ଯ ରାମଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରାଗଲେ; ଆଜି ମୁଁ ଏମିତି କେହିକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯିଏ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବ।
ନାଶଯେତ୍ ସବଲଂ ଵୀରଂ ସସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଅହୋ ସୁବଲଵାନ୍ ରାମୋ ମହଦସ୍ତ୍ରବଲଂ ଚ ଵୈ
ସେମାନଙ୍କ ସେନା, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ଏହି ଶୂରବୀରମାନେ ଅପରାଜିତ; ନିଶ୍ଚୟ ରାମ ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଯସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ରାକ୍ଷସା ନିଧନଂ ଗତାଃ। ତଂ ମନ୍ଯେ ରାଘଵଂ ଵୀରଂ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍
ଯାହାଙ୍କ ଶୂରତା ସାମ୍ନା କରି ରାକ୍ଷସମାନେ ନଶ୍ୱର ହେଲେ, ସେଇ ରାଘବଙ୍କୁ ମୁଁ ନିର୍ମଳ ଓ ଅକ୍ଷୟ ନାରାୟଣ ବୋଲି ଭାବୁଛି।
ତଦ୍ଭଯାଦ୍ଧି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ପିହିତଦ୍ଵାରତୋରଣା। ଅପ୍ରମତ୍ତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ଗୁଲ୍ମେ ରକ୍ଷ୍ଯା ପୁରୀ ତ୍ଵିଯମ୍
ତାଙ୍କ ଭୟରେ ଲଙ୍କା ପୁରୀର ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି; ଏଠାରେ ସବୁଠାରେ ଜାଗୃତ ଦଳମାନେ ସଚେତନ ରହି ଏହି ପୁରୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଅଶୋକଵନିକା ଚୈଵ ଯତ୍ର ସୀତାଭିରକ୍ଷ୍ଯତେ। ନିଷ୍କ୍ରମୋ ଵା ପ୍ରଵେଶୋ ଵା ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଦୈଵ ନଃ
ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଉଛି, ସେ ଅଶୋକବନିକାରେ—ସେଠାରେ କିଏ ବାହାରୁଛି କିମ୍ବା ପ୍ରବେଶ କରୁଛି, ସେଥିରେ ସବୁବେଳେ ଆମେ ଖବର ରଖିବା ଦରକାର।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଭଵେଦ୍ ଗୁଲ୍ମସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ପୁନଃ ପୁନଃ। ସର୍ଵତଶ୍ଚାପି ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ସ୍ଵୈଃ ସ୍ଵୈଃ ପରିଵୃତା ବଲୈଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦଳ ରହିଛି, ସେଠାରେ ପୁନିପୁନି ଏବଂ ସବୁଠାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହ।
ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚ ପଦଂ ତେଷାଂ ଵାନରାଣାଂ ନିଶାଚରାଃ। ପ୍ରଦୋଷେ ଵାର୍ଧରାତ୍ରେ ଵା ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ଵାପି ସର୍ଵଶଃ
ବାନରମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିବା ଦରକାର, ସନ୍ଧ୍ୟା, ମଧ୍ୟରାତି କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତ—ସମୟ ଯେଉଁହେଉ, ସବୁବେଳେ।
ନାଵଜ୍ଞା ତତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯା ଵାନରେଷୁ କଦାଚନ। ଦ୍ଵିଷତାଂ ବଲମୁଦ୍ଯୁକ୍ତମାପତତ୍ କିଂ ସ୍ଥିତଂ ଯଥା
ବାନରମାନଙ୍କୁ କେବେ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେତେବେଳେ ତୟାରି ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେଉଁ ସେନା ଅଟୁଟ ରହିଛି?
