ସ ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ତଦା ଚାପଂ କିରୀଟୀ ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲଃ। ନାମ ସଂଶ୍ରାଵଯାମାସ ନନାଦ ଚ ମହାସ୍ଵନମ୍
ସେ କିରିଟ ଓ ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣି, ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତେନ ସିଂହପ୍ରଣାଦେନ ନାମଵିଶ୍ରାଵଣେନ ଚ। ଜ୍ଯାଶବ୍ଦେନ ଚ ଭୀମେନ ତ୍ରାସଯାମାସ ଵାନରାନ୍
ତାଙ୍କର ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ, ନାମ ଘୋଷଣା ଓ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣିବାର ଶବ୍ଦରେ ବାନରମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେହମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽଯମୁତ୍ଥିତଃ। ଭଯାର୍ତା ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ସଂଶ୍ରଯନ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହର ଅତିଶୟ ମହିମା ଦେଖି—କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ନିଜେ ଉଠିଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି—ସମସ୍ତ ବାନର ଭୟରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ତେ ତସ୍ଯ ରୂପମାଲୋକ୍ଯ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମେ। ଭଯାଦ୍ ଵାନରଯୋଧାସ୍ତେ ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ତତସ୍ତତଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦ ନେଲେ, ସେପରି ଭୟରେ ବାନର ସେନା ଏଦିକି ସେଦିକି ପଳାଇଗଲା।
ତେଽତିକାଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାନରା ମୂଢଚେତସଃ। ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜମାହଵେ
ଅତିକାୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ବାନରମାନେ ଭ୍ରମିତ ମନେ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତତୋଽତିକାଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ରଥସ୍ଥଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍। ଦଦର୍ଶ ଧନ୍ଵିନଂ ଦୂରାଦ୍ ଗର୍ଜନ୍ତଂ କାଲମେଘଵତ୍
ତାପରେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ଦୂରରୁ ଅତିକାୟଙ୍କୁ ରଥରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖିଲେ, ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ ଏବଂ ଘନ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା।
ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାକାଯଂ ରାଘଵସ୍ତୁ ସୁଵିସ୍ମିତଃ। ଵାନରାନ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ଚ ଵିଭୀଷଣମୁଵାଚ ହ
ସେ ମହାକାୟଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଘବ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ବାନରମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୋଽସୌ ପର୍ଵତସଂକାଶୋ ଧନୁଷ୍ମାନ୍ ହରିଲୋଚନଃ। ଯୁକ୍ତେ ହଯସହସ୍ରେଣ ଵିଶାଲେ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ ପରି ଆକାର, ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ, ସିଂହ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ ହୋଇଥିବା ବିଶାଳ ରଥରେ ଯିଏ ଦଢ଼ିଛି, ସେ କିଏ?
ଯ ଏଷ ନିଶିତୈଃ ଶୂଲୈଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପ୍ରାସତୋମରୈଃ। ଅର୍ଚିଷ୍ମଦ୍ଭିର୍ଵୃତୋ ଭାତି ଭୂତୈରିଵ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ, ତୀବ୍ର ବାଣ ଓ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ରହିଛି, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭୂତମାନେ ଯେପରି ଘେରି ରଖନ୍ତି, ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଛନ୍ତି।
କାଲଜିହ୍ଵାପ୍ରକାଶାଭିର୍ଯ ଏଷୋଽଭିଵିରାଜତେ। ଆଵୃତୋ ରଥଶକ୍ତୀଭିର୍ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରିଵ ତୋଯଦଃ
ଯିଏ ରଥର ଶକ୍ତିମାନ୍ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, କାଳର ଜିହ୍ବା ପରି ଚମକୁଛି, ସେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଚମକିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଧନୂଂଷି ଚାସ୍ଯ ସଜ୍ଜାନି ହେମପୃଷ୍ଠାନି ସର୍ଵଶଃ। ଶୋଭଯନ୍ତି ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶକ୍ରଚାପମିଵାମ୍ବରମ୍
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନୁଷ, ସୁନାରେ ମୁଡ଼ିଥିବା, ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇରିସ୍ ଆକାଶକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ।
ଯ ଏଷ ରକ୍ଷଃଶାର୍ଦୂଲୋ ରଣଭୂମିଂ ଵିରାଜଯନ୍। ଅଭ୍ଯେତି ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା
ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରଥରେ ବସିଥିବା ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଧ୍ଵଜଶୃଙ୍ଗପ୍ରତିଷ୍ଠେନ ରାହୁଣାଭିଵିରାଜତେ। ସୂର୍ଯରଶ୍ମିପ୍ରଭୈର୍ବାଣୈର୍ଦିଶୋ ଦଶ ଵିରାଜଯନ୍
ଧ୍ୱଜ ରଥର ଶିଖରରେ ରାହୁ ପରି ଲଗାଯାଇଛି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛନ୍ତି।
ତ୍ରିନତଂ ମେଘନିର୍ହ୍ରାଦଂ ହେମପୃଷ୍ଠମଲଂକୃତମ୍। ଶତକ୍ରତୁଧନୁଃପ୍ରଖ୍ଯଂ ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵିରାଜତେ
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତିନି ଥର ବାନ୍ଧା, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି କରୁଛି, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ପରି ଚମକୁଛି।
ସଧ୍ଵଜଃ ସପତାକଶ୍ଚ ସାନୁକର୍ଷୋ ମହାରଥଃ। ଚତୁଃସାଦିସମାଯୁକ୍ତୋ ମେଘସ୍ତନିତନିଃସ୍ଵନଃ
ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକା ସହିତ, ପଛରେ ଅଂଶ ଥିବା, ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ଏହି ମହାରଥ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି କରୁଛି।
ଵିଂଶତିର୍ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ତୂଣାସ୍ଯ ରଥମାସ୍ଥିତାଃ। କାର୍ମୁକାଣି ଚ ଭୀମାନି ଜ୍ଯାଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନପିଙ୍ଗଲାଃ
ତାଙ୍କର ରଥରେ ବିଶଟି, ଦଶଟି ଓ ଅଠଟି ତୁଣୀ ରହିଛି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ସୁନାପିଙ୍ଗଳ ତାର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଦ୍ଵୌ ଚ ଖଡ୍ଗୌ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥୌ ପ୍ରଦୀପ୍ତୌ ପାର୍ଶ୍ଵଶୋଭିତୌ। ଚତୁର୍ହସ୍ତତ୍ସରୁଯୁତୌ ଵ୍ଯକ୍ତହସ୍ତଦଶାଯତୌ
ତାଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତଳୱାର, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଚାରିଟି ହାତ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦଶଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ଥିବା ହାତଲାଗି ଅଛି।
ରକ୍ତକଣ୍ଠଗୁଣୋ ଧୀରୋ ମହାପର୍ଵତସଂନିଭଃ। କାଲଃ କାଲମହାଵକ୍ତ୍ରୋ ମେଘସ୍ଥ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ
ଲାଲ ଗଳା ତାର ସହିତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼, ସେ କାଳ ପରି, ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦନଦ୍ଧାଭ୍ଯାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାମେଷ ଶୋଭତେ। ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାମିଵ ତୁଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ହିମଵାନ୍ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ
ସୁନାର କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୁଇଟି ବାହୁ ସହିତ, ସେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଦୁଇଟି ଶିଖର ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ ଚ ଭାତି ଵକ୍ତ୍ରଂ ସୁଭୀଷଣମ୍। ପୁନର୍ଵସ୍ଵନ୍ତରଗତଂ ପରିପୂର୍ଣୋ ନିଶାକରଃ
ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦୁଇଟି କୁଣ୍ଡଳରେ ଚମକୁଛି, ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ମହାବାହୋ ତ୍ଵମେନଂ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମମ୍। ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଭଯାର୍ତା ଵିଦ୍ରୁତା ଦିଶଃ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ କିଏ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବାନର ଭୟରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭାଗିଯାଇଛନ୍ତି, ମୋତେ କୁହ।
ସ ପୃଷ୍ଟୋ ରାଜପୁତ୍ରେଣ ରାମେଣାମିତତେଜସା। ଆଚଚକ୍ଷେ ମହାତେଜା ରାଘଵାଯ ଵିଭୀଷଣଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କୁ, ବିଭୀଷଣ ମହାତେଜା ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମହାତେଜା ରାଜା ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜଃ। ଭୀମକର୍ମା ମହାତ୍ମା ହି ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଦଶମୁଖୀ, ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ମହାତ୍ମା ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା।
ତସ୍ଯାସୀଦ୍ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ପୁତ୍ରୋ ରାଵଣପ୍ରତିମୋ ବଲେ। ଵୃଦ୍ଧସେଵୀ ଶ୍ରୁତିଧରଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଵରଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ରାବଣ ସମାନ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେ ନାଗପୃଷ୍ଠେ ଖଡ୍ଗେ ଧନୁଷି କର୍ଷଣେ। ଭେଦେ ସାନ୍ତ୍ଵେ ଚ ଦାନେ ଚ ନଯେ ମନ୍ତ୍ରେ ଚ ସମ୍ମତଃ
ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଚଳାଇବାରେ, ତଳୱାର ଧରିବା ଓ ଧନୁଷ ଟାଣିବାରେ, ଶତ୍ରୁ ଭାଙ୍ଗିବା, ମିଳନ, ଦାନ, ନୀତି ଓ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଯସ୍ଯ ବାହୁଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଲଙ୍କା ଭଵତି ନିର୍ଭଯା। ତନଯଂ ଧାନ୍ଯମାଲିନ୍ଯା ଅତିକାଯମିମଂ ଵିଦୁଃ
ଯାହାର ବାହୁ ଉପରେ ଭରସା କରି ଲଙ୍କା ଭୟହୀନ ରହିଛି, ଧନ୍ୟମାଳିନୀଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ଅତିକାୟ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏତେନାରାଧିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନା। ଅସ୍ତ୍ରାଣି ଚାପ୍ଯଵାପ୍ତାନି ରିପଵଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ
ଏହି ପୁରୁଷ ତପସ୍ୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ରହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ; ସେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ।
ସୁରାସୁରୈରଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଦତ୍ତମସ୍ମୈ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ଏତଚ୍ଚ କଵଚଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରଥଶ୍ଚ ରଵିଭାସ୍ଵରଃ
ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଅଜୟ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଦିବ୍ୟ କବଚ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଏତେନ ଶତଶୋ ଦେଵା ଦାନଵାଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ। ରକ୍ଷିତାନି ଚ ରକ୍ଷାଂସି ଯକ୍ଷାଶ୍ଚାପି ନିଷୂଦିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତଶଃ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଛନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯକ୍ଷମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଛନ୍ତି।
ଵଜ୍ରଂ ଵିଷ୍ଟମ୍ଭିତଂ ଯେନ ବାଣୈରିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତା। ପାଶଃ ସଲିଲରାଜସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତିହତସ୍ତଥା
ଧୀର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ସେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରୋକିଥିଲେ, ଏବଂ ଜଳରାଜଙ୍କ ପାଶକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଏଭଳି ରୋକିଥିଲେ।