ତତଃ ଖଡ୍ଗଂ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ତ୍ରିଶିରା ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଃ। ନିଚଖାନ ତଦା ଖଡ୍ଗଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵକ୍ଷସି
ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ତ୍ରିଶିରା ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ବାନରରାଜଙ୍କ ଛାତିରେ ତଳୱାର ଘାତ କଲେ।
ଖଡ୍ଗପ୍ରହାରାଭିହତୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଆଜଘାନ ତ୍ରିମୂର୍ଧାନଂ ତଲେନୋରସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତଳୱାର ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଶୂରବାନ୍ତ ହୋଇ ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଛାତିରେ ତାଙ୍କର ହାତର ତଳ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତଲାଭିହତସ୍ତେନ ସ୍ରସ୍ତହସ୍ତାଯୁଧୋ ଭୁଵି। ନିପପାତ ମହାତେଜାସ୍ତ୍ରିଶିରାସ୍ତ୍ଯକ୍ତଚେତନଃ
ସେହି ତଳ ଆଘାତରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ହାତରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଖସିଗଲା, ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ତ୍ରିଶିରା ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଢେରି ପଡ଼ିଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ପତତଃ ଖଡ୍ଗଂ ତମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ମହାକପିଃ। ନନାଦ ଗିରିସଂକାଶସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍
ସେ ଢେରି ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ବଡ଼ ବାନର ତାଙ୍କର ତଳୱାର କାଟିଦେଲେ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଗର୍ଜନ କରି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲେ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣସ୍ତଂ ଘୋଷମୁତ୍ପପାତ ନିଶାଚରଃ। ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚ ହନୂମନ୍ତଂ ତାଡଯାମାସ ମୁଷ୍ଟିନା
ସେ ରାତିର ଦାନବ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିପାରିଲେନି, ତାପରେ ଉଠି ହନୁମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟିରେ ଘାତ କଲେ।
ତେନ ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରେଣ ସଂଚୁକୋପ ମହାକପିଃ। କୁପିତଶ୍ଚ ନିଜଗ୍ରାହ କିରୀଟେ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭମ୍
ସେ ମୁଷ୍ଟିର ଘାତରେ ବଡ଼ ବାନର ଭୟଙ୍କର ରେଗିଗଲେ, ରେଗି ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ଶୀର୍ଷାଣ୍ଯସିନା ଶିତେନ କିରୀଟଜୁଷ୍ଟାନି ସକୁଣ୍ଡଲାନି। କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ସୁତୋଽନିଲସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ସୁତସ୍ଯେଵ ଶିରାଂସି ଶକ୍ରଃ
ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ରେଗି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାରରେ ତିନୋଟି ମୁଣ୍ଡ, ଯେଉଁଠାରେ କିରିଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଥିଲା, କାଟିଦେଲେ; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ୱଷ୍ଟାର ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ।
ତାନ୍ଯାଯତାକ୍ଷାଣ୍ଯଗସଂନିଭାନି ପ୍ରଦୀପ୍ତଵୈଶ୍ଵାନରଲୋଚନାନି। ପେତୁଃ ଶିରାଂସୀନ୍ଦ୍ରରିପୋଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ମୁକ୍ତାନି ଯଥାର୍କମାର୍ଗାତ୍
ସେ ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ, ଯାହାର ଆଖି ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟମାର୍ଗରୁ ଆଲୋକ ଖସିଯାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ ହତେ ଦେଵରିପୌ ତ୍ରିଶୀର୍ଷେ ହନୂମତା ଶକ୍ରପରାକ୍ରମେଣ। ନେଦୁଃ ପ୍ଲଵଂଗାଃ ପ୍ରଚଚାଲ ଭୂମୀ ରକ୍ଷାଂସ୍ଯଥୋ ଦୁଦ୍ରୁଵିରେ ସମନ୍ତାତ୍
ହନୁମାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରାକ୍ରମରେ ଦେବଶତ୍ରୁ ତ୍ରିଶିରାକୁ ମାରିଦେଲେ, ବାନରମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ହତଂ ତ୍ରିଶିରସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥୈଵ ଚ ମହୋଦରମ୍। ହତୌ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦୁରାଧର୍ଷୌ ଦେଵାନ୍ତକନରାନ୍ତକୌ
ତ୍ରିଶିରା ଓ ମହୋଦରଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି,
ଚୁକୋପ ପରମାମର୍ଷୀ ମତ୍ତୋ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ। ଜଗ୍ରାହାର୍ଚିଷ୍ମତୀଂ ଚାପି ଗଦାଂ ସର୍ଵାଯସୀଂ ତଦା
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅସହ୍ୟ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋହାର ଗଦା ଧରିଲେ।
ହେମପଟ୍ଟପରିକ୍ଷିପ୍ତାଂ ମାଂସଶୋଣିତଫେନିଲାମ୍। ଵିରାଜମାନାଂ ଵିପୁଲାଂ ଶତ୍ରୁଶୋଣିତତର୍ପିତାମ୍
ସେ ଗଦାଟି ସୁନାର ପଟ୍ଟିରେ ଶୋଭିତ, ମାଂସ, ରକ୍ତ ଓ ଫେନରେ ଲପେଟାଯାଇଥିଲା, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଅଳୋକିକ ଓ ବଡ଼, ଶତ୍ରୁମାନେ ରକ୍ତରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
ତେଜସା ସମ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତାଗ୍ରାଂ ରକ୍ତମାଲ୍ଯଵିଭୂଷିତାମ୍। ଐରାଵତମହାପଦ୍ମସାର୍ଵଭୌମଭଯାଵହାମ୍
ଏହାର ଶିର ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ଲାଲ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଏଇରାବତ ହାତୀ, ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲା।
ଗଦାମାଦାଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମତ୍ତୋ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ। ହରୀନ୍ ସମଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍
ସେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ଗଦା ନେଇ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ, ବାନରମାନେ ଉପରେ ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳେ, ସେପରି ଧାଉଥିଲେ।
ଅଥର୍ଷଭଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵାନରୋ ରାଵଣାନୁଜମ୍। ମତ୍ତାନୀକମୁପାଗମ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ବଲୀ
ତାପରେ ବଳବାନ ବାନର, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଛଳି ରାବଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯାଇ, ମଦୋନ୍ମତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଦଉଁଥିଲେ।
ତଂ ପୁରସ୍ତାତ୍ ସ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍। ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଦଯା ଵଜ୍ରକଲ୍ପଯା
ସେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦଢ଼ି ଦଉଁଥିବା ବାନରକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ରପରି କଠିନ ଗଦାରେ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ସ ତଯାଭିହତସ୍ତେନ ଗଦଯା ଵାନରର୍ଷଭଃ। ଭିନ୍ନଵକ୍ଷାଃ ସମାଧୂତଃ ସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ବହୁ
ସେ ଗଦା ଘାତରେ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ଛାତି ଫାଟିଗଲା, ଶରୀର ଅନେକ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ସେ ଅତି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଚିରାତ୍ ସଂଜ୍ଞାମୃଷଭୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିସ୍ଫୁରମାଣୌଷ୍ଠୋ ମହାପାର୍ଶ୍ଵମୁଦୈକ୍ଷତ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ବାନରମାନ୍ୟ ସଚେତନ ହେଲେ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଠୋଠ କମ୍ପିଥିଲା, ସେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ।
ସ ଵେଗଵାନ୍ ଵେଗଵଦଭ୍ଯୁପେତ୍ଯ ତଂ ରାକ୍ଷସଂ ଵାନରଵୀରମୁଖ୍ଯଃ। ସଂଵର୍ତ୍ଯ ମୁଷ୍ଟିଂ ସହସା ଜଘାନ ବାହ୍ଵନ୍ତରେ ଶୈଲନିକାଶରୂପଃ
ତାପରେ ବାନରବୀରମାନ୍ୟ ବାୟୁପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଯାଇ, ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କଲେ, ମୁଷ୍ଟି ଭିତରେ ଚାପି ଦୁଇ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ସ କୃତ୍ତମୂଲଃ ସହସେଵ ଵୃକ୍ଷଃ କ୍ଷିତୌ ପପାତ କ୍ଷତଜୋକ୍ଷିତାଙ୍ଗଃ। ତାଂ ଚାସ୍ଯ ଘୋରାଂ ଯମଦଣ୍ଡକଲ୍ପାଂ ଗଦାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଶୁ ତଦା ନନାଦ
ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି ସେ ରକ୍ଷସ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା; ପରେ ଭୟଙ୍କର ଯମଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଗଦା ଧରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ମୁହୂର୍ତମାସୀତ୍ ସ ଗତାସୁକଲ୍ପଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତାତ୍ମା ସହସା ସୁରାରିଃ। ଉତ୍ପତ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଭ୍ରସମାନଵର୍ଣ- ସ୍ତଂ ଵାରିରାଜାତ୍ମଜମାଜଘାନ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସେ ମୃତ ସଦୃଶ ଥିଲେ, ହଠାତ୍ ସଚେତନ ହୋଇ, ଦେବଶତ୍ରୁ ଉଛଳି, ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘ ପରି ରଙ୍ଗରେ, ଜଳରାଜଙ୍କ ପୁଅକୁ ଘାତ କଲେ।
