ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ପୁରୋଧାଃ ପରମା ଗତିଃ। ତସ୍ମାଦନନ୍ତରଂ ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତୋ ଦୈଵତଂ ମମ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୋହିତ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାର୍ଗ; ତେଣୁ ସେଠାରୁ ପରେ ଆପଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବତା ସମାନ।
thumb|ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଅଠାଉଁଚାଳିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତ୍ରିଶଙ୍କୋର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତମ୍। ଋଷିପୁତ୍ରଶତଂ ରାମ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ହେ ରାମ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ କ୍ରୋଧଭରା କଥା ଶୁଣି, ଋଷିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶତପୁତ୍ରମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୋଽସି ଦୁର୍ମେଧୋ ଗୁରୁଣା ସତ୍ଯଵାଦିନା। ତଂ କଥଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ଶାଖାନ୍ତରମୁପେଯିଵାନ୍
ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହେଇଛ; ତେବେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ ଜଣେ ପାଖକୁ ଗଲୁ?
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ପୁରୋଧାଃ ପରମା ଗତିଃ। ନ ଚାତିକ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ଵଚନଂ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୋହିତ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାର୍ଗ; ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ କଥା କେବେ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିହେବ ନାହିଁ।
ଅଶକ୍ଯମିତି ସୋଵାଚ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ତଂ ଵଯଂ ଵୈ ସମାହର୍ତୁଂ କ୍ରତୁଂ ଶକ୍ତାଃ କଥଂଚନ
ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି କହିଥିଲେ, 'ଏହା ଅସମ୍ଭବ'; ତଥାପି ଆମେ କିଛି ଉପାୟରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବା।
ବାଲିଶସ୍ତ୍ଵଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗମ୍ଯତାଂ ସ୍ଵପୁରଂ ପୁନଃ। ଯାଜନେ ଭଗଵାନ୍ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାପି ପାର୍ଥିଵ
ତୁମେ ଅପରିପକ୍ୱ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଣି ତୁମ ନଗରକୁ ଫେରିଯାଅ। ଏ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ମହାନ ମୁନି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅଵମାନଂ କଥଂ କର୍ତୁଂ ତସ୍ଯ ଶକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। ତେଷାଂ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲାକ୍ଷରମ୍
ଆମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିପାରିବୁ? ଏହି କ୍ରୋଧଭରା କଥା ଶୁଣି—
ସ ରାଜା ପୁନରେଵୈତାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୋ ଭଗଵତା ଗୁରୁପୁତ୍ରୈସ୍ତଥୈଵ ହି
ତାପରେ ରାଜା ପୁଣି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭଗବାନ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଛି।'
ଅନ୍ଯାଂ ଗତିଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵସ୍ତି ଵୋଽସ୍ତୁ ତପୋଧନାଃ। ଋଷିପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ଘୋରାଭିସଂହିତମ୍
'ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଉପାୟ ଦେଖିବି। ହେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ତୁମମାନେ ଭଲରୁହ।' ଏହି ଭୟଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର କଥା ଶୁଣି ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ—
ଶେପୁଃ ପରମସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚଣ୍ଡାଲତ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯସି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ଵିଵିଶୁଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ, 'ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଥ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାଂ ରାଜା ଚଣ୍ଡାଲତାଂ ଗତଃ। ନୀଲଵସ୍ତ୍ରଧରୋ ନୀଲଃ ପୁରୁଷୋ ଧ୍ଵସ୍ତମୂର୍ଧଜଃ
ପରେ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ରାଜା ଚଣ୍ଡାଳ ହେଲେ; କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କଳା ଚର୍ମ, ଚୁଲି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ।
ଚିତ୍ଯମାଲ୍ଯାଂଗରାଗଶ୍ଚ ଆଯସାଭରଣୋଽଭଵତ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଚଣ୍ଡାଲରୂପିଣମ୍
ଫଟା ମାଳା ଓ ରାଖ ଲଗାଇ, ଲୋହାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଏହି ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପରେ ଦେଖି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ—
ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ ସହିତା ରାମ ପୌରା ଯେଽସ୍ଯାନୁଗାମିନଃ। ଏକୋ ହି ରାଜା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଜଗାମ ପରମାତ୍ମଵାନ୍
ସେମାନେ ଏକାଠି ଭାଗିଗଲେ, ହେ ରାମ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଏହି ରାଜା ଏକା ଚାଲିଗଲେ, ସ୍ୱୟଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ।
ଦହ୍ଯମାନୋ ଦିଵାରାତ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତପୋଧନମ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାନଂ ଵିଫଲୀକୃତମ୍
ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ି, ସେ ତପୋଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି ନିର୍ଫଳ ଦେଖି—
ଚଣ୍ଡାଲରୂପିଣଂ ରାମ ମୁନିଃ କାରୁଣ୍ଯମାଗତଃ। କାରୁଣ୍ଯାତ୍ ସ ମହାତେଜା ଵାକ୍ଯଂ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁନିଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଉପଜିଲା; ସେ ମହାତ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମବାନ୍, କରୁଣାବଶତଃ କହିଲେ—
ଇଦଂ ଜଗାଦ ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାଜାନଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍। କିମାଗମନକାର୍ଯଂ ତେ ରାଜପୁତ୍ର ମହାବଲ
'ତୁମର ଭଲ ହେଉ,' ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ। 'ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର, କଣ କାମରେ ଆସିଛ?'
ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତେ ଵୀର ଶାପାଚ୍ଚଣ୍ଡାଲତାଂ ଗତଃ। ଅଥ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ରାଜା ଚଣ୍ଡାଲତାଂ ଗତଃ
ଏ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜା, ହେ ବୀର, ଶାପରେ ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେଇପଡ଼ିଛ। ଏପରେ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଚଣ୍ଡାଳ ହେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦମ୍। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୋଽସ୍ମି ଗୁରୁଣା ଗୁରୁପୁତ୍ରୈସ୍ତଥୈଵ ଚ
ରାଜା ଦୁହାତି ଜୋଡି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛି।'
ଅନଵାପ୍ଯୈଵ ତଂ କାମଂ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିପର୍ଯଯଃ। ସଶରୀରୋ ଦିଵଂ ଯାଯାମିତି ମେ ସୌମ୍ଯଦର୍ଶନ
ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲାନି, ବିପରୀତ ଦୁଃଖ ପାଇଛି। ହେ ସାନ୍ତ୍ର ଦେଖା, ମୁଁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ।
ମଯା ଚେଷ୍ଟଂ କ୍ରତୁଶତଂ ତଚ୍ଚ ନାଵାପ୍ଯତେ ଫଲମ୍। ଅନୃତଂ ନୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ମେ ନ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କଦାଚନ
ମୁଁ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲି, ତଥାପି ତାହାର ଫଳ ମିଳୁନାହିଁ। ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ କହିବି ନାହିଁ।
କୃଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଵପି ଗତଃ ସୌମ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ତେ ଶପେ। ଯଜ୍ଞୈର୍ବହୁଵିଧୈରିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ପାଲିତାଃ
ହେ ସାନ୍ତ୍ର ଦେଖା, ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛି। ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଗୁରଵଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ଶୀଲଵୃତ୍ତେନ ତୋଷିତାଃ। ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଂ ଚାହର୍ତୁମିଚ୍ଛତଃ
ମହାତ୍ମା ଗୁରୁମାନେ ମୋ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି।
ପରିତୋଷଂ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗୁରଵୋ ମୁନିପୁଂଗଵ। ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ତୁ ନିରର୍ଥକମ୍
ତଥାପି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟା ନିର୍ଫଳ।
ଦୈଵେନାକ୍ରମ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଦୈଵଂ ହି ପରମା ଗତିଃ। ତସ୍ଯ ମେ ପରମାର୍ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦମଭିକାଂକ୍ଷତଃ। କର୍ତୁମର୍ହସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୈଵୋପହତକର୍ମଣଃ
ସବୁ କିଛି ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ହୁଏ; ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି। ମୁଁ ଯିଏ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଓ ତୁମ ଦୟା ଆଶା କରୁଛି, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ କିଛି କର। ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
ନାନ୍ଯାଂ ଗତିଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଚ୍ଛରଣମସ୍ତି ମେ। ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ ନିଵର୍ତଯିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟକୁ ଯିବିନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ତୁମ ଚେଷ୍ଟାରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ରୋକିପାର।
thumb|ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶୁଣ, ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଉଣଷଠିତମ ସର୍ଗ।
ଉକ୍ତଵାକ୍ଯଂ ତୁ ରାଜାନଂ କୃପଯା କୁଶିକାତ୍ମଜଃ। ଅବ୍ରଵୀନ୍ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଚଣ୍ଡାଲତାଂ ଗତମ୍
କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଦୟାରେ ଚଣ୍ଡାଳ ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋ ସ୍ଵାଗତଂ ଵତ୍ସ ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ସୁଧାର୍ମିକମ୍। ଶରଣଂ ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ମା ଭୈଷୀର୍ନୃପପୁଂଗଵ
ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ସ୍ୱାଗତ, ମୋ ପୁଅ। ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ସତ୍ୟଧର୍ମୀ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବି, ଭୟ କରନି, ରାଜାମାନ୍ୟ।
ଅହମାମନ୍ତ୍ରଯେ ସର୍ଵାନ୍ ମହର୍ଷୀନ୍ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ। ଯଜ୍ଞସାହ୍ଯକରାନ୍ ରାଜଂସ୍ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ଯସି ନିର୍ଵୃତଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଡାକିବି। ତାପରେ, ରାଜା, ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବ।