ଶୋଣିତାର୍ଦ୍ରୋ ମହାକାଯୋ ରାକ୍ଷସୋ ଭୀମଦର୍ଶନଃ। ଯୁଦ୍ଧାଯାଭିମୁଖୋ ଭୂଯୋ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ନିଶାଚରଃ
ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା, ପୁଣିଥରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ମନ ଦେଲେ।
ଅମର୍ଷାଚ୍ଛୋଣିତୋଦ୍ଗାରୀ ଶୁଶୁଭେ ରାଵଣାନୁଜଃ। ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯପ୍ରଖ୍ଯଃ ସସଂଧ୍ଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ
ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିବା, ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଲୋକ ଲାଗିଥିବା ଘନ ମେଘର ଦଳ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଗତେ ଚ ତସ୍ମିନ୍ ସୁରରାଜଶତ୍ରୁଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ରଣାଯ ଭୂଯଃ। ଅନାଯୁଧୋଽସ୍ମୀତି ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ରୌଦ୍ରୋ ଘୋରଂ ତଦା ମୁଦ୍ଗରମାସସାଦ
ସେଠାରୁ ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ପୁଣିଥରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଧାଇଲେ। 'ମୋ ପାଖରେ ଅସ୍ତ୍ର ନାହିଁ' ବୋଲି ଭାବି, ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କ୍ରୁର ମୁଦଗର ଧରିଲେ।
ତତଃ ସ ପୁର୍ଯାଃ ସହସା ମହୌଜା ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ତଦ୍ ଵାନରସୈନ୍ଯମୁଗ୍ରମ୍। ବଭକ୍ଷ ରକ୍ଷୋ ଯୁଧି କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ରଜା ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ
ତାପରେ, ଅଚାନକ ସହସା ସହସ୍ର ଶକ୍ତି ସହିତ ସହରରୁ ବାହାରି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନାକୁ ଖାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦହିଦେଉଛି।
ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ ଶୋଣିତମାଂସଗୃଧ୍ନୁଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତଦ୍ ଵାନରସୈନ୍ଯମୁଗ୍ରମ୍। ଚଖାଦ ରକ୍ଷାଂସି ହରୀନ୍ ପିଶାଚା- ନ୍ନୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ମୋହାଦ୍ ଯୁଧି କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ। ଯଥୈଵ ମୃତ୍ଯୁର୍ହରତେ ଯୁଗାନ୍ତେ ସ ଭକ୍ଷଯାମାସ ହରୀଂଶ୍ଚ ମୁଖ୍ଯାନ୍
ଭୋକା ଏବଂ ରକ୍ତ ମାଂସ ପାଇଁ ଲାଲସାରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତିଭ୍ରମ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସ, ବାନର, ପିଶାଚ ଓ ଭାଲୁକୁ ଖାଇଦେଲେ। ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ସେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବାନରମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦେଲେ।
ଏକଂ ଦ୍ଵୌ ତ୍ରୀନ୍ ବହୂନ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାନରାନ୍ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ। ସମାଦାଯୈକହସ୍ତେନ ପ୍ରଚିକ୍ଷେପ ତ୍ଵରନ୍ ମୁଖେ
କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଅନେକ ବାନର ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଏକହାତରେ ଧରି, ତୁରନ୍ତ ମୁହଁରେ ପକେଇଦେଲେ।
ସମ୍ପ୍ରସ୍ରଵଂସ୍ତଦା ମେଦଃ ଶୋଣିତଂ ଚ ମହାବଲଃ। ଵଧ୍ଯମାନୋ ନଗେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ରୈର୍ଭକ୍ଷଯାମାସ ଵାନରାନ୍
ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ମଣିଷ ମେଦ ଓ ରକ୍ତରେ ଲପ୍ତ ହୋଇ, ବାନରମାନେକୁ ଖାଇଯାଉଥିଲେ।
ତେ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣା ହରଯୋ ରାମଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ଗତିମ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କପୀନ୍ ଖାଦନ୍ ପ୍ରଧାଵତି
ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ଖାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ରାମଙ୍କ ଶରଣକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ବାନରମାନେକୁ ଖାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଶତାନି ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଵିଂଶତ୍ ତ୍ରିଂଶତ୍ ତଥୈଵ ଚ। ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଖାଦନ୍ ଵିପରିଧାଵତି
ସେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ସାତ ଶହ, ଆଠ ଶହ, କିମ୍ବା ବିଶି, ତିରିଶି ଏବଂ ଏଭଳି ଅନେକ ବାନରକୁ ଧରି, ଦୌଡ଼ିଦୌଡ଼ି ଖାଉଥିଲେ।
ମେଦୋଵସାଶୋଣିତଦିଗ୍ଧଗାତ୍ରଃ କର୍ଣାଵସକ୍ତଗ୍ରଥିତାନ୍ତ୍ରମାଲଃ। ଵଵର୍ଷ ଶୂଲାନି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ କାଲୋ ଯୁଗାନ୍ତସ୍ଥ ଇଵ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ
ମେଦ, ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତରେ ଲପ୍ତ ଦେହ, କାନରୁ ଅନ୍ତ୍ର ମାଳା ଝୁଲିଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଧାରଣ କରି, ସେ ବର୍ଷା ପରି ଶୂଳ ବର୍ଷାଇଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ କାଳ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସୁମିତ୍ରାଯାଃ ପୁତ୍ରଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ। ଚକାର ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପରପୁରଂଜଯଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଶରାନ୍ ଶରୀରେ ସପ୍ତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ନିଚଖାନାଦଦେ ଚାନ୍ଯାନ୍ ଵିସସର୍ଜ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦେହରେ ସାତଟି ତୀର ବେଧିଲେ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ତୀର ଧରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଵିଶେଷଂ ତତ୍ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ତତଶ୍ଚୁକୋପ ବଲଵାନ୍ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ ସେଇ ବିଶେଷ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଅଥାସ୍ଯ କଵଚଂ ଶୁଭ୍ରଂ ଜାମ୍ବୂନଦମଯଂ ଶୁଭମ୍। ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯାମାସ ଶରୈଃ ସଂଧ୍ଯାଭ୍ରମିଵ ମାରୁତଃ
ତାପରେ, ସେ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର କବଚ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଢାକିଯାଇଲା, ଯେପରି ସଂଧ୍ୟା ମେଘକୁ ବାତାସ ଢାକିଦେଉଛି।
ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯପ୍ରଖ୍ଯଃ ଶରୈଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣୈଃ। ଆପୀଡ୍ଯମାନଃ ଶୁଶୁଭେ ମେଘୈଃ ସୂର୍ଯ ଇଵାଂଶୁମାନ୍
ନୀଳ ଅଞ୍ଜନ ମେଘ ଭଳି କଳା ତୀର ଓ ସୁନାର ଗହନାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେ ମେଘରେ ଘିରିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତଃ ସ ରାକ୍ଷସୋ ଭୀମଃ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନମ୍। ସାଵଜ୍ଞମେଵ ପ୍ରୋଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ମେଘୌଘନିଃସ୍ଵନଃ
ତାପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପହାସ ସହିତ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର ମେଘର ଗର୍ଜନା ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ଅନ୍ତକସ୍ଯାପ୍ଯକଷ୍ଟେନ ଯୁଧି ଜେତାରମାହଵେ। ଯୁଧ୍ଯତା ମାମଭୀତେନ ଖ୍ଯାପିତା ଵୀରତା ତ୍ଵଯା
ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଜିତିପାରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର। ଭୟ ନ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତୁମେ ତୁମର ପ୍ରଭୃତି ଦାଖଲ କରିଛ।
ପ୍ରଗୃହୀତାଯୁଧସ୍ଯେହ ମୃତ୍ଯୋରିଵ ମହାମୃଧେ। ତିଷ୍ଠନ୍ନପ୍ଯଗ୍ରତଃ ପୂଜ୍ଯଃ କିମୁ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରଦାଯକଃ
ଏଠି ଯେଉଁଠି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧା ମୃତ୍ୟୁ ପରି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସେ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ତେଣୁ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଉଛି, ସେଠି ତ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଐରାଵତଂ ସମାରୂଢୋ ଵୃତଃ ସର୍ଵାମରୈଃ ପ୍ରଭୁଃ। ନୈଵ ଶକ୍ରୋଽପି ସମରେ ସ୍ଥିତପୂର୍ଵଃ କଦାଚନ
ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କେବେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିନଥିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵଯାହଂ ସୌମିତ୍ରେ ବାଲେନାପି ପରାକ୍ରମୈଃ। ତୋଷିତୋ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଘଵମ୍
ଆଜି, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମର ପ୍ରଭୃତି ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ଯଦିଓ ତୁମେ ଅପରିପକ୍ୱ। ଏବେ ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁମତି ମାଗି, ଏଠାରୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯତ୍ ତୁ ଵୀର୍ଯବଲୋତ୍ସାହୈସ୍ତୋଷିତୋଽହଂ ରଣେ ତ୍ଵଯା। ରାମମେଵୈକମିଚ୍ଛାମି ହନ୍ତୁଂ ଯସ୍ମିନ୍ ହତେ ହତମ୍
ଯଦିଓ ତୁମର ଶୌର୍ୟ, ବଳ ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତଥାପି ମୋ ଇଚ୍ଛା କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା। ରାମ ମୃତ ହେଲେ, ସବୁ କିଛି ଶେଷ ହୋଇଯିବ।
ରାମେ ମଯାତ୍ର ନିହତେ ଯେଽନ୍ଯେ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ସଂଯୁଗେ। ତାନହଂ ଯୋଧଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵବଲେନ ପ୍ରମାଥିନା
ଏଠାରେ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରି ହରାଇଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵାକ୍ଯଂ ତଦ୍ ରକ୍ଷଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସ୍ତୁତିସଂହିତମ୍। ମୃଧେ ଘୋରତରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୌମିତ୍ରିଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଏଭଳି କଥା କହି, ସେ ରାକ୍ଷସ ମଧୁର ଶ୍ଳୋକ ମିଶାଇ କହିଲା। ଏହାକୁ ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ହସି ହସି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଉ ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲେ।
ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଶକ୍ରାଦିଭିର୍ଦେଵୈରସହ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍। ତତ୍ ସତ୍ଯଂ ନାନ୍ଯଥା ଵୀର ଦୃଷ୍ଟସ୍ତେଽଦ୍ଯ ପରାକ୍ରମଃ
ତୁମେ ଯେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରାଜେୟ, ଏହା ସତ୍ୟ। ଏହି ଦିନ ତୁମ ଶୌର୍ୟ ଆମେ ଦେଖିଲୁ।
ଏଷ ଦାଶରଥୀ ରାମସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯଦ୍ରିରିଵାଚଲଃ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହ୍ଯନାଦୃତ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସ ନିଶାଚରଃ
ଏଠି ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହା ଶୁଣି, ସେ ନିଶାଚର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲା।
ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ଚ ସୌମିତ୍ରିଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ। ରାମମେଵାଭିଦୁଦ୍ରାଵ କମ୍ପଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍
ତାପରେ ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦିଗବେଗେ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ଅଥ ଦାଶରଥୀ ରାମୋ ରୌଦ୍ରମସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଯୋଜଯନ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ହୃଦଯେ ସସର୍ଜ ନିଶିତାନ୍ ଶରାନ୍
ତାପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ରାମେଣ ଵିଦ୍ଧସ୍ଯ ସହସାଭିପ୍ରଧାଵତଃ। ଅଙ୍ଗାରମିଶ୍ରାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ମୁଖାନ୍ନିଶ୍ଚେରୁରର୍ଚିଷଃ
ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଅଙ୍ଗାର ମିଶିତ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ବାହାରିଲା।
ରାମାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଧୋ ଘୋରଂ ଵୈ ନର୍ଦନ୍ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହରୀନ୍ ଵିଦ୍ରାଵଯନ୍ ରଣେ
ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଘାୟଳ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା ଓ ସେମାନେ ଭୟରେ ଛିଟିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତସ୍ଯୋରସି ନିମଗ୍ନାସ୍ତେ ଶରା ବର୍ହିଣଵାସସଃ। ହସ୍ତାଚ୍ଚାସ୍ଯ ପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଗଦା ଚୋର୍ଵ୍ଯାଂ ପପାତ ହ
ମୟୂରପିଛା ଲାଗିଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ ସେଉଁଠି ଛାତିରେ ଲାଗିଗଲା, ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଗଦା ଖସି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲା।