ସ ଶୂଲମାଵିଧ୍ଯ ତଡିତ୍ପ୍ରକାଶଂ ଗିରିଂ ଯଥା ପ୍ରଜ୍ଵଲିତାଗ୍ନିଶୃଙ୍ଗମ୍। ବାହ୍ଵନ୍ତରେ ମାରୁତିମାଜଘାନ ଗୁହୋଽଚଲଂ କ୍ରୌଞ୍ଚମିଵୋଗ୍ରଶକ୍ତ୍ଯା
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଶୂଳ ଦେଇ, ଆଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼କୁ ଭେଦି, ମାରୁତିଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତ ମଧ୍ୟରେ ଘାତ କଲେ; ଗୁହା ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଇ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼କୁ ଘାତ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ଘଟିଲା।
ସ ଶୂଲନିର୍ଭିନ୍ନମହାଭୁଜାନ୍ତରଃ ପ୍ରଵିହ୍ଵଲଃ ଶୋଣିତମୁଦ୍ଵମନ୍ ମୁଖାତ୍ । ନନାଦ ଭୀମଂ ହନୁମାନ୍ ମହାହଵେ ଯୁଗାନ୍ତମେଘସ୍ତନିତସ୍ଵନୋପମମ୍
ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ମହାବଳୀ ହନୁମାନଙ୍କର ଦୁଇ ହାତ ଭେଦି ଯିବା ପରେ, ସେ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ କରି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବଦାନ୍ତ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତତୋ ଵିନେଦୁଃ ସହସା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ତଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ। ପ୍ଲଵଂଗମାସ୍ତୁ ଵ୍ଯଥିତା ଭଯାର୍ତାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସଂଯତି କୁମ୍ଭକର୍ଣାତ୍
ହନୁମାନଙ୍କୁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ମକଡ଼ମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭଗିଗଲେ।
ତତସ୍ତୁ ନୀଲୋ ବଲଵାନ୍ ପର୍ଯଵସ୍ଥାପଯନ୍ ବଲମ୍। ପ୍ରଵିଚିକ୍ଷେପ ଶୈଲାଗ୍ରଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣାଯ ଧୀମତେ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ଦଳକୁ ଏକତ୍ର କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ତଦାପତନ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୁଷ୍ଟିନାଭିଜଘାନ ହ। ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରାଭିହତଂ ତଚ୍ଛୈଲାଗ୍ରଂ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ। ସଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଂ ସଜ୍ଵାଲଂ ନିପପାତ ମହୀତଲେ
ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଘାତ କଲେ; ଘାତରେ ଏହା ଭାଙ୍ଗି, ଆଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ ଜମିରେ ପଡିଗଲା।
ଋଷଭଃ ଶରଭୋ ନୀଲୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ପଞ୍ଚ ଵାନରଶାର୍ଦୂଲାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ଋଷଭ, ଶରଭ, ନୀଳ, ଗବାକ୍ଷ, ଗନ୍ଧମାଦନ — ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶୈଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈସ୍ତଲୈଃ ପାଦୈର୍ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାକାଯଂ ନିଜଘ୍ନୁଃ ସର୍ଵତୋ ଯୁଧି
ମହାବଳୀ ବାନରମାନେ ପାହାଡ଼, ଗଛ, ତଳ, ପାଦ ଓ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ଦେହୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ସ୍ପର୍ଶାନିଵ ପ୍ରହାରାଂସ୍ତାନ୍ ଵେଦଯାନୋ ନ ଵିଵ୍ଯଥେ। ଋଷଭଂ ତୁ ମହାଵେଗଂ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ
ଘାତଗୁଡିକୁ ସେ ଶରୀରରେ ଲାଗିଥିବା ଛୁଆଁ ଭଳି ଅନୁଭବ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ତିନି ତୀବ୍ର ଗତିର ଋଷଭଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ତୁ ପୀଡିତୋ ଵାନରର୍ଷଭଃ। ନିପପାତର୍ଷଭୋ ଭୀମଃ ପ୍ରମୁଖାଗତଶୋଣିତଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଦୁଇ ହାତରେ ଚାପି ରଖି, ଭୟଙ୍କର ଋଷଭ ଜମିରେ ପଡିଗଲେ, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ କରୁଥିଲେ।
ମୁଷ୍ଟିନା ଶରଭଂ ହତ୍ଵା ଜାନୁନା ନୀଲମାହଵେ। ଆଜଘାନ ଗଵାକ୍ଷଂ ତୁ ତଲେନେନ୍ଦ୍ରରିପୁସ୍ତଦା। ପାଦେନାଭ୍ଯହନତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତରସା ଗନ୍ଧମାଦନମ୍
ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଶରଭଙ୍କୁ ଘାତ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନୀଳଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ି ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ତାଳ ଦେଇ ଗବାକ୍ଷଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ତେଜ ଗତିରେ ପାଦ ଦେଇ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ଦତ୍ତପ୍ରହାରଵ୍ଯଥିତା ମୁମୁହୁଃ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତାଃ। ନିପେତୁସ୍ତେ ତୁ ମେଦିନ୍ଯାଂ ନିକୃତ୍ତା ଇଵ କିଂଶୁକାଃ
ଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ, ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ସେମାନେ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ; ତାପରେ ତଳେ ପଡିଗଲେ, କଟା କିଂଶୁକ ଫୁଲ ଭଳି।
ତେଷୁ ଵାନରମୁଖ୍ଯେଷୁ ପାତିତେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ଵାନରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ଏହି ମହାତ୍ମା ବାନରମାନେ ତଳେ ପଡିଯିବା ପରେ, ହଜାର ହଜାର ବାନର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭଗିଗଲେ।
ତଂ ଶୈଲମିଵ ଶୈଲାଭାଃ ସର୍ଵେ ତୁ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ। ସମାରୁହ୍ଯ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଦଦଂଶୁଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଉଡ଼ି, ଦାନ୍ତରେ କାମିଲେ।
ତଂ ନଖୈର୍ଦଶନୈଶ୍ଚାପି ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ବାହୁଭିସ୍ତଥା। କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବାହୁଂ ନିଜଘ୍ନୁଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ
ସେ ବାନର ନାୟକମାନେ ନଖ, ଦାନ୍ତ, ମୁଷ୍ଟି ଓ ହାତ ଦେଇ, ମହାବାହୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ସ ଵାନରସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିଚିତଃ ପର୍ଵତୋପମଃ। ରରାଜ ରାକ୍ଷସଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଗିରିରାତ୍ମରୁହୈରିଵ
ହଜାର ହଜାର ବାନରରେ ଢ଼କି ଦିଆଯାଇ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ ସିଂହ, ନିଜ ଗଛରେ ସଜିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଵାନରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସ ମହାବଲଃ। ଭକ୍ଷଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗରୁଡଃ ପନ୍ନଗାନିଵ
ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦୁଇ ହାତରେ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେକୁ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ସାପକୁ ଖାଏ, ଏମିତି ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣେନ ଵକ୍ତ୍ରେ ପାତାଲସଂନିଭେ। ନାସାପୁଟାଭ୍ଯାଂ ସଂଜଗ୍ମୁଃ କର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଵାନରାଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ପାତାଳ ସମାନ ମୁହଁରେ ପକେଇଲେ, ବାନରମାନେ ନାକ ଓ କାନ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଗଲେ।
ଭକ୍ଷଯନ୍ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହରୀନ୍ ପର୍ଵତସଂନିଭଃ। ବଭଞ୍ଜ ଵାନରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଃ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ବାନରମାନେକୁ ଖାଇ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ମାଂସଶୋଣିତସଂକ୍ଲେଦାଂ କୁର୍ଵନ୍ ଭୂମିଂ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ଚଚାର ହରିସୈନ୍ଯେଷୁ କାଲାଗ୍ନିରିଵ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଭିଜାଇ, ମକଡ଼ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଉନ୍ମାଦରେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଘୁଞ୍ଚିଲା।
ଵଜ୍ରହସ୍ତୋ ଯଥା ଶକ୍ରଃ ପାଶହସ୍ତ ଇଵାନ୍ତକଃ। ଶୂଲହସ୍ତୋ ବଭୌ ଯୁଦ୍ଧେ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ
ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ହାତରେ ରହିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ତକ ଦୂର୍ବଳ ହାତରେ ପାଶ ଧରିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶୂଳ ହାତରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଚମକିଲା।
ଯଥା ଶୁଷ୍କାଣ୍ଯରଣ୍ଯାନି ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଦହତି ପାଵକଃ। ତଥା ଵାନରସୈନ୍ଯାନି କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ଦଦାହ ସଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛି, ସେପରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମକଡ଼ ସେନାକୁ ଦହି ଦେଲା।
ତତସ୍ତେ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ହତଯୂଥାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ଵାନରା ଭଯସଂଵିଗ୍ନା ଵିନେଦୁର୍ଵିକୃତୈଃ ସ୍ଵରୈଃ
ତାପରେ, ମକଡ଼ମାନେ ମରୁଥିବା ଓ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଭୟରେ ଭିତ ହୋଇ, ଭଙ୍ଗା ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ଅନେକଶୋ ଵଧ୍ଯମାନାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣେନ ଵାନରାଃ। ରାଘଵଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଵ୍ଯଥିତା ଭିନ୍ନଚେତସଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ମକଡ଼ମାନେ ମରୁଥିବା, ଭୟ ଓ ଭିନ୍ନ ମନରେ, ରାଘବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରଭଗ୍ନାନ୍ ଵାନରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଜ୍ରହସ୍ତାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାହଵେ
ବଜ୍ରହାତ ଦ୍ୱାରା ମକଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ତେଜରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଶୈଲଶୃଙ୍ଗଂ ମହଦ୍ ଗୃହ୍ଯ ଵିନଦନ୍ ସ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ତ୍ରାସଯନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ କୁମ୍ଭକର୍ଣପଦାନୁଗାନ୍
ସେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉଠାଇ, ପୁନିପୁନି ଗର୍ଜନ କରି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ।
ଚିକ୍ଷେପ ଶୈଲଶିଖରଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ସ ତେନାଭିହତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୈଲେନେନ୍ଦ୍ରରିପୁସ୍ତଦା
ସେ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାକୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଏହି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ ଆଘାତ ହୋଇଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ କ୍ରୋଧେନ ମହତା ତଦା। ସୋଽଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ଵାଲିପୁତ୍ରମମର୍ଷଣଃ
ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱାଳା ଲଗିଲେ; ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ତେଜରେ ଧାଉଥିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ମହାନାଦସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ଶୂଲଂ ସସର୍ଜ ଵୈ ରୋଷାଦଙ୍ଗଦେ ତୁ ମହାବଲଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରି, ସମସ୍ତ ମକଡ଼ମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଶୂଳକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ତଦାପତନ୍ତଂ ବଲଵାନ୍ ଯୁଦ୍ଧମାର୍ଗଵିଶାରଦଃ। ଲାଘଵାନ୍ମୋକ୍ଷଯାମାସ ବଲଵାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭଃ
ସେ ଶୂଳ ତେଜରେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ମକଡ଼ ମୁଖ୍ୟ, ଚପଳତାରେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଲେ।
ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚୈନଂ ତରସା ତଲେନୋରସ୍ଯତାଡଯତ୍। ସ ତେନାଭିହତଃ କୋପାତ୍ ପ୍ରମୁମୋହାଚଲୋପମଃ
ତେଜରେ ଉଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ; ଏହି ଘାତରେ, ସେ କ୍ରୋଧରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।