ତମଵଧ୍ଯଂ ମଘଵତା ଯମେନ ଵରୁଣେନ ଵା। ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭୀମାକ୍ଷମାଯାନ୍ତଂ ଵାନରା ଵିପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବା ଵରୁଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ବନରମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତାଂସ୍ତୁ ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରୋଽଙ୍ଗଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ନଲଂ ନୀଲଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଚ କୁମୁଦଂ ଚ ମହାବଲମ୍
ସେମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ନଳ, ନୀଳ, ଗଭାକ୍ଷ ଓ ବଳଶାଳୀ କୁମୁଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆତ୍ମନସ୍ତାନି ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ଵୀର୍ଯାଣ୍ଯଭିଜନାନି ଚ। କ୍ଵ ଗଚ୍ଛତ ଭଯତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରାକୃତା ହରଯୋ ଯଥା
ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଭୁଲିଗଲା? କାହିଁକି ଏଭଳି ଭୟରେ ପଳାଉଛ, ସାଧାରଣ ବନରମାନେ ପରି?
ସାଧୁ ସୌମ୍ଯା ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ କିଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିରକ୍ଷଥ। ନାଲଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଵୈ ରକ୍ଷୋ ମହତୀଯଂ ଵିଭୀଷିକା
ଭଲ ମନେ, ଫେରିଆସ; କାହିଁକି କେବଳ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଉଛ? ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଏହି ଭୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼।
ମହତୀମୁତ୍ଥିତାମେନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵିଭୀଷିକାମ୍। ଵିକ୍ରମାଦ୍ ଵିଧମିଷ୍ଯାମୋ ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଏହି ବଡ଼ ଭୟକୁ ଆମେ ଶୌର୍ୟରେ ଦୂର କରିଦେବୁ। ଫେରିଆସ, ବନରମାନେ।
କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ତୁ ସମାଶ୍ଵସ୍ଯ ସଂଗମ୍ଯ ଚ ତତସ୍ତତଃ। ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ହରଯଃ ସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥୂ ରଣାଜିରେ
କଷ୍ଟରେ ଆତ୍ମସ୍ଥିରତା ଫେରାଇ, ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ, ବନରମାନେ ଗଛ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ତେ ନିଵର୍ତ୍ଯ ତୁ ସଂରବ୍ଧାଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ଵନୌକସଃ। ନିଜଘ୍ନୁଃ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସମଦା ଇଵ କୁଞ୍ଜରାଃ
ପୁନଃ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଅତି କ୍ରୋଧରେ ବନବାସୀମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ ପରି।
ପ୍ରାଂଶୁଭିର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ଶିଲାଭିଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ପାଦପୈଃ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ହନ୍ଯମାନୋ ନ କମ୍ପତେ
ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଭାରୀ ପାଥର ଓ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରେଷୁ ପତିତା ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ବହଵଃ ଶିଲାଃ। ପାଦପାଃ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଶ୍ଚ ଭଗ୍ନାଃ ପେତୁର୍ମହୀତଲେ
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅନେକ ପାଥର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ସୋଽପି ସୈନ୍ଯାନି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଵାନରାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍। ମମନ୍ଥ ପରମାଯତ୍ତୋ ଵନାନ୍ଯଗ୍ନିରିଵୋତ୍ଥିତଃ
ସେ ମଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧରେ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ବନରମାନେଙ୍କ ଦଳକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଉଠିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଲୋହିତାର୍ଦ୍ରାସ୍ତୁ ବହଵଃ ଶେରତେ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ନିରସ୍ତାଃ ପତିତା ଭୂମୌ ତାମ୍ରପୁଷ୍ପା ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ଅନେକ ବନରମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଛନ୍ତି, ତାମ୍ର ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ପଡ଼ିଯିବା ପରି।
ଲଙ୍ଘଯନ୍ତଃ ପ୍ରଧାଵନ୍ତୋ ଵାନରା ନାଵଲୋକଯନ୍। କେଚିତ୍ ସମୁଦ୍ରେ ପତିତାଃ କେଚିଦ୍ ଗଗନମାସ୍ଥିତାଃ
ବନରମାନେ ଦେଖିବାକୁ ନ ଦେଇ ଦୌଡ଼ି ଓ ଲାଘୁଛନ୍ତି, କିଛି ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଏ, କିଛି ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିଯାଏ।
ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ତେ ଵୀରା ରାକ୍ଷସେନ ଚ ଲୀଲଯା। ସାଗରଂ ଯେନ ତେ ତୀର୍ଣାଃ ପଥା ତେନୈଵ ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ସେହି ବୀରମାନେ, ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ମାରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ଯେପଥରେ ସମୁଦ୍ର ଅଟକିଥିଲେ, ସେହି ପଥରେ ପୁଣି ପଳାଇଗଲେ।
ତେ ସ୍ଥଲାନି ତଦା ନିମ୍ନଂ ଵିଵର୍ଣଵଦନା ଭଯାତ୍। ଋକ୍ଷା ଵୃକ୍ଷାନ୍ ସମାରୂଢାଃ କେଚିତ୍ ପର୍ଵତମାଶ୍ରିତାଃ
ସେ ସମୟରେ, ଭୟରେ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଥିବା ଭାଲୁମାନେ ଜମିଭାଗ ଛାଡ଼ି, କିଛି ଗଛ ଚଢ଼ିଲେ, କିଛି ପାହାଡ଼କୁ ଶରଣ ନେଲେ।
ମମଜ୍ଜୁରର୍ଣଵେ କେଚିଦ୍ ଗୁହାଃ କେଚିତ୍ ସମାଶ୍ରିତାଃ। ନିପେତୁଃ କେଚିଦପରେ କେଚିନ୍ନୈଵାଵତସ୍ଥିରେ। କେଚିଦ୍ ଭୂମୌ ନିପତିତାଃ କେଚିତ୍ ସୁପ୍ତା ମୃତା ଇଵ
କିଏ ତୁଳିଲା ତୁଳିଲା ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ସମୁଦ୍ରରେ, କିଏ ଗୁହାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, କିଏ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ, କିଏ ଦୃଢ଼ ରହିପାରିଲେନି; କିଏ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ, କିଏ ମୃତ ଭଳି ଶୁଇଁ ରହିଲେ।
ତାନ୍ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଙ୍ଗଦୋ ଭଗ୍ନାନ୍ ଵାନରାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଵତିଷ୍ଠତ ଯୁଧ୍ଯାମୋ ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ସେମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, "ଅଟୁଟ ରୁହ, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା! ପଛକୁ ଫେର, ବାନରମାନେ!"
ଭଗ୍ନାନାଂ ଵୋ ନ ପଶ୍ଯାମି ପରିକ୍ରମ୍ଯ ମହୀମିମାମ୍। ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵେ ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ କିଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିରକ୍ଷଥ
ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚି ଦେଖିଲି, ତୁମେ ଏମିତି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛ; କେଉଁଠି ରହିବା ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ପଛକୁ ଫେର! କାହିଁକି ଏତେ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ?
ନିରାଯୁଧାନାଂ କ୍ରମତାମସଙ୍ଗଗତିପୌରୁଷାଃ। ଦାରା ହ୍ଯୁପହସିଷ୍ଯନ୍ତି ସ ଵୈ ଘାତଃ ସୁଜୀଵତାମ୍
ଅସ୍ତ୍ରହୀନ, ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ନଥିବା, ତୁମର ଘରବାଳିମାନେ ତୁମକୁ ଉପହାସ କରିବେ; ଏହିଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଜୀବନ ଜିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଲଜ୍ଜାର କାରଣ।
କୁଲେଷୁ ଜାତାଃ ସର୍ଵେଽସ୍ମିନ୍ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେଷୁ ମହତ୍ସୁ ଚ। କ୍ଵ ଗଚ୍ଛତ ଭଯତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରାକୃତା ହରଯୋ ଯଥା। ଅନାର୍ଯାଃ ଖଲୁ ଯଦ୍ଭୀତାସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରଧାଵତ
ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଓ ମହାନ୍ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତେ—କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ଭୟରେ ତଡ଼ିଯାଉଛ, ସାଧାରଣ ବାନରମାନେ ପରି? ନିଶ୍ଚୟ, ଅନାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସାହସ ଛାଡ଼ି।
ଵିକତ୍ଥନାନି ଵୋ ଯାନି ଭଵଦ୍ଭିର୍ଜନସଂସଦି। ତାନି ଵଃ କ୍ଵ ନୁ ଯାତାନି ସୋଦଗ୍ରାଣି ହିତାନି ଚ
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଗର୍ବ କଥା କହିଥିଲ, ସେହି ଉତ୍ସାହ ଓ ଉଚ୍ଚ ଭାବନା କେଉଁଠି ଗଲା?
