ମଯା ଚେଷ୍ଟଂ କ୍ରତୁଶତଂ ତଚ୍ଚ ନାଵାପ୍ଯତେ ଫଲମ୍। ଅନୃତଂ ନୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ମେ ନ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କଦାଚନ
ମୁଁ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲି, ତଥାପି ତାହାର ଫଳ ମିଳୁନାହିଁ। ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ କହିବି ନାହିଁ।
କୃଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଵପି ଗତଃ ସୌମ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ତେ ଶପେ। ଯଜ୍ଞୈର୍ବହୁଵିଧୈରିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ପାଲିତାଃ
ହେ ସାନ୍ତ୍ର ଦେଖା, ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛି। ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଗୁରଵଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ଶୀଲଵୃତ୍ତେନ ତୋଷିତାଃ। ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଂ ଚାହର୍ତୁମିଚ୍ଛତଃ
ମହାତ୍ମା ଗୁରୁମାନେ ମୋ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି।
ପରିତୋଷଂ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗୁରଵୋ ମୁନିପୁଂଗଵ। ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ତୁ ନିରର୍ଥକମ୍
ତଥାପି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟା ନିର୍ଫଳ।
ଦୈଵେନାକ୍ରମ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଦୈଵଂ ହି ପରମା ଗତିଃ। ତସ୍ଯ ମେ ପରମାର୍ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦମଭିକାଂକ୍ଷତଃ। କର୍ତୁମର୍ହସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୈଵୋପହତକର୍ମଣଃ
ସବୁ କିଛି ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ହୁଏ; ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି। ମୁଁ ଯିଏ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଓ ତୁମ ଦୟା ଆଶା କରୁଛି, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ କିଛି କର। ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
ନାନ୍ଯାଂ ଗତିଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଚ୍ଛରଣମସ୍ତି ମେ। ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ ନିଵର୍ତଯିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟକୁ ଯିବିନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ତୁମ ଚେଷ୍ଟାରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ରୋକିପାର।
thumb|ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶୁଣ, ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଉଣଷଠିତମ ସର୍ଗ।
ଉକ୍ତଵାକ୍ଯଂ ତୁ ରାଜାନଂ କୃପଯା କୁଶିକାତ୍ମଜଃ। ଅବ୍ରଵୀନ୍ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଚଣ୍ଡାଲତାଂ ଗତମ୍
କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଦୟାରେ ଚଣ୍ଡାଳ ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋ ସ୍ଵାଗତଂ ଵତ୍ସ ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ସୁଧାର୍ମିକମ୍। ଶରଣଂ ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ମା ଭୈଷୀର୍ନୃପପୁଂଗଵ
ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ସ୍ୱାଗତ, ମୋ ପୁଅ। ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ସତ୍ୟଧର୍ମୀ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବି, ଭୟ କରନି, ରାଜାମାନ୍ୟ।
ଅହମାମନ୍ତ୍ରଯେ ସର୍ଵାନ୍ ମହର୍ଷୀନ୍ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ। ଯଜ୍ଞସାହ୍ଯକରାନ୍ ରାଜଂସ୍ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ଯସି ନିର୍ଵୃତଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଡାକିବି। ତାପରେ, ରାଜା, ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବ।
ଗୁରୁଶାପକୃତଂ ରୂପଂ ଯଦିଦଂ ତ୍ଵଯି ଵର୍ତତେ। ଅନେନ ସହ ରୂପେଣ ସଶରୀରୋ ଗମିଷ୍ଯସି
ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଯେଉଁ ରୂପ ତୁମେ ପାଇଛ, ସେଇ ରୂପରେ ଏହି ଦେହ ସହିତ ତୁମେ ଉପରକୁ ଯିବ।
ହସ୍ତପ୍ରାପ୍ତମହଂ ମନ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତଵ ନରାଧିପ। ଯସ୍ତ୍ଵଂ କୌଶିକମାଗମ୍ଯ ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣାଗତଃ
ହେ ନରପତି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମ ହାତରେ। କାରଣ, ତୁମେ ଶରଣ୍ୟ କୌଶିକଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ପରମଧାର୍ମିକାନ୍। ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞାନ୍ ଯଜ୍ଞସମ୍ଭାରକାରଣାତ୍
ଏଭଳି କହି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ତାଙ୍କ ପରମ ଧାର୍ମିକ ପୁଅମାନେକୁ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସର୍ଵାନ୍ ଶିଷ୍ଯାନ୍ ସମାହୂଯ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ। ସର୍ଵାନୃଷୀନ୍ ସଵାସିଷ୍ଠାନାନଯଧ୍ଵଂ ମମାଜ୍ଞଯା
ସେ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକି, କହିଲେ, 'ମୋ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ବାସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ସଶିଷ୍ଯାନ୍ ସୁହୃଦଶ୍ଚୈଵ ସର୍ତ୍ଵିଜଃ ସୁବହୁଶ୍ରୁତାନ୍। ଯଦନ୍ଯୋ ଵଚନଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ମଦ୍ଵାକ୍ଯବଲଚୋଦିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଋତ୍ୱିଜମାନେକୁ ଆଣ। ଯେଉଁଠାରେ ମୋ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଅନ୍ୟେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ।
ତତ୍ ସର୍ଵମଖିଲେନୋକ୍ତଂ ମମାଖ୍ଯେଯମନାଦୃତମ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଦାଜ୍ଞଯା
ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋର କଥାକୁ ଅବହେଳା କରାଗଲା। ସେଇ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଚାରିଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁରଥ ଦେଶେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ତେ ଚ ଶିଷ୍ଯାଃ ସମାଗମ୍ଯ ମୁନିଂ ଜ୍ଵଲିତତେଜସମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଆସିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ତପସ୍ଵୀ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଅତିଶୟ ତପୋଜ୍ୱଳା।
ଊଚୁଶ୍ଚ ଵଚନଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ଵଚନଂ ସର୍ଵେ ସମାଯାନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନଙ୍କ କଥା କହିଲେ। ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏକେକରେ ଆସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସର୍ଵଦେଶେଷୁ ଚାଗଚ୍ଛନ୍ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମହୋଦଯମ୍। ଵାସିଷ୍ଠଂ ଯଚ୍ଛତଂ ସର୍ଵଂ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲାକ୍ଷରମ୍
ସମସ୍ତ ଦେଶରୁ ଲୋକମାନେ ଆସିଲେ, କେବଳ ମହୋଦୟ ଛାଡ଼ି। ସମସ୍ତ ବାସିଷ୍ଠମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ରୁଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ।
ଯଥାହ ଵଚନଂ ସର୍ଵଂ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ମୁନିପୁଂଗଵ। କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଯାଜକୋ ଯସ୍ଯ ଚଣ୍ଡାଲସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଯାହା କହିଥିଲି, ତାହା ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ— 'କିପରି ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ପୂଜାରୀ ହେବେ, ବିଶେଷକରି ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ?'
କଥଂ ସଦସି ଭୋକ୍ତାରୋ ହଵିସ୍ତସ୍ଯ ସୁରର୍ଷଯଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵା ମହାତ୍ମାନୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚାଣ୍ଡାଲଭୋଜନମ୍
ସଭାରେ ଦେବତା ଋଷିମାନେ କିପରି ସେଠାରେ ହବି ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ? କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, କିପରି ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ?
କଥଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ପାଲିତାଃ। ଏତଦ୍ ଵଚନନୈଷ୍ଠୁର୍ଯମୂଚୁଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ସେମାନେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିବେ? ଏହିପରି କଠୋର କଥା ସେମାନେ କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତାକ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
ଵାସିଷ୍ଠା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସର୍ଵେ ସହମହୋଦଯାଃ। ତେଷାଂ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାଂ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବାସିଷ୍ଠମାନେ ଏବଂ ମହୋଦୟରୁ ଆସିଥିବାମାନେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି—
କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନଃ ସରୋଷମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଯଦ୍ ଦୂଷଯନ୍ତ୍ଯଦୁଷ୍ଟଂ ମାଂ ତପ ଉଗ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତାକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଦୋଷହୀନ ଏବଂ ଉଗ୍ର ତପସ୍ଵୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରୁଛନ୍ତି।'
ଭସ୍ମୀଭୂତା ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ। ଅଦ୍ଯ ତେ କାଲପାଶେନ ନୀତା ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍
'ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେବେ। ଆଜି, କାଳର ପାଶରେ ବନ୍ଧି, ସେମାନେ ବିବସ୍ବତ ଲୋକକୁ ନେଇଯିବେ।'
ସପ୍ତଜାତିଶତାନ୍ଯେଵ ମୃତପାଃ ସମ୍ଭଵନ୍ତୁ ତେ। ଶ୍ଵମାଂସନିଯତାହାରା ମୁଷ୍ଟିକା ନାମ ନିର୍ଘୃଣାଃ
'ସାତ ଶତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ମୃତପା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ, କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇବେ, ଦୟାହୀନ ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିକ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।'
ଵିକୃତାଶ୍ଚ ଵିରୂପାଶ୍ଚ ଲୋକାନନୁଚରନ୍ତ୍ଵିମାନ୍। ମହୋଦଯଶ୍ଚ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ମାମଦୂଷ୍ଯଂ ହ୍ଯଦୂଷଯତ୍
'ବିକୃତ ଏବଂ ବିରୂପ ଦେହରେ, ସମ୍ମାନ ବିନା ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରିବେ। ଏବଂ ମହୋଦୟ, ଯିଏ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ନିନ୍ଦା କଲେ—'
ଦୂଷିତଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ନିଷାଦତ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯତି। ପ୍ରାଣାତିପାତନିରତୋ ନିରନୁକ୍ରୋଶତାଂ ଗତଃ
'ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନିଷାଦ ହେବେ, ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୟାହୀନ ହେବେ।'
ଦୀର୍ଘକାଲଂ ମମ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଦୁର୍ଗତିଂ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି। ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ। ଵିରରାମ ମହାତେଜା ଋଷିମଧ୍ଯେ ମହାମୁନିଃ
'ମୋର କ୍ରୋଧରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦୁଃଖରେ ରହିବ।' ଏପରି କହି, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ୱଳ ଥିବା, ନିରବ ହେଲେ।
thumb|ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏଁ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।