ସ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଭୂମିତଲେ ପପାତ ମୁହୂର୍ତମୁତ୍ପତ୍ଯ ପୁନଃ ସସଂଜ୍ଞଃ। ତାମେଵ ତସ୍ଯାଦ୍ରିଵରାଦ୍ରିକଲ୍ପାଂ ଗଦାଂ ସମାଵିଧ୍ଯ ଜଘାନ ସଂଖ୍ଯେ
ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିଛି ସମୟ ପରେ ପୁନି ସଚେତନ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଗଦା ଧରି, ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଘାତ କଲେ।
ସା ତସ୍ଯ ରୌଦ୍ରା ସମୁପେତ୍ଯ ଦେହଂ ରୌଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵାଧ୍ଵରଵିପ୍ରଶତ୍ରୋଃ। ବିଭେଦ ଵକ୍ଷଃ କ୍ଷତଜଂ ଚ ଭୂରି ସୁସ୍ରାଵ ଧାତ୍ଵମ୍ଭ ଇଵାଦ୍ରିରାଜଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ତାହାର ଶରୀରକୁ ଆସି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଛାତିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା, ଏବଂ ବହୁତ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ଯେପରି ଗିରିରାଜରୁ ପାଣି ବହିଯାଏ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଗଦାଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗଦାଂ ଭୀମାମାଵିଧ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଗଦାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଧାଇଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଗଦାଟିକୁ ଧରି, ପୁଣିପୁଣି ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ।
ମତ୍ତାନୀକଂ ମହାତ୍ମା ସ ଜଘାନ ରଣମୂର୍ଧନି। ସ ସ୍ଵଯା ଗଦଯା ଭଗ୍ନୋ ଵିଶୀର୍ଣଦଶନେକ୍ଷଣଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ମଦୋନ୍ମତ ଅନୀକକୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କର ନିଜ ଗଦାରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ସହ ବର୍ଗ ଦଶ ଚକ୍ଷୁ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା।
ନିପପାତ ତଦା ମତ୍ତୋ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ। ଵିଶୀର୍ଣନଯନେ ଭୂମୌ ଗତସତ୍ତ୍ଵେ ଗତାଯୁଷି। ପତିତେ ରାକ୍ଷସେ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଦ୍ରୁତଂ ରାକ୍ଷସଂ ବଲମ୍
ସେ ମଦୋନ୍ମତ ଅନୀକ ବଜ୍ର ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ପ୍ରାଣ ଓ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ; ସେ ରାକ୍ଷସ ପଡ଼ିଯିବା ସହ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ସେନା ପଳାଇଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ ହତେ ଭ୍ରାତରି ରାଵଣସ୍ଯ ତନ୍ନୈର୍ଋତାନାଂ ବଲମର୍ଣଵାଭମ୍। ତ୍ଯକ୍ତାଯୁଧଂ କେଵଲଜୀଵିତାର୍ଥଂ ଦୁଦ୍ରାଵ ଭିନ୍ନାର୍ଣଵସଂନିକାଶମ୍
ରାବଣଙ୍କର ସେ ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ସମୁଦ୍ର ସମାନ ବିଶାଳ ନିଶାଚର ସେନା ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ମାତ୍ର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭାଗିଗଲା, ଭଙ୍ଗୁର ସମୁଦ୍ର ପରି।
thumb|ଏକସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏହି ଏକସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ୍ଵବଲଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁମୁଲଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍। ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ନିହତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍
ନିଜ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ ଓ ଉତ୍ତେଜିତ ଦେଖି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଭାଇମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି,
ପିତୃଵ୍ଯୌ ଚାପି ସଂଦୃଶ୍ଯ ସମରେ ସଂନିପାତିତୌ। ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତଂ ଚ ମତ୍ତଂ ଚ ଭ୍ରାତରୌ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଚଚ୍ଛାମାନେ ପଡ଼ିଯିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଦୁଇ ଭାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ହେବାକୁ ଦେଖି,