ଏତେନ ଶତଶୋ ଦେଵା ଦାନଵାଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ। ରକ୍ଷିତାନି ଚ ରକ୍ଷାଂସି ଯକ୍ଷାଶ୍ଚାପି ନିଷୂଦିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତଶଃ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଛନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯକ୍ଷମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଛନ୍ତି।
ଵଜ୍ରଂ ଵିଷ୍ଟମ୍ଭିତଂ ଯେନ ବାଣୈରିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତା। ପାଶଃ ସଲିଲରାଜସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତିହତସ୍ତଥା
ଧୀର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ସେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରୋକିଥିଲେ, ଏବଂ ଜଳରାଜଙ୍କ ପାଶକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଏଭଳି ରୋକିଥିଲେ।
ଏଷୋଽତିକାଯୋ ବଲଵାନ୍ ରାକ୍ଷସାନାମଥର୍ଷଭଃ। ସ ରାଵଣସୁତୋ ଧୀମାନ୍ ଦେଵଦାନଵଦର୍ପହା
ଏହିଅଟିକାୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପୁଅ, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଛି।
ତଦସ୍ମିନ୍ କ୍ରିଯତାଂ ଯତ୍ନଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପୁରୁଷପୁଙ୍ଗଵ। ପୁରା ଵାନରସୈନ୍ଯାନି କ୍ଷଯଂ ନଯତି ସାଯକୈଃ
ସେଥିପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କର; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାନର ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିନାହାନ୍ତି।
ତତୋଽତିକାଯୋ ବଲଵାନ୍ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହରିଵାହିନୀମ୍। ଵିସ୍ଫାରଯାମାସ ଧନୁର୍ନନାଦ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟିକାୟ ବାନର ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ତାହାକୁ ଗଞ୍ଜାଇଲେ।
ତଂ ଭୀମଵପୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥସ୍ଥଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍। ଅଭିପେତୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଧାନା ଯେ ଵନୌକସଃ
ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟିକାୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମହାନାୟକମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
କୁମୁଦୋ ଦ୍ଵିଵିଦୋ ମୈନ୍ଦୋ ନୀଲଃ ଶରଭ ଏଵ ଚ। ପାଦପୈର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ଯୁଗପତ୍ ସମଭିଦ୍ରଵନ୍
କୁମୁଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ମୈନ୍ଦ, ନୀଳ ଓ ଶରଭ — ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ନେଇ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତେଷାଂ ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ଶରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃ। ଅତିକାଯୋ ମହାତେଜାଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ
ଅଟିକାୟ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣରେ ପ୍ରବୀଣ, ସେମାନଙ୍କର ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ସୁନାର ଗହନା ଲଗା ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ।
ତାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାନ୍ ସ ହରୀନ୍ ଶରୈଃ ସର୍ଵାଯସୈର୍ବଲୀ। ଵିଵ୍ଯାଧାଭିମୁଖାନ୍ ସଂଖ୍ଯେ ଭୀମକାଯୋ ନିଶାଚରଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଶରୀର ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଲୋହାର ଟିପ୍ପା ଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ତେଽର୍ଦିତା ବାଣଵର୍ଷେଣ ଭିନ୍ନଗାତ୍ରାଃ ପରାଜିତାଃ। ନ ଶେକୁରତିକାଯସ୍ଯ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ମହାହଵେ
