ଯଥା ଶୁଷ୍କାଣ୍ଯରଣ୍ଯାନି ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଦହତି ପାଵକଃ। ତଥା ଵାନରସୈନ୍ଯାନି କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଦଦାହ ସଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛି, ସେପରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମକଡ଼ ସେନାକୁ ଦହି ଦେଲା।
ତତସ୍ତେ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ହତଯୂଥାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ଵାନରା ଭଯସଂଵିଗ୍ନା ଵିନେଦୁର୍ଵିକୃତୈଃ ସ୍ଵରୈଃ
ତାପରେ, ମକଡ଼ମାନେ ମରୁଥିବା ଓ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଭୟରେ ଭିତ ହୋଇ, ଭଙ୍ଗା ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ଅନେକଶୋ ଵଧ୍ଯମାନାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣେନ ଵାନରାଃ। ରାଘଵଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଵ୍ଯଥିତା ଭିନ୍ନଚେତସଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ମକଡ଼ମାନେ ମରୁଥିବା, ଭୟ ଓ ଭିନ୍ନ ମନରେ, ରାଘବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରଭଗ୍ନାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଜ୍ରହସ୍ତାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାହଵେ
ବଜ୍ରହାତ ଦ୍ୱାରା ମକଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ତେଜରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଶୈଲଶୃଙ୍ଗଂ ମହଦ୍ ଗୃହ୍ଯ ଵିନଦନ୍ ସ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ତ୍ରାସଯନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ କୁମ୍ଭକର୍ଣପଦାନୁଗାନ୍
ସେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉଠାଇ, ପୁନିପୁନି ଗର୍ଜନ କରି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ।
ଚିକ୍ଷେପ ଶୈଲଶିଖରଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ସ ତେନାଭିହତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୈଲେନେନ୍ଦ୍ରରିପୁସ୍ତଦା
ସେ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାକୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଏହି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ ଆଘାତ ହୋଇଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ କ୍ରୋଧେନ ମହତା ତଦା। ସୋଽଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ଵାଲିପୁତ୍ରମମର୍ଷଣଃ
ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱାଳା ଲଗିଲେ; ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ତେଜରେ ଧାଉଥିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାନାଦସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ଶୂଲଂ ସସର୍ଜ ଵୈ ରୋଷାଦଙ୍ଗଦେ ତୁ ମହାବଲଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରି, ସମସ୍ତ ମକଡ଼ମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଶୂଳକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ତଦାପତନ୍ତଂ ବଲଵାନ୍ ଯୁଦ୍ଧମାର୍ଗଵିଶାରଦଃ। ଲାଘଵାନ୍ମୋକ୍ଷଯାମାସ ବଲଵାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭଃ
ସେ ଶୂଳ ତେଜରେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ମକଡ଼ ମୁଖ୍ୟ, ଚପଳତାରେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଲେ।
ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚୈନଂ ତରସା ତଲେନୋରସ୍ଯତାଡଯତ୍। ସ ତେନାଭିହତଃ କୋପାତ୍ ପ୍ରମୁମୋହାଚଲୋପମଃ
ତେଜରେ ଉଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ; ଏହି ଘାତରେ, ସେ କ୍ରୋଧରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋଽତିବଲୋ ମୁଷ୍ଟିଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ରାକ୍ଷସଃ। ଅପହସ୍ତେନ ଚିକ୍ଷେପ ଵିସଂଜ୍ଞଃ ସ ପପାତ ହ
ସେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଚେତନା ଫେରି, ମୁଷ୍ଟିକୁ ଜମାଇ, ବାମହାତରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଘାତ ଖାଇ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ଲଵଗଶାର୍ଦୂଲେ ଵିସଂଜ୍ଞେ ପତିତେ ଭୁଵି। ତଚ୍ଛୂଲଂ ସମୁପାଦାଯ ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଦୁଦ୍ରୁଵେ