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲଙ୍କାଧିପସ୍ଯ ତତ୍। ଵଚନଂ ସର୍ଵମାତିଷ୍ଠନ୍ ଯଥାଵତ୍ ତୁ ମହାବଲାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାଧିପତିଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ତାହାକୁ ପାଳନ କଲେ।
ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହି ସମାଦିଶ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ମନ୍ଯୁଶଲ୍ଯଂ ଵହନ୍ ଦୀନଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵମାଲଯମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣ, କ୍ରୋଧର ବାଣ ବୋହି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିଜ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ ସ ସଂଦୀପିତକୋପଵହ୍ନି- ର୍ନିଶାଚରାଣାମଧିପୋ ମହାବଲଃ। ତଦେଵ ପୁତ୍ରଵ୍ଯସନଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ ମୁହୁର୍ମୁହୁଶ୍ଚୈଵ ତଦା ଵିନିଃଶ୍ଵସନ୍
ତାପରେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତିର ରାଜା, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନି ଦହୁଛି, ପୁଅଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭାବି ମୁହଁମୁହଁ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
thumb|ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତିଏ ଅଧ୍ୟାୟ।
ତତୋ ହତାନ୍ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵାଂସ୍ତାନ୍ ଦେଵାନ୍ତକାଦିତ୍ରିଶିରୋଽତିକାଯାନ୍। ରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ତତ୍ର ହତାଵଶିଷ୍ଟା- ସ୍ତେ ରାଵଣାଯ ତ୍ଵରିତାଃ ଶଶଂସୁଃ
ତାପରେ ଦେବାନ୍ତକ, ତ୍ରିଶିରା, ଅତିକାୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ପ୍ରମୁଖମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ରାବଣଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ତତୋ ହତାଂସ୍ତାନ୍ ସହସା ନିଶମ୍ଯ ରାଜା ମହାବାଷ୍ପପରିପ୍ଲୁତାକ୍ଷଃ। ପୁତ୍ରକ୍ଷଯଂ ଭ୍ରାତୃଵଧଂ ଚ ଘୋରଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ରାଜା ଵିପୁଲଂ ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ହଠାତ୍ ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଆଖି ଭାରି ଲୁହାରେ ପୂରିଗଲା; ପୁଅ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଭାବି, ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ତତସ୍ତୁ ରାଜାନମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀନଂ ଶୋକାର୍ଣଵେ ସମ୍ପରିପୁପ୍ଲୁଵାନମ୍। ରଥର୍ଷଭୋ ରାକ୍ଷସରାଜସୂନୁ- ସ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ରଥମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ନ ତାତ ମୋହଂ ପରିଗନ୍ତୁମର୍ହସେ ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ରଜିଜ୍ଜୀଵତି ନୈର୍ଋତେଶ। ନେନ୍ଦ୍ରାରିବାଣାଭିହତୋ ହି କଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ସମର୍ଥଃ ସମରେଽଭିପାତୁମ୍
ପିତା, ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବିତ ଅଛି, ସେଠି ଆପଣ ଦୁଃଖରେ ଭାସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ତୀରରେ ଘାୟଲ ହେଲେ, କେହିଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯାଦ୍ଯ ରାମଂ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମଦ୍ବାଣନିର୍ଭିନ୍ନଵିକୀର୍ଣଦେହମ୍। ଗତାଯୁଷଂ ଭୂମିତଲେ ଶଯାନଂ ଶିତୈଃ ଶରୈରାଚିତସର୍ଵଗାତ୍ରମ୍
ଆଜି ଆପଣ ଦେଖିବେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୋର ତୀରରେ ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ଅଂଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଢାକିଯାଇଛି, ସେମାନେ ଜୀବନ ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଇମାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୃଣୁ ଶକ୍ରଶତ୍ରୋଃ ସୁନିଶ୍ଚିତାଂ ପୌରୁଷଦୈଵଯୁକ୍ତାମ୍। ଅଦ୍ଯୈଵ ରାମଂ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସଂତର୍ପଯିଷ୍ଯାମି ଶରୈରମୋଘୈଃ
ମୋର ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶକ୍ତି ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ। ଆଜି ଏହି ଦିନେ ମୁଁ ଅପରାଜିତ ଶରରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବି।