ସ ପ୍ରାସମାଵିଧ୍ଯ ତଦାଙ୍ଗଦାଯ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ସହସୋତ୍ସସର୍ଜ। ସ ଵାଲିପୁତ୍ରୋରସି ଵଜ୍ରକଲ୍ପେ ବଭୂଵ ଭଗ୍ନୋ ନ୍ଯପତଚ୍ଚ ଭୂମୌ
ସେତେବେଳେ ନରାନ୍ତକ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣ ଉଠାଇ ଶକ୍ତି ସହିତ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଲାଗିବା ସହିତ, ଯାହା ହିରା ପରି କଠିନ ଥିଲା, ସେଇ ବାଣ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତଂ ପ୍ରାସମାଲୋକ୍ଯ ତଦା ଵିଭଗ୍ନଂ ସୁପର୍ଣକୃତ୍ତୋରଗଭୋଗକଲ୍ପମ୍। ତଲଂ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସ ଵାଲିପୁତ୍ର- ସ୍ତୁରଂଗମସ୍ଯାଭିଜଘାନ ମୂର୍ଧ୍ନି
ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଯାହା ଗରୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା କଟା ସାପର ଚକ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କର ହାତ ଉଠାଇ ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡରେ ଜୋରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ନିମଗ୍ନପାଦଃ ସ୍ଫୁଟିତାକ୍ଷିତାରୋ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଜିହ୍ଵୋଽଚଲସଂନିକାଶଃ। ସ ତସ୍ଯ ଵାଜୀ ନିପପାତ ଭୂମୌ ତଲପ୍ରହାରେଣ ଵିକୀର୍ଣମୂର୍ଧା
ଘୋଡ଼ାର ପାଦ ମାଟିରେ ଡୁବିଗଲା, ଚକ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଜିଭ ଚାଲିଯିଲା ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ତଳ ଆଘାତରେ ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ସହିତ, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ନରାନ୍ତକଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ଜଗାମ ହତଂ ତୁରଂଗଂ ପତିତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ। ସ ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହାପ୍ରଭାଵୋ ଜଘାନ ଶୀର୍ଷେ ଯୁଧି ଵାଲିପୁତ୍ରମ୍
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ନରାନ୍ତକ ରେଜରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ଉଠାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ନରାନ୍ତକ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥାଙ୍ଗଦୋ ମୁଷ୍ଟିଵିଶୀର୍ଣମୂର୍ଧା ସୁସ୍ରାଵ ତୀଵ୍ରଂ ରୁଧିରଂ ଭୃଶୋଷ୍ଣମ୍। ମୁହୁର୍ଵିଜଜ୍ଵାଲ ମୁମୋହ ଚାପି ସଂଜ୍ଞାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିସିସ୍ମିଯେ ଚ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ସହିତ, ତିବ୍ର ଏବଂ ତାପ୍ତ ରକ୍ତ ବହିଲା। ସେ ପୁନିପୁନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ମୁର୍ଛିଗଲେ, ପରେ ହୁଁଶ ଆସିଲା ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଥାଙ୍ଗଦୋ ମୃତ୍ଯୁସମାନଵେଗଂ ସଂଵର୍ତ୍ଯ ମୁଷ୍ଟିଂ ଗିରିଶୃଙ୍ଗକଲ୍ପମ୍। ନିପାତଯାମାସ ତଦା ମହାତ୍ମା ନରାନ୍ତକସ୍ଯୋରସି ଵାଲିପୁତ୍ରଃ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ମୃତ୍ୟୁର ତ୍ୱରିତ ବେଗ ନେଇ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ମୁଷ୍ଟି ଚାପି, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ମହାତ୍ମା ନରାନ୍ତକଙ୍କ ଛାତିରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ।
ସ ମୁଷ୍ଟିନିର୍ଭିନ୍ନନିମଗ୍ନଵକ୍ଷା ଜ୍ଵାଲା ଵମନ୍ ଶୋଣିତଦିଗ୍ଧଗାତ୍ରଃ। ନରାନ୍ତକୋ ଭୂମିତଲେ ପପାତ ଯଥାଚଲୋ ଵଜ୍ରନିପାତଭଗ୍ନଃ
ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଏବଂ ଭିତରକୁ ଚୁଇଁଯିବା ଛାତି, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଏବଂ ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ନିସ୍କାସି, ନରାନ୍ତକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ବିଜୁଳି ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତଦାନ୍ତରିକ୍ଷେ ତ୍ରିଦଶୋତ୍ତମାନାଂ ଵନୌକସାଂ ଚୈଵ ମହାପ୍ରଣାଦଃ। ବଭୂଵ ତସ୍ମିନ୍ ନିହତେଽଗ୍ର୍ଯଵୀର୍ଯେ ନରାନ୍ତକେ ଵାଲିସୁତେନ ସଂଖ୍ଯେ
ଏହିପରି ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳଶାଳୀ ନରାନ୍ତକଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ସମୟରେ, ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି କଲେ।
ଅଥାଙ୍ଗଦୋ ରାମମନଃପ୍ରହର୍ଷଣଂ ସୁଦୁଷ୍କରଂ ତଂ କୃତଵାନ୍ ହି ଵିକ୍ରମମ୍। ଵିସିସ୍ମିଯେ ସୋଽପ୍ଯଥ ଭୀମକର୍ମା ପୁନଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧେ ସ ବଭୂଵ ହର୍ଷିତଃ
