ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ଵୀରାଃ ସଂଜଗ୍ମୁଃ ସଂଯୁଗାର୍ଥିନଃ। ଜଗର୍ଜୁଶ୍ଚ ପ୍ରଣେଦୁଶ୍ଚ ଚିକ୍ଷିପୁଶ୍ଚାପି ସାଯକାନ୍
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେଇ ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଘଣ୍ଟି ମାରିଲେ ଓ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଜଗୃହୁଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ନିର୍ଯାନ୍ତୋ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ। କ୍ଷ୍ଵେଡିତାସ୍ଫୋଟିତାନାଂ ଵୈ ସଂଚଚାଲେଵ ମେଦିନୀ
ଏହି ମହାନ୍ଭାଗ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ, ଯେତେବେଳେ ବାହାରିଲେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଓ ଘାତର ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା।
ରକ୍ଷସାଂ ସିଂହନାଦୈଶ୍ଚ ସଂସ୍ଫୋଟିତମିଵାମ୍ବରମ୍। ତେଽଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ମୁଦିତା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରା ମହାବଲାଃ
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ସିଂହନାଦରେ ଆକାଶ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସନାୟକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବାହାରିଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରାନୀକଂ ସମୁଦ୍ଯତଶିଲାନଗମ୍। ହରଯୋଽପି ମହାତ୍ମାନୋ ଦଦୃଶୂ ରାକ୍ଷସଂ ବଲମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ବାନରସେନା, ଯେଉଁମାନେ ପାଥର ଓ ଗଛ ଉଠାଇ ରହିଛନ୍ତି। ଏବଂ ମହାନ୍ଭାଗ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସମ୍ବାଧଂ କିଙ୍କିଣୀଶତନାଦିତମ୍। ନୀଲଜୀମୂତସଂକାଶଂ ସମୁଦ୍ଯତମହାଯୁଧମ୍
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭିଡ଼ିଥିବା, ଶତଶତ କିଙ୍କିଣିର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା, ନୀଳ ମେଘ ପରି ଗାଢ଼ ଏବଂ ମହାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା।
ଦୀପ୍ତାନଲରଵିପ୍ରଖ୍ଯୈର୍ନୈର୍ଋତୈଃ ସର୍ଵତୋ ଵୃତମ୍। ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲମାଯାତଂ ଲବ୍ଧଲକ୍ଷାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ରାତିର ଚରାଚରମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ସେହି ସେନା ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଲେ।
ସମୁଦ୍ଯତମହାଶୈଲାଃ ସମ୍ପ୍ରଣେଦୁର୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣା ରକ୍ଷାଂସି ପ୍ରତିନର୍ଦନ୍ତ ଵାନରାଃ
ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ, ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିପାରୁନଥିଲେ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତଃ ସମୁତ୍କୃଷ୍ଟରଵଂ ନିଶମ୍ଯ ରକ୍ଷୋଗଣା ଵାନରଯୂଥପାନାମ୍। ଅମୃଷ୍ଯମାଣାଃ ପରହର୍ଷମୁଗ୍ରଂ ମହାବଲା ଭୀମତରଂ ପ୍ରଣେଦୁଃ
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସ ସହିପାରିନଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତେ ରାକ୍ଷସବଲଂ ଘୋରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହରିଯୂଥପାଃ। ଵିଚେରୁରୁଦ୍ଯତୈଃ ଶୈଲୈର୍ନଗାଃ ଶିଖରିଣୋ ଯଥା
ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ ଗିରିଶିଖର ପରି ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଲେ।
କେଚିଦାକାଶମାଵିଶ୍ଯ କେଚିଦୁର୍ଵ୍ଯାଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ। ରକ୍ଷଃସୈନ୍ଯେଷୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କେଚିଦ୍ ଦ୍ରୁମଶିଲାଯୁଧାଃ
କିଛି ବାନର ଆକାଶକୁ ଲାଘିଲେ, କିଛି ଭୂମିରେ ଝାପିଲେ, ଆଉ କିଛି ରାକ୍ଷସସେନାରେ କ୍ରୋଧରେ ଗଛ ଓ ପାଥର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଦ୍ରୁମାଂଶ୍ଚ ଵିପୁଲସ୍କନ୍ଧାନ୍ ଗୃହ୍ଯ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ ଘୋରଂ ରକ୍ଷୋଵାନରସଂକୁଲମ୍
ବାନରମାନେ ମୋଟା ଡାଳ ଥିବା ବଡ଼ ଗଛ ଧରି, ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ଭରିଥିବା ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତେ ପାଦପଶିଲାଶୈଲୈଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଵୃଷ୍ଟିମନୂପମାମ୍। ବାଣୌଘୈର୍ଵାର୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ହରଯୋ ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ
ଗଛ, ପାଥର ଓ ପାହାଡ଼ ଦେଇ ସେମାନେ ଅବିରତ ବର୍ଷା କଲେ। ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ବାନରମାନେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ସିଂହନାଦାନ୍ ଵିନେଦୁଶ୍ଚ ରଣେ ରାକ୍ଷସଵାନରାଃ। ଶିଲାଭିଶ୍ଚୂର୍ଣଯାମାସୁର୍ଯାତୁଧାନାନ୍ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ। ବାନରମାନେ ପାଥର ଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁଚାଳି ଦେଲେ।
ନିର୍ଜଘ୍ନୁଃ ସଂଯୁଗେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କଵଚାଭରଣାଵୃତାନ୍। କେଚିଦ୍ ରଥଗତାନ୍ ଵୀରାନ୍ ଗଜଵାଜିଗତାନପି
କ୍ରୋଧରେ ତାପି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କବଚ ଓ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, କିଛି ରଥ ଉପରେ, କିଛି ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଥିବା ଶୂରମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ନିର୍ଜଘ୍ନୁଃ ସହସାଽଽପ୍ଲୁତ୍ଯ ଯାତୁଧାନାନ୍ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ। ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାନ୍ଵିତାଙ୍ଗାସ୍ତେ ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଵାନ୍ତଲୋଚନାଃ
ବାନରମାନେ ହଠାତ୍ ଲାଫି ଯାତୁଧାନମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଭୂତାଳରେ ଫେଲିଦେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଶିଳାପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିଲା, ମୁଷ୍ଟି ରୁ ରକ୍ତ ଝରିଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ରେ କ୍ରୋଧ ଲାଗି ଘୂରୁଉଠିଥିଲା ।
ଚେଲୁଃ ପେତୁଶ୍ଚ ନେଦୁଶ୍ଚ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵାଃ। ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ବିଭିଦୁଃ କପିକୁଞ୍ଜରାନ୍
ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଚଳିଗଲେ, ଭୂତାଳରେ ପଡିଗଲେ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ । ରାକ୍ଷସମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାନର ଓ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ ।
ଶୂଲମୁଦ୍ଗରଖଡ୍ଗୈଶ୍ଚ ଜଘ୍ନୁଃ ପ୍ରାସୈଶ୍ଚ ଶକ୍ତିଭିଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପାତଯାମାସୁଃ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣଃ
ଉତ୍ତଳ, ଗଦା, ତଳୱାର, ଭାଲା ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରି ଭୂତାଳରେ ଫେଲିଦେଲେ । ଦୁଇପକ୍ଷ ଜିତିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ।
ରିପୁଶୋଣିତଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗାସ୍ତତ୍ର ଵାନରରାକ୍ଷସାଃ। ତତଃ ଶୈଲୈଶ୍ଚ ଖଡ୍ଗୈଶ୍ଚ ଵିସୃଷ୍ଟୈର୍ହରିରାକ୍ଷସୈଃ
ସେଠାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଦେହ ଲାଗିଥିଲା । ଏହି ହରି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପର୍ବତ ଓ ତଳୱାର ଛାଡ଼ି ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ ।
ମୁହୂର୍ତେନାଵୃତା ଭୂମିରଭଵଚ୍ଛୋଣିତୋକ୍ଷିତା। ଵିକୀର୍ଣୈଃ ପର୍ଵତାକାରୈ ରକ୍ଷୋଭିରଭିମର୍ଦିତୈଃ। ଆସୀଦ୍ ଵସୁମତୀ ପୂର୍ଣା ତଦା ଯୁଦ୍ଧମଦାନ୍ଵିତୈଃ
ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଭୂମି ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶବ ର ପର୍ବତ ଭଳି ଭୂତାଳରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା । ଯୁଦ୍ଧ ମଦରେ ମତାଳ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୂମିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ ।
ଆକ୍ଷିପ୍ତାଃ କ୍ଷିପ୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ଭଗ୍ନଶୈଲାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ପୁନରଙ୍ଗୈସ୍ତଦା ଚକ୍ରୁରାସନ୍ନା ଯୁଦ୍ଧମଦ୍ଭୁତମ୍
ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନେ ଆକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ଫେଙ୍ଗା ଯାଉଥିଲେ । ସେମାନେ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ନିକଟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ଵାନରାନ୍ ଵାନରୈରେଵ ଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ନୈର୍ଋତର୍ଷଭାଃ। ରାକ୍ଷସାନ୍ ରାକ୍ଷସୈରେଵ ଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ଵାନରା ଅପି
ନିରୃତମାନେ ବାନରମାନେକୁ ବାନର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, ବାନରମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ ।
ଆକ୍ଷିପ୍ଯ ଚ ଶିଲାଃ ଶୈଲାଞ୍ଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତଦା। ତେଷାଂ ଚାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଜଘ୍ନୂ ରକ୍ଷାଂସି ଵାନରାଃ
ସେ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶିଳା ଓ ପର୍ବତ ଫେଙ୍ଗି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ । ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗ କରି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ ।
ନିର୍ଜଘ୍ନୁଃ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ବିଭିଦୁଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍। ସିଂହନାଦାନ୍ ଵିନେଦୁଶ୍ଚ ରଣେ ରାକ୍ଷସଵାନରାଃ
ସେମାନେ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରି ଭଙ୍ଗ କଲେ । ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ସିଂହ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ ।
ଛିନ୍ନଵର୍ମତନୁତ୍ରାଣା ରାକ୍ଷସା ଵାନରୈର୍ହତାଃ। ରୁଧିରଂ ପ୍ରସୃତାସ୍ତତ୍ର ରସସାରମିଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବର୍ମ ଓ ଦେହର ରକ୍ଷା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା, ବାନରମାନେ ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ । ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ଗଛର ରସ ଭଳି ବାହାରିଗଲା ।
ରଥେନ ଚ ରଥଂ ଚାପି ଵାରଣେନାପି ଵାରଣମ୍। ହଯେନ ଚ ହଯଂ କେଚିନ୍ନିର୍ଜଘ୍ନୁର୍ଵାନରା ରଣେ
କିଛି ବାନର ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥ ଦ୍ୱାରା ରଥକୁ, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ହାତୀକୁ, ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ ।
କ୍ଷୁରପ୍ରୈରର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ରାକ୍ଷସା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ବିଭିଦୁଃ ପାଦପାନ୍ ଶିଲାଃ
କ୍ଷୁରପ୍ର, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ଫେଙ୍ଗା ଗଛ ଓ ଶିଳାକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ ।
ଵିକୀର୍ଣାଃ ପର୍ଵତାସ୍ତୈଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମଚ୍ଛିନ୍ନୈଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ହତୈଶ୍ଚ କପିରକ୍ଷୋଭିର୍ଦୁର୍ଗମା ଵସୁଧାଭଵତ୍
ସେମାନେ ଦ୍ୱାରା ପର୍ବତ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଛ ଛିନ୍ନ ହୋଇଗଲା । ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମରିଗଲେ, ଭୂମି ଅପରିଚୟ ହୋଇଗଲା ।
ତେ ଵାନରା ଗର୍ଵିତହୃଷ୍ଟଚେଷ୍ଟାଃ ସଂଗ୍ରାମମାସାଦ୍ଯ ଭଯଂ ଵିମୁଚ୍ଯ। ଯୁଦ୍ଧଂ ସ୍ମ ସର୍ଵେ ସହ ରାକ୍ଷସୈସ୍ତେ ନାନାଯୁଧାଶ୍ଚକ୍ରୁରଦୀନସତ୍ତ୍ଵାଃ
ସେ ବାନରମାନେ ଗର୍ବିତ ଓ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ସମସ୍ତେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଅଦୀନ ରହିଲା ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁମୁଲେ ଵିମର୍ଦେ ପ୍ରହୃଷ୍ଯମାଣେଷୁ ଵଲୀମୁଖେଷୁ। ନିପାତ୍ଯମାନେଷୁ ଚ ରାକ୍ଷସେଷୁ ମହର୍ଷଯୋ ଦେଵଗଣାଶ୍ଚ ନେଦୁଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉତ୍ତଳ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ପଡିଗଲେ । ମହାର୍ଷି ଓ ଦେବମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ ।
ତତୋ ହଯଂ ମାରୁତତୁଲ୍ଯଵେଗ- ମାରୁହ୍ଯ ଶକ୍ତିଂ ନିଶିତାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ। ନରାନ୍ତକୋ ଵାନରସୈନ୍ଯମୁଗ୍ରଂ ମହାର୍ଣଵଂ ମୀନ ଇଵାଵିଵେଶ
ତାପରେ ନରାନ୍ତକ ମାରୁତ ଭଳି ତେଜ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି ଧରି ବିକ୍ରୋଧ ବାନର ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏକ ମାଛ ଭଳି ବଡ଼ ସାଗରକୁ ଯାଉଥିବା ।