ରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରଚକମ୍ପେଽଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣେଷୁ ପ୍ରପୀଡିତଃ। ରୁଦ୍ରବାଣହତଂ ଘୋରଂ ଯଥା ତ୍ରିପୁରଗୋପୁରମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତୀରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଗଭୀର କମ୍ପିଗଲେ, ଯେପରି ତ୍ରିପୁର ଦୁର୍ଗ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତୀର ଘାତରେ କମ୍ପିଥିଲା।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ମହାବଲଃ। ସାଧୁ ବାଣନିପାତେନ ଶ୍ଲାଘନୀଯୋଽସି ମେ ରିପୁଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ଆପଣକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଚିନ୍ତା କଲେ— 'ଏମିତି ତୀରବୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ।'
ଵିଧାଯୈଵଂ ଵିଦାର୍ଯାସ୍ଯଂ ନିଯମ୍ଯ ଚ ମହାଭୁଜୌ। ସ ରଥୋପସ୍ଥମାସ୍ଥାଯ ରଥେନ ପ୍ରଚଚାର ହ
ଏଭଳି ଆପଣକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ରଥର ଉପରେ ଚଢ଼ି ସେ ରଥ ଚଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଏଵଂ ତ୍ରୀନ୍ ପଞ୍ଚ ସପ୍ତେତି ସାଯକାନ୍ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭଃ। ଆଦଦେ ସଂଦଧେ ଚାପି ଵିଚକର୍ଷୋତ୍ସସର୍ଜ ଚ
ଏଭଳି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତିକାୟ, ତିନି, ପାଞ୍ଚ, ସାତ ତୀର ଧରି, ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ଟାଣି, ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ବାଣାଃ କାଲସଂକାଶା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଧନୁଶ୍ଚ୍ଯୁତାଃ। ହେମପୁଙ୍ଖା ରଵିପ୍ରଖ୍ଯାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଦୀପ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍
ସେ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଭଳି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ଛୁଟି, ସୁନା ଆଖି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ, ଆକାଶକୁ ଅଗ୍ନିମୟ କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସୋତ୍ସୃଷ୍ଟାନ୍ ଶରୌଘାନ୍ ରାଘଵାନୁଜଃ। ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିତୈର୍ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ରାକ୍ଷସ ଛାଡ଼ିଥିବା ସେ ତୀରବୃଷ୍ଟିକୁ ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ କାଟିଦେଲେ।
ତାନ୍ ଶରାନ୍ ଯୁଧି ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନିକୃତ୍ତାନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ଚୁକୋପ ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରାରିର୍ଜଗ୍ରାହ ନିଶିତଂ ଶରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ତୀରଗୁଡ଼ିକ କାଟାଯିବାକୁ ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଧରିଲେ।
ସ ସଂଧାଯ ମହାତେଜାସ୍ତଂ ବାଣଂ ସହସୋତ୍ସୃଜତ୍। ତେନ ସୌମିତ୍ରିମାଯାନ୍ତମାଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୀର ଧନୁଷରେ ତୀର ଲଗାଇ, ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ି, ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ଥିବାବେଳେ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ଅତିକାଯେନ ସୌମିତ୍ରିସ୍ତାଡିତୋ ଯୁଧି ଵକ୍ଷସି। ସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ତୀଵ୍ରଂ ମଦଂ ମତ୍ତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିକାୟଙ୍କ ତୀରରେ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ ହେଲା, ସେ ତୀବ୍ର ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ କରିଲେ, ମଦ ମତ୍ତ ହାତୀ ଭଳି।
ସ ଚକାର ତଦାତ୍ମାନଂ ଵିଶଲ୍ଯଂ ସହସା ଵିଭୁଃ। ଜଗ୍ରାହ ଚ ଶରଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣମସ୍ତ୍ରେଣାପି ସମାଦଦେ
ସେଇ ସମୟରେ, ସଉମିତ୍ରି ତୁରନ୍ତ ଆପଣକୁ ତୀରମୁକ୍ତ କରି, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଧରି, ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଆଗ୍ନେଯେନ ତଦାସ୍ତ୍ରେଣ ଯୋଜଯାମାସ ସାଯକମ୍। ସ ଜଜ୍ଵାଲ ତଦା ବାଣୋ ଧନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ରରେ ତୀର ଯୋଗ କରି, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ତୀରଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେଲା।
ଅତିକାଯୋଽତିତେଜସ୍ଵୀ ରୌଦ୍ରମସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ। ତେନ ବାଣଂ ଭୁଜଙ୍ଗାଭଂ ହେମପୁଙ୍ଖମଯୋଜଯତ୍
ଅତିକାୟ, ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ସେଥିରେ ସର୍ପ ସମାନ ଏବଂ ସୁନା ଆଖି ଥିବା ଏକ ତୀର ଲଗାଇଲେ।
ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଜ୍ଵଲିତଂ ଘୋରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶରମାହିତମ୍। ଅତିକାଯାଯ ଚିକ୍ଷେପ କାଲଦଣ୍ଡମିଵାନ୍ତକଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାହା ସଜାଗ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଯୁକ୍ତ ବାଣଟିକୁ ଅତିକାୟଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିଜ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଦେଇଥାଏ।
ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ରାଭିସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଣଂ ନିଶାଚରଃ। ଉତ୍ସସର୍ଜ ତଦା ବାଣଂ ରୌଦ୍ରଂ ସୂର୍ଯାସ୍ତ୍ରଯୋଜିତମ୍
ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ଲାଗିଥିବା ବାଣଟିକୁ ଦେଖି, ସେଇ ରାତିର ଦାନବ ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଅସ୍ତ୍ର ଯୋଗ କରିଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାଵୁଭାଵମ୍ବରେ ବାଣାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଜଘ୍ନତୁଃ। ତେଜସା ସମ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତାଗ୍ରୌ କ୍ରୁଦ୍ଧାଵିଵ ଭୁଜଙ୍ଗମୌ
ସେଇ ଦୁଇଟି ବାଣ ଆକାଶରେ ଏକାଉପରେ ଏକ ଘାତ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଟିପ୍ସ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଯେପରି ଦୁଇଟି କ୍ରୁଧ୍ଧ ସାପ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି।
ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିନିର୍ଦହ୍ଯ ପେତତୁଃ ପୃଥିଵୀତଲେ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଜଳାଇ ଦେଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନିରର୍ଚିଷୌ ଭସ୍ମକୃତୌ ନ ଭ୍ରାଜେତେ ଶରୋତ୍ତମୌ। ତାଵୁଭୌ ଦୀପ୍ଯମାନୌ ସ୍ମ ନ ଭ୍ରାଜେତେ ମହୀତଲେ
ଏବେ ସେଇ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ବାଣ ଆଉ ଜ୍ୱଳିଲେ ନାହିଁ, ରାଖ ହୋଇଗଲେ; ଦୁଇଟି ଦେହ ଜ୍ୱଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଆଉ ଚମକୁନାହିଁ।
ତତୋଽତିକାଯଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରମୈଷୀକମୁତ୍ସୃଜତ୍। ତତଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସୌମିତ୍ରିରସ୍ତ୍ରମୈନ୍ଦ୍ରେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ, ଅତିକାୟ ଭୟଙ୍କର ରେଜରେ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନଳଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ବୀର ସୌମିତ୍ରି ଇନ୍ଦ୍ରଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଐଷୀକଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁମାରୋ ରାଵଣାତ୍ମଜଃ। ଯାମ୍ଯେନାସ୍ତ୍ରେଣ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯୋଜଯାମାସ ସାଯକମ୍
ନଳଅସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯମଅସ୍ତ୍ର ଲାଗିଥିବା ବାଣ ତିଆରି କଲେ।
ତତସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଚିକ୍ଷେପ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ନିଶାଚରଃ। ଵାଯଵ୍ଯେନ ତଦସ୍ତ୍ରେଣ ନିଜଘାନ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ, ସେଇ ରାତିର ଦାନବ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଟିକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାୟୁଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଅଥୈନଂ ଶରଧାରାଭିର୍ଧାରାଭିରିଵ ତୋଯଦଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଵଣାତ୍ମଜମ୍
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଶରବୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଜଳଧାରା ଝରାଏ।
ତେଽତିକାଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ କଵଚେ ଵଜ୍ରଭୂଷିତେ। ଭଗ୍ନାଗ୍ରଶଲ୍ଯାଃ ସହସା ପେତୁର୍ବାଣା ମହୀତଲେ
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଅତିକାୟଙ୍କ ବଜ୍ରମଣି ଲାଗିଥିବା କବଚକୁ ଆଘାତ କରି, ଟିପ୍ସ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାନ୍ମୋଘାନଭିସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷତ ବାଣାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ମହାଯଶାଃ
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଉ ଏକ ହଜାର ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ସ ଵୃଷ୍ଯମାଣୋ ବାଣୌଘୈରତିକାଯୋ ମହାବଲଃ। ଅଵଧ୍ଯକଵଚଃ ସଂଖ୍ଯେ ରାକ୍ଷସୋ ନୈଵ ଵିଵ୍ଯଥେ
ଅତିକାୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାକାୟ ରାକ୍ଷସ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବାରୁ, ବାଣର ବୃଷ୍ଟି ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଶରଂ ଚାଶୀଵିଷାକାରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଵ୍ଯପାସୃଜତ୍। ସ ତେନ ଵିଦ୍ଧଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ମର୍ମଦେଶେ ଶରେଣ ହ
ସେ ଏକ ଅତି ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଆକୃତିର ବାଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ଘାତ ହୋଇ, ସୌମିତ୍ରି ଆହତ ହେଲେ।
ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରଂ ନିଃସଂଜ୍ଞୋ ହ୍ଯଭଵଚ୍ଛତ୍ରୁତାପନଃ। ତତଃ ସଂଜ୍ଞାମୁପାଲଭ୍ଯ ଚତୁର୍ଭିଃ ସାଯକୋତ୍ତମୈଃ
କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁମାରକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଚେତନ ହେଲେ; ପରେ ସଚେତନ ହୋଇ, ଚାରିଟି ଉତ୍ତମ ବାଣ ନେଇ—
ନିଜଘାନ ହଯାନ୍ ସଂଖ୍ଯେ ସାରଥିଂ ଚ ମହାବଲଃ। ଧ୍ଵଜସ୍ଯୋନ୍ମଥନଂ କୃତ୍ଵା ଶରଵର୍ଷୈରରିଂଦମଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଓ ସାରଥିକୁ ଘାତ କଲେ; ଶତ୍ରୁ ନିବାରକ ଏକ ଶରବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଧ୍୵ଜକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ସ ସୌମିତ୍ରିସ୍ତାନ୍ ଶରାନଭିଲକ୍ଷିତାନ୍। ମୁମୋଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ବାଣାନ୍ ଵଧାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ସୌମିତ୍ରି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ, ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଶର ଛାଡ଼ିଲେ।
ନ ଶଶାକ ରୁଜଂ କର୍ତୁଂ ଯୁଧି ତସ୍ଯ ନରୋତ୍ତମଃ। ଅଥୈନମଭ୍ଯୁପାଗମ୍ଯ ଵାଯୁର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାନ ନର ତାଙ୍କୁ କେବେ ଆହତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏବେ ବାୟୁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଏହି କଥା କହିଲେ—
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରୋ ହ୍ଯେଷ ଅଵଧ୍ଯକଵଚାଵୃତଃ। ବ୍ରାହ୍ମେଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଭିନ୍ଧ୍ଯେନମେଷ ଵଧ୍ଯୋ ହି ନାନ୍ଯଥା। ଅଵଧ୍ଯ ଏଷ ହ୍ଯନ୍ଯେଷାମସ୍ତ୍ରାଣାଂ କଵଚୀ ବଲୀ
ଏହି ଅତିକାୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ପାଇଛି ଏବଂ ଅଜୟ କବଚ ଧାରଣ କରିଛି; ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଘାତ କର, କାରଣ ଏହିପରି ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିହେବ ନାହିଁ। ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅଜୟ, କାରଣ ସେ କବଚଧାରୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।