ଭୀରୋଃ ପ୍ରଵାଦାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଯସ୍ତୁ ଜୀଵତି ଧିକ୍କୃତଃ। ମାର୍ଗଃ ସତ୍ପୁରୁଷୈର୍ଜୁଷ୍ଟଃ ସେଵ୍ଯତାଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ଭଯମ୍
ଭୟଭୀତମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣାଯାଉଛି; ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ, ସେଠି ଲଜ୍ଜା ମିଳେ। ନିର୍ଭୟ ହେଇ, ମହାନ୍ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ପଥକୁ ଗୃହଣ କରନ୍ତି, ସେହିପଥ ଅନୁସରଣ କର।
ଶଯାମହେ ଵା ନିହତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମଲ୍ପଜୀଵିତାଃ। ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ଚ କୁଯୋଧିଭିଃ
ଆମେ ଏହି ଭୂମିରେ ମୃତ ହୋଇ ଶୁଇଁ ରହିବା, ଆମର ଆୟୁଷ୍ୟ ଅଳ୍ପ; ଅପକୃତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ, ଆମେ ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା।
ଅଵାପ୍ନୁଯାମଃ କୀର୍ତିଂ ଵା ନିହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁମାହଵେ। ନିହତା ଵୀରଲୋକସ୍ଯ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଵସୁ ଵାନରାଃ
କିମ୍ବା ଆମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରି ଯୁଦ୍ଧରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିବା; ଯଦି ମୃତ ହେବା, ତେବେ ବୀରମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଭୋଗ କରିବା, କିମ୍ବା ଧନ ଉପଭୋଗ କରିବା, ବାନରମାନେ।
ନ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜୀଵନ୍ ଗମିଷ୍ଯତି। ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାସାଦ୍ଯ ପତଙ୍ଗୋ ଜ୍ଵଲନଂ ଯଥା
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କଦାପି କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖି ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେନି; ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଇଁଲେ ପତଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ପଲାଯନେନ ଚୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ରକ୍ଷାମହେ ଵଯମ୍। ଏକେନ ବହଵୋ ଭଗ୍ନା ଯଶୋ ନାଶଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ଆମେ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛୁ; ଏକ ଲୋକ ଅନେକଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଆମର କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେବ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ଶୂରମଙ୍ଗଦଂ କନକାଙ୍ଗଦମ୍। ଦ୍ରଵମାଣାସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯମୂଚୁଃ ଶୂରଵିଗର୍ହିତମ୍
ଏଭଳି କଥା କହିବା ଶୂର ଅଙ୍ଗଦ, ସୁନା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଯେଉଁମାନେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୂରମାନେ ଉପେକ୍ଷା କରୁଥିବା କଥା କହିଲେ।
କୃତଂ ନଃ କଦନଂ ଘୋରଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣେନ ରକ୍ଷସା। ନ ସ୍ଥାନକାଲୋ ଗଚ୍ଛାମୋ ଦଯିତଂ ଜୀଵିତଂ ହି ନଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସ ଆମେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ; ଏହି ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ରହିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ—ଆମର ଜୀବନ ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଚଳିଯିବା।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ସର୍ଵେ ତେ ଭେଜିରେ ଦିଶଃ। ଭୀମଂ ଭୀମାକ୍ଷମାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରଯୂଥପାଃ
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, କାରଣ ବାନର ନାୟକମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭୀମଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଆସୁଥିବା, ଦେଖିଲେ।
ଦ୍ରଵମାଣାସ୍ତୁ ତେ ଵୀରା ଅଙ୍ଗଦେନ ବଲୀମୁଖାଃ। ସାନ୍ତ୍ଵନୈଶ୍ଚାନୁମାନୈଶ୍ଚ ତତଃ ସର୍ଵେ ନିଵର୍ତିତାଃ
କିନ୍ତୁ ସେଇ ଶୂରମାନେ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତାଙ୍କର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଉପଦେଶରେ ପୁନି ଫେରିଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷମୁପନୀତାଶ୍ଚ ଵାଲିପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ଆଜ୍ଞାପ୍ରତୀକ୍ଷାସ୍ତସ୍ଥୁଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଵାନରଯୂଥପାଃ
ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକ ଆଦେଶ ପାଇବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ଦଢ଼ ରହିଲେ।