ଦତ୍ତପ୍ରହାରଵ୍ଯଥିତା ମୁମୁହୁଃ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତାଃ। ନିପେତୁସ୍ତେ ତୁ ମେଦିନ୍ଯାଂ ନିକୃତ୍ତା ଇଵ କିଂଶୁକାଃ
ଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ, ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ସେମାନେ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ; ତାପରେ ତଳେ ପଡିଗଲେ, କଟା କିଂଶୁକ ଫୁଲ ଭଳି।
ତେଷୁ ଵାନରମୁଖ୍ଯେଷୁ ପାତିତେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ଵାନରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ଏହି ମହାତ୍ମା ବାନରମାନେ ତଳେ ପଡିଯିବା ପରେ, ହଜାର ହଜାର ବାନର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭଗିଗଲେ।
ତଂ ଶୈଲମିଵ ଶୈଲାଭାଃ ସର୍ଵେ ତୁ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ। ସମାରୁହ୍ଯ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଦଦଂଶୁଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଉଡ଼ି, ଦାନ୍ତରେ କାମିଲେ।
ତଂ ନଖୈର୍ଦଶନୈଶ୍ଚାପି ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ବାହୁଭିସ୍ତଥା। କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବାହୁଂ ନିଜଘ୍ନୁଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ସେ ବାନର ନାୟକମାନେ ନଖ, ଦାନ୍ତ, ମୁଷ୍ଟି ଓ ହାତ ଦେଇ, ମହାବାହୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ସ ଵାନରସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିଚିତଃ ପର୍ଵତୋପମଃ। ରରାଜ ରାକ୍ଷସଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଗିରିରାତ୍ମରୁହୈରିଵ
ହଜାର ହଜାର ବାନରରେ ଢ଼କି ଦିଆଯାଇ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ ସିଂହ, ନିଜ ଗଛରେ ସଜିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଵାନରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସ ମହାବଲଃ। ଭକ୍ଷଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗରୁଡଃ ପନ୍ନଗାନିଵ
ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦୁଇ ହାତରେ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେକୁ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ସାପକୁ ଖାଏ, ଏମିତି ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣେନ ଵକ୍ତ୍ରେ ପାତାଲସଂନିଭେ। ନାସାପୁଟାଭ୍ଯାଂ ସଂଜଗ୍ମୁଃ କର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଵାନରାଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ପାତାଳ ସମାନ ମୁହଁରେ ପକେଇଲେ, ବାନରମାନେ ନାକ ଓ କାନ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଗଲେ।
ଭକ୍ଷଯନ୍ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହରୀନ୍ ପର୍ଵତସଂନିଭଃ। ବଭଞ୍ଜ ଵାନରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଃ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ବାନରମାନେକୁ ଖାଇ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ମାଂସଶୋଣିତସଂକ୍ଲେଦାଂ କୁର୍ଵନ୍ ଭୂମିଂ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ଚଚାର ହରିସୈନ୍ଯେଷୁ କାଲାଗ୍ନିରିଵ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଭିଜାଇ, ମକଡ଼ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଉନ୍ମାଦରେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଘୁଞ୍ଚିଲା।
ଵଜ୍ରହସ୍ତୋ ଯଥା ଶକ୍ରଃ ପାଶହସ୍ତ ଇଵାନ୍ତକଃ। ଶୂଲହସ୍ତୋ ବଭୌ ଯୁଦ୍ଧେ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ
ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ହାତରେ ରହିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ତକ ଦୂର୍ବଳ ହାତରେ ପାଶ ଧରିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶୂଳ ହାତରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଚମକିଲା।
ଯଥା ଶୁଷ୍କାଣ୍ଯରଣ୍ଯାନି ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଦହତି ପାଵକଃ। ତଥା ଵାନରସୈନ୍ଯାନି କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଦଦାହ ସଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛି, ସେପରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମକଡ଼ ସେନାକୁ ଦହି ଦେଲା।
ତତସ୍ତେ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ହତଯୂଥାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ଵାନରା ଭଯସଂଵିଗ୍ନା ଵିନେଦୁର୍ଵିକୃତୈଃ ସ୍ଵରୈଃ
ତାପରେ, ମକଡ଼ମାନେ ମରୁଥିବା ଓ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଭୟରେ ଭିତ ହୋଇ, ଭଙ୍ଗା ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ଅନେକଶୋ ଵଧ୍ଯମାନାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣେନ ଵାନରାଃ। ରାଘଵଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଵ୍ଯଥିତା ଭିନ୍ନଚେତସଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ମକଡ଼ମାନେ ମରୁଥିବା, ଭୟ ଓ ଭିନ୍ନ ମନରେ, ରାଘବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରଭଗ୍ନାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଜ୍ରହସ୍ତାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାହଵେ
ବଜ୍ରହାତ ଦ୍ୱାରା ମକଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ତେଜରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଶୈଲଶୃଙ୍ଗଂ ମହଦ୍ ଗୃହ୍ଯ ଵିନଦନ୍ ସ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ତ୍ରାସଯନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ କୁମ୍ଭକର୍ଣପଦାନୁଗାନ୍
ସେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉଠାଇ, ପୁନିପୁନି ଗର୍ଜନ କରି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ।
ଚିକ୍ଷେପ ଶୈଲଶିଖରଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ସ ତେନାଭିହତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୈଲେନେନ୍ଦ୍ରରିପୁସ୍ତଦା
ସେ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାକୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଏହି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ ଆଘାତ ହୋଇଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ କ୍ରୋଧେନ ମହତା ତଦା। ସୋଽଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ଵାଲିପୁତ୍ରମମର୍ଷଣଃ
ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱାଳା ଲଗିଲେ; ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ତେଜରେ ଧାଉଥିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାନାଦସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ଶୂଲଂ ସସର୍ଜ ଵୈ ରୋଷାଦଙ୍ଗଦେ ତୁ ମହାବଲଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରି, ସମସ୍ତ ମକଡ଼ମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଶୂଳକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ତଦାପତନ୍ତଂ ବଲଵାନ୍ ଯୁଦ୍ଧମାର୍ଗଵିଶାରଦଃ। ଲାଘଵାନ୍ମୋକ୍ଷଯାମାସ ବଲଵାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭଃ
ସେ ଶୂଳ ତେଜରେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ମକଡ଼ ମୁଖ୍ୟ, ଚପଳତାରେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଲେ।
ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚୈନଂ ତରସା ତଲେନୋରସ୍ଯତାଡଯତ୍। ସ ତେନାଭିହତଃ କୋପାତ୍ ପ୍ରମୁମୋହାଚଲୋପମଃ
ତେଜରେ ଉଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ; ଏହି ଘାତରେ, ସେ କ୍ରୋଧରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋଽତିବଲୋ ମୁଷ୍ଟିଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ରାକ୍ଷସଃ। ଅପହସ୍ତେନ ଚିକ୍ଷେପ ଵିସଂଜ୍ଞଃ ସ ପପାତ ହ
ସେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଚେତନା ଫେରି, ମୁଷ୍ଟିକୁ ଜମାଇ, ବାମହାତରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଘାତ ଖାଇ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ଲଵଗଶାର୍ଦୂଲେ ଵିସଂଜ୍ଞେ ପତିତେ ଭୁଵି। ତଚ୍ଛୂଲଂ ସମୁପାଦାଯ ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଦୁଦ୍ରୁଵେ
ସେ ମକଡ଼ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶୂଳକୁ ଉଠାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍। ଉତ୍ପପାତ ତଦା ଵୀରଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ମକଡ଼ମାନଙ୍କ ନାୟକ ଶୂର ସୁଗ୍ରୀବ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ସ ପର୍ଵତାଗ୍ରମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ସମାଵିଧ୍ଯ ମହାକପିଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍
ବଡ଼ ମକଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉଠାଇ, ଘୁମାଇ, ତେଜରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ଲଵଂଗମମ୍। ତସ୍ଥୌ ଵିଵୃତ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖଃ
ମକଡ଼ ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମକଡ଼ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଫୁଲାଇ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ।
କପିଶୋଣିତଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ଭକ୍ଷଯନ୍ତଂ ମହାକପୀନ୍। କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ସ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମକଡ଼ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ନେଇ, ବଡ଼ ମକଡ଼ମାନେକୁ ଖାଇଥିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ କଥା କହିଲେ।
ପାତିତାଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ଵୀରାଃ କୃତଂ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ଭକ୍ଷିତାନି ଚ ସୈନ୍ଯାନି ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେ ପରମଂ ଯଶଃ
ତୁମେ ବୀରମାନେଙ୍କୁ ପଡ଼ାଇଛ, ଅତି କଠିନ କାମ କରିଛ, ସେନାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଛ; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୀର୍ତି ପାଇଛ।
ତ୍ଯଜ ତଦ୍ ଵାନରାନୀକଂ ପ୍ରାକୃତୈଃ କିଂ କରିଷ୍ଯସି। ସହସ୍ଵୈକଂ ନିପାତଂ ମେ ପର୍ଵତସ୍ଯାସ୍ଯ ରାକ୍ଷସ
ଏହି ବାନର ସେନାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ସହିତ କଣ କରିବ? ମୋ ହାତରୁ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଆଘାତ ଏକାଠାରେ ସହିବାକୁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ହରିରାଜସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵଧୈର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ
ବାନର ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଶୂରତା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ।
ପ୍ରଜାପତେସ୍ତୁ ପୌତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ତଥୈଵର୍କ୍ଷରଜଃସୁତଃ। ଧୃତିପୌରୁଷସମ୍ପନ୍ନସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଗର୍ଜସି ଵାନର
ତୁମେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ନାତି ଓ ଅର୍କଙ୍କ ଧୂଳିର ପୁଅ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, ବାନର, ତୁମେ ଏଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛ।