ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ହରିଵୀରାଣାଂ ତ୍ରାସଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ। ମୃଗଯୂଥମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହରିର୍ଯୌଵନଦର୍ପିତଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ, ବାନର ବୀରମାନେଙ୍କ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଯେପରି ଏକ ଯୁବ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସିଂହ ମୃଗ ଦଳକୁ ଭୟଭୀତ କରେ।
ସ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ହରିଯୂଥମଧ୍ଯେ ନାଯୁଧ୍ଯମାନଂ ନିଜଘାନ କଂଚିତ୍। ଉତ୍ପତ୍ଯ ରାମଂ ସ ଧନୁଃକଲାପୀ ସଗର୍ଵିତଂ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନଥିଲେ, କିଛିକୁ ମାରିଦେଲେ; ପରେ ଉଡ଼ି ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଧନୁଷ ହାତରେ ଯାଇ, ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରଥେ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ଶରଚାପପାଣି- ର୍ନ ପ୍ରାକୃତଂ କଂଚନ ଯୋଧଯାମି। ଯସ୍ଯାସ୍ତି ଶକ୍ତିର୍ଵ୍ଯଵସାଯଯୁକ୍ତୋ ଦଦାତୁ ମେ ଶୀଘ୍ରମିହାଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧମ୍
ମୁଁ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ଧନୁଷ-ବାଣ ହାତରେ ରଖି, ସାଧାରଣ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରେନି; ଯାହାଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଅଛି, ସେ ଆସି ଆଜି ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁ।
ତତ୍ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵତୋ ନିଶମ୍ଯ ଚୁକୋପ ସୌମିତ୍ରିରମିତ୍ରହନ୍ତା। ଅମୃଷ୍ଯମାଣଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପପାତ ଜଗ୍ରାହ ଚାପଂ ଚ ତତଃ ସ୍ମଯିତ୍ଵା
ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ସୌମିତ୍ରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଉଡ଼ି ଉଠିଲେ, ଧନୁଷ ଧରି ହସିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ପତ୍ଯ ତୂଣାଦାକ୍ଷିପ୍ଯ ସାଯକମ୍। ପୁରସ୍ତାଦତିକାଯସ୍ଯ ଵିଚକର୍ଷ ମହଦ୍ଧନୁଃ
କ୍ରୋଧିତ ସୌମିତ୍ରି ଉଡ଼ି ତୁଣୀରରୁ ବାଣ ତାଣି, ଅଟିକାୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ।
ପୂରଯନ୍ ସ ମହୀଂ ସର୍ଵାମାକାଶଂ ସାଗରଂ ଦିଶଃ। ଜ୍ଯାଶବ୍ଦୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯୋଗ୍ରସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ରଜନୀଚରାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାଣିବା ସ୍ୱରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଦିଗବଳୟ ଭରିଗଲା; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା।
ସୌମିତ୍ରେଶ୍ଚାପନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିଭଯଂ ତଦା। ଵିସିସ୍ମିଯେ ମହାତେଜା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାତ୍ମଜୋ ବଲୀ
ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ଧନୁଷର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତଦାତିକାଯଃ କୁପିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣମୁତ୍ଥିତମ୍। ଆଦାଯ ନିଶିତଂ ବାଣମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେତେବେଳେ ଅତିକାୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଠିଥିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ବାଲସ୍ତ୍ଵମସି ସୌମିତ୍ରେ ଵିକ୍ରମେଷ୍ଵଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଗଚ୍ଛ କିଂ କାଲସଂକାଶଂ ମାଂ ଯୋଧଯିତୁମିଚ୍ଛସି
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଅଭିଯୋଗ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅନଭିଜ୍ଞ, ଏକ ଶିଶୁ ଅଟେ। ଚାଲିଯାଅ—ମୋତେ, ଯିଏ କାଳ ସମାନ, ସେଠିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ?
ନହି ମଦ୍ବାହୁସୃଷ୍ଟାନାଂ ବାଣାନାଂ ହିମଵାନପି। ସୋଢୁମୁତ୍ସହତେ ଵେଗମନ୍ତରିକ୍ଷମଥୋ ମହୀ
ମୋ ହାତରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣମାନଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗତିକୁ ହିମାଳୟ, ଆକାଶ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଅଟକାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ସୁଖପ୍ରସୁପ୍ତଂ କାଲାଗ୍ନିଂ ଵିବୋଧଯିତୁମିଚ୍ଛସି। ନ୍ଯସ୍ଯ ଚାପଂ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ପ୍ରାଣାନ୍ନ ଜହି ମଦ୍ଗତଃ
ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଘୁମେ ପଡ଼ିଥିବା କାଳାଗ୍ନିକୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଧନୁଷ ଛାଡ଼ି ଫେରିଯାଅ—ମୋ ହାତରେ ତୁମ ଜୀବନ ହରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିସ୍ତବ୍ଧୋ ନ ନିଵର୍ତିତୁମିଚ୍ଛସି। ତିଷ୍ଠ ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗମିଷ୍ଯସି ଯମକ୍ଷଯମ୍
ନହେଲେ, ଯଦି ତୁମେ ଅଡ଼ିଗଲା ଓ ଫେରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଅ, ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଏବଂ ଯମଲୋକକୁ ଯିବ।
ପଶ୍ଯ ମେ ନିଶିତାନ୍ ବାଣାନ୍ ରିପୁଦର୍ପନିଷୂଦନାନ୍। ଈଶ୍ଵରାଯୁଧସଂକାଶାଂସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣାନ୍
ମୋର ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସମାନ ଏବଂ ତାପିତ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ।
ଏଷ ତେ ସର୍ପସଂକାଶୋ ବାଣଃ ପାସ୍ଯତି ଶୋଣିତମ୍। ମୃଗରାଜ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାଗରାଜସ୍ଯ ଶୋଣିତମ୍। ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରଂ ଧନୁଷି ସଂଦଧେ
ଏହି ବାଣ ସର୍ପ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛି, ତୁମ ରକ୍ତ ପିଇଯିବ; ଯେପରି ରାଜା ସିଂହ କ୍ରୋଧରେ ନାଗରାଜଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଏ। ଏଭଳି କହି, କ୍ରୋଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ବାଣ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାତିକାଯସ୍ଯ ଵଚଃ ସରୋଷଂ ସଗର୍ଵିତଂ ସଂଯତି ରାଜପୁତ୍ରଃ। ସ ସଂଚୁକୋପାତିବଲୋ ମନସ୍ଵୀ ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଚ ତତୋ ମହାର୍ଥମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିକାୟଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅଭିମାନିକ କଥା ଶୁଣି, ରାଜପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ନ ଵାକ୍ଯମାତ୍ରେଣ ଭଵାନ୍ ପ୍ରଧାନୋ ନ କତ୍ଥନାତ୍ ସତ୍ପୁରୁଷା ଭଵନ୍ତି। ମଯି ସ୍ଥିତେ ଧନ୍ଵିନି ବାଣପାଣୌ ନିଦର୍ଶଯସ୍ଵାତ୍ମବଲଂ ଦୁରାତ୍ମନ୍
କେବଳ କଥା କହିଲେ କିମ୍ବା ଗର୍ବ କଲେ କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ; ମୁଁ ଧନୁଷ ଧରି ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଛି, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ, ଦୁଷ୍ଟ।
କର୍ମଣା ସୂଚଯାତ୍ମାନଂ ନ ଵିକତ୍ଥିତୁମର୍ହସି। ପୌରୁଷେଣ ତୁ ଯୋ ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ଶୂର ଇତି ସ୍ମୃତଃ
କାମରେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କର, ବଡ଼ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ପ୍ରାକ୍ରମ ରେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେଠିଏ ନାୟକ ବୋଲି ମନେ ରହେ।
ସର୍ଵାଯୁଧସମାଯୁକ୍ତୋ ଧନ୍ଵୀ ତ୍ଵଂ ରଥମାସ୍ଥିତଃ। ଶରୈର୍ଵା ଯଦି ଵାପ୍ଯସ୍ତ୍ରୈର୍ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ପରାକ୍ରମମ୍
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଧନୁଷ ନେଇ ରଥରେ ଦଢ଼ିଛ; ବାଣ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଯେଉଁଥିରେ ଚାହ, ତୁମ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଅ।
ତତଃ ଶିରସ୍ତେ ନିଶିତୈଃ ପାତଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଶରୈଃ। ମାରୁତଃ କାଲସମ୍ପକ୍ଵଂ ଵୃନ୍ତାତ୍ ତାଲଫଲଂ ଯଥା
ତାପରେ ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଫେଲିବି, ଯେପରି ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ପକ୍କା ତାଳ ଫଳ ଗଛରୁ ଖସିଯାଏ।
ଅଦ୍ଯ ତେ ମାମକା ବାଣାସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ। ପାସ୍ଯନ୍ତି ରୁଧିରଂ ଗାତ୍ରାଦ୍ ବାଣଶଲ୍ଯାନ୍ତରୋତ୍ଥିତମ୍
ଆଜି ମୋର ତାପିତ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ବାଣମାନେ, ତୁମ ଦେହରୁ ବାଣର ଘାଉ ଦ୍ୱାରା ବାହାରୁଥିବା ରକ୍ତ ପିଇଯିବେ।
ବାଲୋଽଯମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ନ ଚାଵଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି। ବାଲୋ ଵା ଯଦି ଵା ଵୃଦ୍ଧୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ଜାନୀହି ସଂଯୁଗେ
ମୋତେ ଶିଶୁ ଭାବି ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶିଶୁ ହେଉ କି ବୃଦ୍ଧ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବିବ।
ବାଲେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯଃ କ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମୈଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହେତୁମତ୍ ପରମାର୍ଥଵତ୍। ଅତିକାଯଃ ପ୍ରଚୁକ୍ରୋଧ ବାଣଂ ଚୋତ୍ତମମାଦଦେ
ଏକ ଶିଶୁ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦେ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଅତିକାୟ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତମ ବାଣ ନେଲେ।
ତତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରା ଭୂତା ଦେଵା ଦୈତ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ। ଗୁହ୍ଯକାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନସ୍ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗମନ୍
ତାପରେ ବିଦ୍ୟାଧର, ଭୂତ, ଦେବତା, ଦାନବ, ମହାର୍ଷି ଓ ମହାତ୍ମା ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସେଇ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତତୋଽତିକାଯଃ କୁପିତଶ୍ଚାପମାରୋପ୍ଯ ସାଯକମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ପ୍ରଚିକ୍ଷେପ ସଂକ୍ଷିପନ୍ନିଵ ଚାମ୍ବରମ୍
ତାପରେ ଅତିକାୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଧନୁଷରେ ବାଣ ଲଗାଇ, ଆକାଶକୁ ସଂକୋଚିତ କରୁଥିବା ପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ନିଶିତଂ ଶରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍। ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଚିଚ୍ଛେଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା
ତାହା ସର୍ପର ଭଳି ବିଷାକ୍ତ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରଟି ଝପଟି ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶତ୍ରୁମାରକ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ତୀରରେ ସେଠାରେ କାଟିଦେଲେ।
ତଂ ନିକୃତ୍ତଂ ଶରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତ୍ତଭୋଗମିଵୋରଗମ୍। ଅତିକାଯୋ ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପଞ୍ଚ ବାଣାନ୍ ସମାଦଧେ
ତାଙ୍କର ତୀରଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟା ସାପର ଭଳି ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଅତିକାୟ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଧରିଲେ।
ତାନ୍ ଶରାନ୍ ସମ୍ପ୍ରଚିକ୍ଷେପ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ନିଶାଚରଃ। ତାନପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ଶିତୈର୍ବାଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭରତାନୁଜଃ
ସେ ରାତିର ଦାନବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭରତଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ତାନ୍ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା। ଆଦଦେ ନିଶିତଂ ବାଣଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସେଗୁଡ଼ିକ କାଟିଦେଇ, ଏବେ ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଧରିଲେ।
ପୂର୍ଣାଯତଵିସୃଷ୍ଟେନ ଶରେଣ ନତପର୍ଵଣା। ଲଲାଟେ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠମାଜଘାନ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୁଷ ଟାଣି ନମା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀରରେ, ସେ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତିକାୟଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଘାତ କଲେ।
ସ ଲଲାଟେ ଶରୋ ମଗ୍ନସ୍ତସ୍ଯ ଭୀମସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଦଦୃଶେ ଶୋଣିତେନାକ୍ତଃ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ର ଇଵାଚଲେ
ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଘୁସିଥିବା ତୀରଟି ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ନାଗରାଜ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।