କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦନଦ୍ଧାଭ୍ଯାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାମେଷ ଶୋଭତେ। ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାମିଵ ତୁଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ହିମଵାନ୍ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ
ସୁନାର କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୁଇଟି ବାହୁ ସହିତ, ସେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଦୁଇଟି ଶିଖର ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ ଚ ଭାତି ଵକ୍ତ୍ରଂ ସୁଭୀଷଣମ୍। ପୁନର୍ଵସ୍ଵନ୍ତରଗତଂ ପରିପୂର୍ଣୋ ନିଶାକରଃ
ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦୁଇଟି କୁଣ୍ଡଳରେ ଚମକୁଛି, ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ମହାବାହୋ ତ୍ଵମେନଂ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମମ୍। ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଭଯାର୍ତା ଵିଦ୍ରୁତା ଦିଶଃ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ କିଏ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବାନର ଭୟରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭାଗିଯାଇଛନ୍ତି, ମୋତେ କୁହ।
ସ ପୃଷ୍ଟୋ ରାଜପୁତ୍ରେଣ ରାମେଣାମିତତେଜସା। ଆଚଚକ୍ଷେ ମହାତେଜା ରାଘଵାଯ ଵିଭୀଷଣଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କୁ, ବିଭୀଷଣ ମହାତେଜା ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମହାତେଜା ରାଜା ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜଃ। ଭୀମକର୍ମା ମହାତ୍ମା ହି ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଦଶମୁଖୀ, ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ମହାତ୍ମା ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା।
ତସ୍ଯାସୀଦ୍ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ପୁତ୍ରୋ ରାଵଣପ୍ରତିମୋ ବଲେ। ଵୃଦ୍ଧସେଵୀ ଶ୍ରୁତିଧରଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଵରଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ରାବଣ ସମାନ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେ ନାଗପୃଷ୍ଠେ ଖଡ୍ଗେ ଧନୁଷି କର୍ଷଣେ। ଭେଦେ ସାନ୍ତ୍ଵେ ଚ ଦାନେ ଚ ନଯେ ମନ୍ତ୍ରେ ଚ ସମ୍ମତଃ
ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଚଳାଇବାରେ, ତଳୱାର ଧରିବା ଓ ଧନୁଷ ଟାଣିବାରେ, ଶତ୍ରୁ ଭାଙ୍ଗିବା, ମିଳନ, ଦାନ, ନୀତି ଓ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଯସ୍ଯ ବାହୁଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଲଙ୍କା ଭଵତି ନିର୍ଭଯା। ତନଯଂ ଧାନ୍ଯମାଲିନ୍ଯା ଅତିକାଯମିମଂ ଵିଦୁଃ
ଯାହାର ବାହୁ ଉପରେ ଭରସା କରି ଲଙ୍କା ଭୟହୀନ ରହିଛି, ଧନ୍ୟମାଳିନୀଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ଅତିକାୟ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏତେନାରାଧିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନା। ଅସ୍ତ୍ରାଣି ଚାପ୍ଯଵାପ୍ତାନି ରିପଵଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ
ଏହି ପୁରୁଷ ତପସ୍ୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ରହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ; ସେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ।
ସୁରାସୁରୈରଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଦତ୍ତମସ୍ମୈ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ଏତଚ୍ଚ କଵଚଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରଥଶ୍ଚ ରଵିଭାସ୍ଵରଃ
ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଅଜୟ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଦିବ୍ୟ କବଚ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଏତେନ ଶତଶୋ ଦେଵା ଦାନଵାଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ। ରକ୍ଷିତାନି ଚ ରକ୍ଷାଂସି ଯକ୍ଷାଶ୍ଚାପି ନିଷୂଦିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତଶଃ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଛନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯକ୍ଷମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଛନ୍ତି।
ଵଜ୍ରଂ ଵିଷ୍ଟମ୍ଭିତଂ ଯେନ ବାଣୈରିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତା। ପାଶଃ ସଲିଲରାଜସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତିହତସ୍ତଥା
ଧୀର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ସେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରୋକିଥିଲେ, ଏବଂ ଜଳରାଜଙ୍କ ପାଶକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଏଭଳି ରୋକିଥିଲେ।
ଏଷୋଽତିକାଯୋ ବଲଵାନ୍ ରାକ୍ଷସାନାମଥର୍ଷଭଃ। ସ ରାଵଣସୁତୋ ଧୀମାନ୍ ଦେଵଦାନଵଦର୍ପହା
ଏହିଅଟିକାୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପୁଅ, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଛି।
ତଦସ୍ମିନ୍ କ୍ରିଯତାଂ ଯତ୍ନଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପୁରୁଷପୁଙ୍ଗଵ। ପୁରା ଵାନରସୈନ୍ଯାନି କ୍ଷଯଂ ନଯତି ସାଯକୈଃ
ସେଥିପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କର; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାନର ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିନାହାନ୍ତି।
ତତୋଽତିକାଯୋ ବଲଵାନ୍ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହରିଵାହିନୀମ୍। ଵିସ୍ଫାରଯାମାସ ଧନୁର୍ନନାଦ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟିକାୟ ବାନର ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ତାହାକୁ ଗଞ୍ଜାଇଲେ।
ତଂ ଭୀମଵପୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥସ୍ଥଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍। ଅଭିପେତୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଧାନା ଯେ ଵନୌକସଃ
ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟିକାୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମହାନାୟକମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
କୁମୁଦୋ ଦ୍ଵିଵିଦୋ ମୈନ୍ଦୋ ନୀଲଃ ଶରଭ ଏଵ ଚ। ପାଦପୈର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ଯୁଗପତ୍ ସମଭିଦ୍ରଵନ୍
କୁମୁଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ମୈନ୍ଦ, ନୀଳ ଓ ଶରଭ — ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ନେଇ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତେଷାଂ ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ଶରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃ। ଅତିକାଯୋ ମହାତେଜାଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ
ଅଟିକାୟ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣରେ ପ୍ରବୀଣ, ସେମାନଙ୍କର ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ସୁନାର ଗହନା ଲଗା ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ।
ତାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାନ୍ ସ ହରୀନ୍ ଶରୈଃ ସର୍ଵାଯସୈର୍ବଲୀ। ଵିଵ୍ଯାଧାଭିମୁଖାନ୍ ସଂଖ୍ଯେ ଭୀମକାଯୋ ନିଶାଚରଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଶରୀର ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଲୋହାର ଟିପ୍ପା ଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ତେଽର୍ଦିତା ବାଣଵର୍ଷେଣ ଭିନ୍ନଗାତ୍ରାଃ ପରାଜିତାଃ। ନ ଶେକୁରତିକାଯସ୍ଯ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ମହାହଵେ
ବାଣର ବୃଷ୍ଟିରେ ଆହତ ହୋଇ, ଦେହ ଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଓ ପରାଜିତ ହେବାରୁ, ସେମାନେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଅଟିକାୟଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ହରିଵୀରାଣାଂ ତ୍ରାସଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ। ମୃଗଯୂଥମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହରିର୍ଯୌଵନଦର୍ପିତଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ, ବାନର ବୀରମାନେଙ୍କ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଯେପରି ଏକ ଯୁବ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସିଂହ ମୃଗ ଦଳକୁ ଭୟଭୀତ କରେ।
ସ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ହରିଯୂଥମଧ୍ଯେ ନାଯୁଧ୍ଯମାନଂ ନିଜଘାନ କଂଚିତ୍। ଉତ୍ପତ୍ଯ ରାମଂ ସ ଧନୁଃକଲାପୀ ସଗର୍ଵିତଂ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନଥିଲେ, କିଛିକୁ ମାରିଦେଲେ; ପରେ ଉଡ଼ି ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଧନୁଷ ହାତରେ ଯାଇ, ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରଥେ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ଶରଚାପପାଣି- ର୍ନ ପ୍ରାକୃତଂ କଂଚନ ଯୋଧଯାମି। ଯସ୍ଯାସ୍ତି ଶକ୍ତିର୍ଵ୍ଯଵସାଯଯୁକ୍ତୋ ଦଦାତୁ ମେ ଶୀଘ୍ରମିହାଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧମ୍
ମୁଁ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ଧନୁଷ-ବାଣ ହାତରେ ରଖି, ସାଧାରଣ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରେନି; ଯାହାଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଅଛି, ସେ ଆସି ଆଜି ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁ।
ତତ୍ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵତୋ ନିଶମ୍ଯ ଚୁକୋପ ସୌମିତ୍ରିରମିତ୍ରହନ୍ତା। ଅମୃଷ୍ଯମାଣଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପପାତ ଜଗ୍ରାହ ଚାପଂ ଚ ତତଃ ସ୍ମଯିତ୍ଵା
ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ସୌମିତ୍ରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଉଡ଼ି ଉଠିଲେ, ଧନୁଷ ଧରି ହସିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ପତ୍ଯ ତୂଣାଦାକ୍ଷିପ୍ଯ ସାଯକମ୍। ପୁରସ୍ତାଦତିକାଯସ୍ଯ ଵିଚକର୍ଷ ମହଦ୍ଧନୁଃ
କ୍ରୋଧିତ ସୌମିତ୍ରି ଉଡ଼ି ତୁଣୀରରୁ ବାଣ ତାଣି, ଅଟିକାୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ।
ପୂରଯନ୍ ସ ମହୀଂ ସର୍ଵାମାକାଶଂ ସାଗରଂ ଦିଶଃ। ଜ୍ଯାଶବ୍ଦୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯୋଗ୍ରସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ରଜନୀଚରାନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାଣିବା ସ୍ୱରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଦିଗବଳୟ ଭରିଗଲା; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା।
ସୌମିତ୍ରେଶ୍ଚାପନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିଭଯଂ ତଦା। ଵିସିସ୍ମିଯେ ମହାତେଜା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାତ୍ମଜୋ ବଲୀ
ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ଧନୁଷର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତଦାତିକାଯଃ କୁପିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣମୁତ୍ଥିତମ୍। ଆଦାଯ ନିଶିତଂ ବାଣମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେତେବେଳେ ଅତିକାୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଠିଥିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ବାଲସ୍ତ୍ଵମସି ସୌମିତ୍ରେ ଵିକ୍ରମେଷ୍ଵଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଗଚ୍ଛ କିଂ କାଲସଂକାଶଂ ମାଂ ଯୋଧଯିତୁମିଚ୍ଛସି
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଅଭିଯୋଗ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅନଭିଜ୍ଞ, ଏକ ଶିଶୁ ଅଟେ। ଚାଲିଯାଅ—ମୋତେ, ଯିଏ କାଳ ସମାନ, ସେଠିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ?
ନହି ମଦ୍ବାହୁସୃଷ୍ଟାନାଂ ବାଣାନାଂ ହିମଵାନପି। ସୋଢୁମୁତ୍ସହତେ ଵେଗମନ୍ତରିକ୍ଷମଥୋ ମହୀ
ମୋ ହାତରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣମାନଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗତିକୁ ହିମାଳୟ, ଆକାଶ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଅଟକାଇପାରିବେ ନାହିଁ।