ବାଣର ବୃଷ୍ଟିରେ ଆହତ ହୋଇ, ଦେହ ଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଓ ପରାଜିତ ହେବାରୁ, ସେମାନେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଅଟିକାୟଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ହରିଵୀରାଣାଂ ତ୍ରାସଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ। ମୃଗଯୂଥମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହରିର୍ଯୌଵନଦର୍ପିତଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ, ବାନର ବୀରମାନେଙ୍କ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଯେପରି ଏକ ଯୁବ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସିଂହ ମୃଗ ଦଳକୁ ଭୟଭୀତ କରେ।
ସ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ହରିଯୂଥମଧ୍ଯେ ନାଯୁଧ୍ଯମାନଂ ନିଜଘାନ କଂଚିତ୍। ଉତ୍ପତ୍ଯ ରାମଂ ସ ଧନୁଃକଲାପୀ ସଗର୍ଵିତଂ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନଥିଲେ, କିଛିକୁ ମାରିଦେଲେ; ପରେ ଉଡ଼ି ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଧନୁଷ ହାତରେ ଯାଇ, ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରଥେ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ଶରଚାପପାଣି- ର୍ନ ପ୍ରାକୃତଂ କଂଚନ ଯୋଧଯାମି। ଯସ୍ଯାସ୍ତି ଶକ୍ତିର୍ଵ୍ଯଵସାଯଯୁକ୍ତୋ ଦଦାତୁ ମେ ଶୀଘ୍ରମିହାଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧମ୍
ମୁଁ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ଧନୁଷ-ବାଣ ହାତରେ ରଖି, ସାଧାରଣ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରେନି; ଯାହାଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଅଛି, ସେ ଆସି ଆଜି ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁ।
ତତ୍ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵତୋ ନିଶମ୍ଯ ଚୁକୋପ ସୌମିତ୍ରିରମିତ୍ରହନ୍ତା। ଅମୃଷ୍ଯମାଣଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପପାତ ଜଗ୍ରାହ ଚାପଂ ଚ ତତଃ ସ୍ମଯିତ୍ଵା
ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ସୌମିତ୍ରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଉଡ଼ି ଉଠିଲେ, ଧନୁଷ ଧରି ହସିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ପତ୍ଯ ତୂଣାଦାକ୍ଷିପ୍ଯ ସାଯକମ୍। ପୁରସ୍ତାଦତିକାଯସ୍ଯ ଵିଚକର୍ଷ ମହଦ୍ଧନୁଃ
କ୍ରୋଧିତ ସୌମିତ୍ରି ଉଡ଼ି ତୁଣୀରରୁ ବାଣ ତାଣି, ଅଟିକାୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ।
ପୂରଯନ୍ ସ ମହୀଂ ସର୍ଵାମାକାଶଂ ସାଗରଂ ଦିଶଃ। ଜ୍ଯାଶବ୍ଦୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯୋଗ୍ରସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ରଜନୀଚରାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାଣିବା ସ୍ୱରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଦିଗବଳୟ ଭରିଗଲା; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା।
ସୌମିତ୍ରେଶ୍ଚାପନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିଭଯଂ ତଦା। ଵିସିସ୍ମିଯେ ମହାତେଜା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାତ୍ମଜୋ ବଲୀ
ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ଧନୁଷର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତଦାତିକାଯଃ କୁପିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣମୁତ୍ଥିତମ୍। ଆଦାଯ ନିଶିତଂ ବାଣମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେତେବେଳେ ଅତିକାୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଠିଥିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ବାଲସ୍ତ୍ଵମସି ସୌମିତ୍ରେ ଵିକ୍ରମେଷ୍ଵଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଗଚ୍ଛ କିଂ କାଲସଂକାଶଂ ମାଂ ଯୋଧଯିତୁମିଚ୍ଛସି
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଅଭିଯୋଗ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅନଭିଜ୍ଞ, ଏକ ଶିଶୁ ଅଟେ। ଚାଲିଯାଅ—ମୋତେ, ଯିଏ କାଳ ସମାନ, ସେଠିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ?
ନହି ମଦ୍ବାହୁସୃଷ୍ଟାନାଂ ବାଣାନାଂ ହିମଵାନପି। ସୋଢୁମୁତ୍ସହତେ ଵେଗମନ୍ତରିକ୍ଷମଥୋ ମହୀ
ମୋ ହାତରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣମାନଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗତିକୁ ହିମାଳୟ, ଆକାଶ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଅଟକାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ସୁଖପ୍ରସୁପ୍ତଂ କାଲାଗ୍ନିଂ ଵିବୋଧଯିତୁମିଚ୍ଛସି। ନ୍ଯସ୍ଯ ଚାପଂ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ପ୍ରାଣାନ୍ନ ଜହି ମଦ୍ଗତଃ
ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଘୁମେ ପଡ଼ିଥିବା କାଳାଗ୍ନିକୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଧନୁଷ ଛାଡ଼ି ଫେରିଯାଅ—ମୋ ହାତରେ ତୁମ ଜୀବନ ହରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିସ୍ତବ୍ଧୋ ନ ନିଵର୍ତିତୁମିଚ୍ଛସି। ତିଷ୍ଠ ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗମିଷ୍ଯସି ଯମକ୍ଷଯମ୍
ନହେଲେ, ଯଦି ତୁମେ ଅଡ଼ିଗଲା ଓ ଫେରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଅ, ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଏବଂ ଯମଲୋକକୁ ଯିବ।
ପଶ୍ଯ ମେ ନିଶିତାନ୍ ବାଣାନ୍ ରିପୁଦର୍ପନିଷୂଦନାନ୍। ଈଶ୍ଵରାଯୁଧସଂକାଶାଂସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣାନ୍
ମୋର ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସମାନ ଏବଂ ତାପିତ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ।
ଏଷ ତେ ସର୍ପସଂକାଶୋ ବାଣଃ ପାସ୍ଯତି ଶୋଣିତମ୍। ମୃଗରାଜ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାଗରାଜସ୍ଯ ଶୋଣିତମ୍। ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରଂ ଧନୁଷି ସଂଦଧେ
ଏହି ବାଣ ସର୍ପ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛି, ତୁମ ରକ୍ତ ପିଇଯିବ; ଯେପରି ରାଜା ସିଂହ କ୍ରୋଧରେ ନାଗରାଜଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଏ। ଏଭଳି କହି, କ୍ରୋଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ବାଣ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାତିକାଯସ୍ଯ ଵଚଃ ସରୋଷଂ ସଗର୍ଵିତଂ ସଂଯତି ରାଜପୁତ୍ରଃ। ସ ସଂଚୁକୋପାତିବଲୋ ମନସ୍ଵୀ ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଚ ତତୋ ମହାର୍ଥମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିକାୟଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅଭିମାନିକ କଥା ଶୁଣି, ରାଜପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ନ ଵାକ୍ଯମାତ୍ରେଣ ଭଵାନ୍ ପ୍ରଧାନୋ ନ କତ୍ଥନାତ୍ ସତ୍ପୁରୁଷା ଭଵନ୍ତି। ମଯି ସ୍ଥିତେ ଧନ୍ଵିନି ବାଣପାଣୌ ନିଦର୍ଶଯସ୍ଵାତ୍ମବଲଂ ଦୁରାତ୍ମନ୍
କେବଳ କଥା କହିଲେ କିମ୍ବା ଗର୍ବ କଲେ କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ; ମୁଁ ଧନୁଷ ଧରି ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଛି, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ, ଦୁଷ୍ଟ।
କର୍ମଣା ସୂଚଯାତ୍ମାନଂ ନ ଵିକତ୍ଥିତୁମର୍ହସି। ପୌରୁଷେଣ ତୁ ଯୋ ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ଶୂର ଇତି ସ୍ମୃତଃ
କାମରେ ନିଜକୁ ପ୍ରମାଣିତ କର, ବଡ଼ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ପ୍ରାକ୍ରମ ରେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେଠିଏ ନାୟକ ବୋଲି ମନେ ରହେ।
ସର୍ଵାଯୁଧସମାଯୁକ୍ତୋ ଧନ୍ଵୀ ତ୍ଵଂ ରଥମାସ୍ଥିତଃ। ଶରୈର୍ଵା ଯଦି ଵାପ୍ଯସ୍ତ୍ରୈର୍ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ପରାକ୍ରମମ୍
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଧନୁଷ ନେଇ ରଥରେ ଦଢ଼ିଛ; ବାଣ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଯେଉଁଥିରେ ଚାହ, ତୁମ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଅ।
ତତଃ ଶିରସ୍ତେ ନିଶିତୈଃ ପାତଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଶରୈଃ। ମାରୁତଃ କାଲସମ୍ପକ୍ଵଂ ଵୃନ୍ତାତ୍ ତାଲଫଲଂ ଯଥା
ତାପରେ ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଫେଲିବି, ଯେପରି ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ପକ୍କା ତାଳ ଫଳ ଗଛରୁ ଖସିଯାଏ।
ଅଦ୍ଯ ତେ ମାମକା ବାଣାସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ। ପାସ୍ଯନ୍ତି ରୁଧିରଂ ଗାତ୍ରାଦ୍ ବାଣଶଲ୍ଯାନ୍ତରୋତ୍ଥିତମ୍
ଆଜି ମୋର ତାପିତ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ବାଣମାନେ, ତୁମ ଦେହରୁ ବାଣର ଘାଉ ଦ୍ୱାରା ବାହାରୁଥିବା ରକ୍ତ ପିଇଯିବେ।