ସେ ମକଡ଼ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶୂଳକୁ ଉଠାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍। ଉତ୍ପପାତ ତଦା ଵୀରଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ମକଡ଼ମାନଙ୍କ ନାୟକ ଶୂର ସୁଗ୍ରୀବ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ସ ପର୍ଵତାଗ୍ରମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ସମାଵିଧ୍ଯ ମହାକପିଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍
ବଡ଼ ମକଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉଠାଇ, ଘୁମାଇ, ତେଜରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ଲଵଂଗମମ୍। ତସ୍ଥୌ ଵିଵୃତ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖଃ
ମକଡ଼ ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମକଡ଼ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଫୁଲାଇ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ।
କପିଶୋଣିତଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ଭକ୍ଷଯନ୍ତଂ ମହାକପୀନ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ସ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମକଡ଼ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ନେଇ, ବଡ଼ ମକଡ଼ମାନେକୁ ଖାଇଥିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ କଥା କହିଲେ।
ପାତିତାଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ଵୀରାଃ କୃତଂ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ଭକ୍ଷିତାନି ଚ ସୈନ୍ଯାନି ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେ ପରମଂ ଯଶଃ
ତୁମେ ବୀରମାନେଙ୍କୁ ପଡ଼ାଇଛ, ଅତି କଠିନ କାମ କରିଛ, ସେନାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଛ; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୀର୍ତି ପାଇଛ।
ତ୍ଯଜ ତଦ୍ ଵାନରାନୀକଂ ପ୍ରାକୃତୈଃ କିଂ କରିଷ୍ଯସି। ସହସ୍ଵୈକଂ ନିପାତଂ ମେ ପର୍ଵତସ୍ଯାସ୍ଯ ରାକ୍ଷସ
ଏହି ବାନର ସେନାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ସହିତ କଣ କରିବ? ମୋ ହାତରୁ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଆଘାତ ଏକାଠାରେ ସହିବାକୁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ହରିରାଜସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵଧୈର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ
ବାନର ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଶୂରତା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ।
ପ୍ରଜାପତେସ୍ତୁ ପୌତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ତଥୈଵର୍କ୍ଷରଜଃସୁତଃ। ଧୃତିପୌରୁଷସମ୍ପନ୍ନସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଗର୍ଜସି ଵାନର
ତୁମେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ନାତି ଓ ଅର୍କଙ୍କ ଧୂଳିର ପୁଅ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, ବାନର, ତୁମେ ଏଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛ।
ସ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ଵ୍ଯାଵିଧ୍ଯ ଶୈଲଂ ସହସା ମୁମୋଚ। ତେନାଜଘାନୋରସି କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ଶୈଲେନ ଵଜ୍ରାଶନିସଂନିଭେନ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ପାହାଡ଼ଟିକୁ ଘୁରାଇ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେହି ପାହାଡ଼, ବଜ୍ର ଓ ଆକାଶୀୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଲାଗିଲା।
ତଚ୍ଛୈଲଶୃଙ୍ଗଂ ସହସା ଵିଭିନ୍ନଂ ଭୁଜାନ୍ତରେ ତସ୍ଯ ତଦା ଵିଶାଲେ। ତତୋ ଵିଷେଦୁଃ ସହସା ପ୍ଲଵଂଗା ରକ୍ଷୋଗଣାଶ୍ଚାପି ମୁଦା ଵିନେଦୁଃ
ସେହି ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ, ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ତୁରନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ତାପରେ ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ସ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାଭିହତଶ୍ଚୁକୋପ ନନାଦ ରୋଷାଚ୍ଚ ଵିଵୃତ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରମ୍। ଵ୍ଯାଵିଧ୍ଯ ଶୂଲଂ ସ ତଡିତ୍ପ୍ରକାଶଂ ଚିକ୍ଷେପ ହର୍ଯୃକ୍ଷପତେର୍ଵଧାଯ
ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗର ଆଘାତରେ ସେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ରୋଷରେ ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ଗର୍ଜନ କଲେ; ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ଚମକୁଥିବା ଶୂଳକୁ ଘୁରାଇ, ବାନର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତ୍ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ଭୁଜପ୍ରଣୁନ୍ନଂ ଶୂଲଂ ଶିତଂ କାଞ୍ଚନଧାମଯଷ୍ଟିମ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ନିଗୃହ୍ଯ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ବଭଞ୍ଜ ଵେଗେନ ସୁତୋଽନିଲସ୍ଯ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବାହୁର ଆଘାତରେ ଶର୍ପ ଓ ସୁନାର ଦଣ୍ଡ ଥିବା ଶୂଳଟି, ମାରୁତନନ୍ଦନ ହନୁମାନ ତୁରନ୍ତ ଉଡ଼ି, ଦୁଇହାତରେ ଧରି, ଜୋରରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
କୃତଂ ଭାରସହସ୍ରସ୍ଯ ଶୂଲଂ କାଲାଯସଂ ମହତ୍। ବଭଞ୍ଜ ଜାନୁମାରୋପ୍ଯ ତଦା ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ଲଵଂଗମଃ
ହଜାର ଭାର ଥିବା ଏହି ବଡ଼ କଳା ଲୋହାର ଶୂଳଟି, ହନୁମାନ ଆପଣଙ୍କ ଘୁଁଡ଼ିରେ ରଖି, ଆନନ୍ଦରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଶୂଲଂ ଭଗ୍ନଂ ହନୁମତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରଵାହିନୀ। ହୃଷ୍ଟା ନନାଦ ବହୁଶଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚାପି ଦୁଦ୍ରୁଵେ
ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ଶୂଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ବାନର ସେନା ଆନନ୍ଦରେ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ବଭୂଵାଥ ପରିତ୍ରସ୍ତୋ ରାକ୍ଷସୋ ଵିମୁଖୋଽଭଵତ୍। ସିଂହନାଦଂ ଚ ତେ ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵନଗୋଚରାଃ। ମାରୁତିଂ ପୂଜଯାଂଚକ୍ରୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂଲଂ ତଥାଗତମ୍
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଓ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ, ଏଭଳି ଶୂଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି ମାରୁତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସ ତତ୍ ତଥା ଭଗ୍ନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଶୂଲଂ ଚୁକୋପ ରକ୍ଷୋଧିପତିର୍ମହାତ୍ମା। ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଲଙ୍କାମଲଯାତ୍ ସ ଶୃଙ୍ଗଂ ଜଘାନ ସୁଗ୍ରୀଵମୁପେତ୍ଯ ତେନ
ଏଭଳି ଶୂଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସ ରାଜା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ; ଲଙ୍କାର ପାହାଡ଼ରୁ ଏକ ଶୃଙ୍ଗ ଉପଡ଼ି, ସେହି ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସମଭ୍ଯୁପେତ୍ଯାଦ୍ଭୁତଘୋରଵୀର୍ଯଂ ସ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଯୁଧି ଵାନରେନ୍ଦ୍ରମ୍। ଜହାର ସୁଗ୍ରୀଵମଭିପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଯଥାନିଲୋ ମେଘମିଵ ପ୍ରଚଣ୍ଡଃ
ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଧରି, ଯେପରି ତୁଫାନ ମେଘକୁ ଉଠାଇନେଇଯାଏ, ସେପରି ନେଇଗଲେ।
ସ ତଂ ମହାମେଘନିକାଶରୂପ- ମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଗଚ୍ଛନ୍ ଯୁଧି କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ। ରରାଜ ମେରୁପ୍ରତିମାନରୂପୋ ମେରୁର୍ଯଥା ଵ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରିତଘୋରଶୃଙ୍ଗଃ
ବଡ଼ କଳା ମେଘ ସଦୃଶ ଦେହ ଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଆକୃତି ମେରୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶୃଙ୍ଗ ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।