ଏହିପରି ଅଙ୍ଗଦ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯାହା ରାମଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିଲା, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
thumb|ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ନରାନ୍ତକଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ନୈର୍ଋତର୍ଷଭାଃ। ଦେଵାନ୍ତକସ୍ତ୍ରିମୂର୍ଧା ଚ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ମହୋଦରଃ
ନରାନ୍ତକଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ—ଦେବାନ୍ତକ, ତ୍ରିଶିରା, ପୌଳସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ମହୋଦର—ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ।
ଆରୂଢୋ ମେଘସଂକାଶଂ ଵାରଣେନ୍ଦ୍ରଂ ମହୋଦରଃ। ଵାଲିପୁତ୍ରଂ ମହାଵୀର୍ଯମଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗଵାନ୍
ମହୋଦର, ବର୍ଷାମେଘ ପରି କଳା ଏକ ବଡ଼ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ବେଗରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଶୂର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସନସଂତପ୍ତସ୍ତଦା ଦେଵାନ୍ତକୋ ବଲୀ। ଆଦାଯ ପରିଘଂ ଘୋରମଙ୍ଗଦଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍
ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ ଜଳୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବାନ୍ତକ ଭୟଙ୍କର ଲୋହା ଗଦା ନେଇ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପରେ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ।
ରଥମାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ। ଆସ୍ଥାଯ ତ୍ରିଶିରା ଵୀରୋ ଵାଲିପୁତ୍ରମଥାଭ୍ଯଗାତ୍
ତ୍ରିଶିରା ଶୂର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଲେ।
ସ ତ୍ରିଭିର୍ଦେଵଦର୍ପଘ୍ନୈ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୈରଭିଦ୍ରୁତଃ। ଵୃକ୍ଷମୁତ୍ପାଟଯାମାସ ମହାଵିଟପମଙ୍ଗଦଃ
ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଏହିମାନେ, ଅଙ୍ଗଦ ଏକ ବଡ଼ ଶାଖା ଥିବା ଗଛ ଉପ୍ରାଡ଼ିଲେ।
ଦେଵାନ୍ତକାଯ ତଂ ଵୀରଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ସହସାଙ୍ଗଦଃ। ମହାଵୃକ୍ଷଂ ମହାଶାଖଂ ଶକ୍ରୋ ଦୀପ୍ତାମିଵାଶନିମ୍
ଏହି ଶୂର ଅଙ୍ଗଦ ଏହି ବଡ଼ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଶାଖା ଥିବା ଗଛକୁ ଦେବାନ୍ତକଙ୍କ ଉପରେ ହଠାତ୍ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଜୁଳି ଛାଡ଼ନ୍ତି।
ତ୍ରିଶିରାସ୍ତଂ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ଶରୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ। ସ ଵୃକ୍ଷଂ କୃତ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ଉତ୍ପପାତ ତଦାଙ୍ଗଦଃ
ତ୍ରିଶିରା ସେଇ ଗଛକୁ ସାପର ବିଷ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ। ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଅଙ୍ଗଦ ଲାଫିଲେ।
ସ ଵଵର୍ଷ ତତୋ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଶିଲାଶ୍ଚ କପିକୁଞ୍ଜରଃ। ତାନ୍ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ରିଶିରା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ କପିମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗଦ ଗଛ ଏବଂ ପାଥର ବର୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ତ୍ରିଶିରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ।
ପରିଘାଗ୍ରେଣ ତାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ବଭଞ୍ଜ ସ ମହୋଦରଃ। ତ୍ରିଶିରାଶ୍ଚାଙ୍ଗଦଂ ଵୀରମଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସାଯକୈଃ
ମହୋଦର ତାଲ ଦଣ୍ଡର ଆଗରେ ସେଇ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିଶିରା ତୀର ନେଇ ବୀର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଗଜେନ ସମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ଵାଲିପୁତ୍ରଂ ମହୋଦରଃ। ଜଘାନୋରସି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୋମରୈର୍ଵଜ୍ରସଂନିଭୈଃ
ମହୋଦର ଏକ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ବଜ୍ର ସମାନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୋମାର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଦେଵାନ୍ତକଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରିଘେଣ ତଦାଙ୍ଗଦମ୍। ଉପଗମ୍ଯାଭିହତ୍ଯାଶୁ ଵ୍ଯପଚକ୍ରାମ ଵେଗଵାନ୍
ଦେବାନ୍ତକ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ତାଲ ଦଣ୍ଡରେ ଦ୍ରୁତ ଆଘାତ କରି, ପଛକୁ ତେଜରେ ହଟିଗଲେ।
ସ ତ୍ରିଭିର୍ନୈର୍ଋତଶ୍ରେଷ୍ଠୈର୍ଯୁଗପତ୍ ସମଭିଦ୍ରୁତଃ। ନ ଵିଵ୍ଯଥେ ମହାତେଜା ଵାଲିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେଇ ତିନିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ଏକାସାଥିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ପ୍ରତାପୀ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ କିଛିମାତ୍ରେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ସ ଵେଗଵାନ୍ ମହାଵେଗଂ କୃତ୍ଵା ପରମଦୁର୍ଜଯଃ। ତଲେନ ସମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ଜଘାନାସ୍ଯ ମହାଗଜମ୍
ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଦୁର୍ଜୟ ଅଙ୍ଗଦ ବେଗରେ ଆଗେଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ହାତୀକୁ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ନାଗରାଜସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ପେତତୁର୍ନଯନେ ତସ୍ଯ ଵିନନାଶ ସ କୁଞ୍ଜରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ହାତୀର ଦୁଇ ଆଖି ଚୁଇଁ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ସେଇ ହାତୀ ସେଠାରେ ମରିଗଲା।
ଵିଷାଣଂ ଚାସ୍ଯ ନିଷ୍କୃଷ୍ଯ ଵାଲିପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଦେଵାନ୍ତକମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ତାଡଯାମାସ ସଂଯୁଗେ
ତାପରେ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ସେଇ ହାତୀର ଦାଁତ ଉଖଳି ନେଇ, ଦେବାନ୍ତକଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଵିହ୍ଵଲସ୍ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଵାତୋଦ୍ଧୂତ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ। ଲାକ୍ଷାରସସଵର୍ଣଂ ଚ ସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ମହତ୍
ସେଇ ଆଘାତରେ ଦେବାନ୍ତକ ତଳମଳାଇ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ, ବାତାସରେ ହଲୁଚିଯାଉଥିବା ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଲାଖର ରଙ୍ଗ ପରି ଗାଢ଼ ରକ୍ତ ଝରିଲା।
ଅଥାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମହାତେଜାଃ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ ଦେଵାନ୍ତକୋ ବଲୀ। ଆଵିଧ୍ଯ ପରିଘଂ ଵେଗାଦାଜଘାନ ତଦାଙ୍ଗଦମ୍
ତାପରେ ଦେବାନ୍ତକ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି, ତାଲ ଦଣ୍ଡକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ବେଗରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ପରିଘାଭିହତଶ୍ଚାପି ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାତ୍ମଜସ୍ତଦା। ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ପତିତୋ ଭୂମୌ ପୁନରେଵୋତ୍ପପାତ ହ
ତାଲ ଦଣ୍ଡର ଆଘାତରେ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଭୂମିରେ ଗୁଡ଼ି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତୁରନ୍ତ ପୁଣି ଉଠି ଦାଉଡ଼ିଲେ।
ତମୁତ୍ପତନ୍ତଂ ତ୍ରିଶିରାସ୍ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈରଜିହ୍ମଗୈଃ। ଘୋରୈର୍ହରିପତେଃ ପୁତ୍ରଂ ଲଲାଟେଽଭିଜଘାନ ହ
ଅଙ୍ଗଦ ଉଠିଉଠି ଯିବାବେଳେ, ତ୍ରିଶିରା ତିନିଟି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସିଧା ତୀର ଦ୍ୱାରା ବାନରପତିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତତୋଽଙ୍ଗଦଂ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ତ୍ରିଭିର୍ନୈର୍ଋତପୁଙ୍ଗଵୈଃ। ହନୂମାନଥ ଵିଜ୍ଞାଯ ନୀଲଶ୍ଚାପି ପ୍ରତସ୍ଥତୁଃ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ ତିନିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଶାଦ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯିବାକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ ଏବଂ ନୀଳ ଦୁହେଁ ଅବସ୍ଥା ବୁଝି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇଲେ।